De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis
Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?
Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis
Caput IV: De Romana Ecclesia particulari
Secundo Propositio: « Non solum Pontifex Romanus non potest errare in Fide; sed neque Romana particularis Ecclesia ». Est autem observandum hoc loco, in alio sensu accepi debere firmitatem Ecclesiae Romanae in Fide, et in alio firmitatem Pontificis: nam Pontifex non potest errare errore iudiciali, id est, dum iudicat et definit quaestionem Fidei: at Ecclesia Romana, id est, populus et clerus Romanus non potest errare errore personali, ita ut omnes omnino errent, et nulli sint in Romana Ecclesia Fideles, et Pontifici adhaerentes. Tametsi enim unusquisque seorsim errare potest: tamen id fieri non potest, ut omnes errent simul, et tota Romana Ecclesia apostatica efficiatur.
Observandum est praeterea, Ecclesiam Romanam non posse errare modo explicato, adhuc dupliciter posse intelligi. Uno modo, ut non possit errare, persistente Romae Apostolica Sede: secus autem si Sedes auferretur. Altero modo, ut simpliciