De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis
Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?
Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis
Caput IV: De Romana Ecclesia particulari
Caput V: De decretis morum
Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona
Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae
Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt
Caput IX: De iis, quae Liberio et Felici II obiiciuntur
Caput X: De Siricio, Innocentio, et aliis septem Pontificibus
Caput XI: De Honorio I
Caput XII: De aliis septem Pontificibus
Caput XIII: De Gregorio VII
Caput XIV: De caeteris Pontificibus, quibus error in Fide falso tribuitur
Caput XV: Proponitur quaestio: An summus Pontifex habeat iurisdictionem vere coactivam, ita ut possit leges condere, quae obligent in conscientia, et iudicare ac punire transgressores?
Caput XVI: Probatur testimoniis verbi Dei, posse Pontifices veras leges condere
Caput XVII: Solvuntur argumenta adversariorum, ex Scripturae testimoniis ducta
Caput XVIII: Solvitur argumentum ex comparatione legum
Caput XIX: Solvitur argumentum ductum ab exemplis
Caput XX: Solvuntur argumenta duo desumpta ex ratione conscientiae
Caput XXI: Solvuntur argumenta ex Patribus
Decimum argumentum sumitur ex aliquot Patrum testimoniis, quae aliorum nomine retulit Ioannes de Turrecremata, lib. II, cap. 45. Primum est Origenis, tract. 12. in Matt. ubi explicans illud Matth. XX, Reges gentium dominantur eorum, vos autem non sic: « Sicut, inquit, omnia carnalia in necessitate sunt posita, non in voluntate, spiritualia autem in voluntate, non in necessitate, sic et principes spirituales. Principatus eorum in dilectione subiectorum debet esse positus, non in timore corporali ».
Respondeo: Origenem non excludere a Principe Ecclesiastico coactivam potestatem, sed tantum monere eiusmodi Principes officii sui. Hoc enim interest inter Principem saecularem et Ecclesiasticum, quod Princeps saecularis habet pro fine temporalem et externam pacem Reipublicae, et ideo finem suum adeptus est, quando subditi quiete vivunt, sive id faciant volentes, sive inviti: at Princeps spiritualis habet pro fine vitam aeternam, et pacem tam externam, quam internam suorum subditorum; et propterea debet omnino procurare, ut subditi amore potius ducantur, quam timore, quamquam ubi non potest impetrare, ut libenter et ex amore bene vivant, debet etiam vim coactivam adhibere, ut saltem timore poenae non perturbent externam Ecclesiae pacem. Unde Gregorius lib. XX Moral. cap. 6.: « Circa subditos inesse debet rectoribus et iuste consolans misericordia, et pie saeviens disciplina etc ».
Secundum est Chrysostomi lib. II de sacer. ante med. ubi comparat Pontificem cum pastore ovium irrationalium, et ait: « Neque enim homini licet tanta cum auctoritate homines curare, cum quanta oves pastor curat. Hic enim liberum est vincere, et a pabulo arcere et urere, et secare: cum illic medicinae, ac curationis suscipiendae facultas posita minime sit in illo, qui medicinam adhibet, sed in eo tantum qui laborat etc ». Deinde, confert eumdem Pontificem cum saeculari Magistratu; et sic ait: « Christianis minime omnium licet peccantium lapsus vi corrigere. Exteri quidem iudices cum facinorosos homines leges transgressos fuisse deprehenderint, magna se praeditos auctoritate ac potestate ostendunt, eosdemque vel invitos, suos ipsorum mores mutare cogunt: hic vero non vim adferre, sed suadere tantum oportet, atque hac ratione meliorem efficere, quem emendandum susceperis. Neque enim nobis facultas tanta a legibus data ad delinquentes coercendos: ac ne si dedissent quidem, haberemus ubi vim huiusmodi, potentiamque exercere possemus, cum Christus eos aeterna corona donet, non qui coacti: sed qui certo animi proposito a peccato abstinent ».
Respondet Ioannes de Turrecremata: Chrysostomum loqui de iis, qui foris sunt, id est, de Ethnicis, quos Ecclesia non potest cogere ad Fidem. At nimis aperte Chrysostomus loquitur de ovibus, quae intus sunt, et quae Episcopo commissae sunt. Dicendum igitur est, Chrysostomum nunquam negare voluisse coactivam Pontificum potestatem, cum ipse eam ubique diserte asserat.. Nam homil. 70. ad popul. prohibet, ne Christiani sibi subiecti vocent mulierem ad funera deploranda, et ait: « Ne cogam eas vera, et propria mala deflere ». Et infra: « Si vero, inquit, quod absit, contempti fuerimus, minas ad rem deducere cogemur, vos quidem Ecclesiasticis castigantes legibus, illas vero sicut eis conveniet ». Et infra: « Nec ullus Ecclesiastica despiciat vincula. Non enim qui ligat est homo, sed Christus, qui nobis hanc contulit potestatem, et tanti dominos honoris constituit ». Et in epist. 1. ad Innocent. Papam rogat eum, ut Theophilum Episcopum Alexandrinum, et alios, per quos a sede sua iniuste expulsus fuerat, Ecclesiasticis legibus coerceat. Et hom. 83. in Matth. alloquens Diaconum: « Si, inquit, Dux quispiam, si Consul, si ipse denique, qui diademate ornatur, indigne adeat, cohibe, et coerce. Maiorem tu illo habes potestatem, quod si ipse pellere non audes, mihi dicas, non permittam ista fieri ». Habemus igitur, Chrysostomum sensisse, posse Praelatos Ecclesiae vincire oves suas, et pellere de Ecclesia, et severe punire, quae antea videbatur negasse.
Ad illa igitur verba respondeo dupliciter. Primo, inter pastorem ovium irrationalium, et rationalium hoc discrimen a Chrysostomo poni, quod ille, cum versetur circa morbos ovium naturales, potest sanare oves suas etiamsi illae nolint: at iste, quia versatur circa morbos ovium voluntarios, non potest curare oves, nisi ipsae velint, et ideo difficilior est huius, quam illius provincia. Et similiter dico de potestate saeculari. Iudex enim saecularis versatur circa externas actiones; et ideo potest invitum hominem cogere, ut mutet mores, nimirum, externos: at Episcopus versatur circa mores internos, qui non possunt mutari invito eo, qui illos habet; nam etsi potest Episcopus excommunicare, aliasque poenas infligere, tamen nihil ista proderunt, nisi velit is qui punitur. Et sic intelligo illa verba: « Neque enim nobis facultas tanta a legibus data ad delinquentes coercendos; non enim habet Episcopus facultatem cogendi hominem, ut mutet animum, sicut habet iudex cogendi hominem, ut mutet externos mores. Secundo dici potest: Chrysostomum hoc loco solum agere de potestate sacerdotali in foro conscientiae; ibi enim non possumus corrigere poenitentem, nisi ipse velit: summum enim quod possumus est, dimittere illum sine absolutione.
Tertium testimonium est S. Augustini lib. XXII cont. Faust. c. 27. ubi sic definit peccatum: « Peccatum est dictum, vel factum, vel concupitum contra legem aeternam Dei ». Hinc enim deducitur, transgressionem legis humanae non esse peccatum. Similis etiam est definitio Ambrosii lib. de Paradiso, c. 8: « Peccatum, inquit, est praevaricatio legis divinae ». Respondeo: omne peccatum esse contra legem Dei, non positivam, sed aeternam, ut Augustinus recte docet: omnis enim iusta lex, sive a Deo, sive ab homine detur, ab aeterna Dei lege derivatur; est enim aeterna lex, ut malum sit violare regulam.
Quartum testimonium est B. Bernardi lib. I de Considerat.: « Non monstrabunt, inquit, puto qui hoc dicent, ubi aliquando quispiam Apostolorum iudex sederit hominum. Stetisse lego Apostolos iudicandos; Sedisse iudicantes non lego ». Respondeo: loquitur B. Bernardus de iudicio in causis civilibus; nam alioqui ibidem sic ait: « Quidni, inquit, contemnant iudicare de terrenis possessiunculis hominum, qui in coelestibus et Angelos iudicabunt. Ergo in criminibus, non in possessionibus potestas vestra. Quoniam propter illa, et non propter has accipistis claves regni coelorum ». Adde, quod Bernardus non tam disputat an liceat, quam an conveniat Pontifici de terrenis litibus iudicare.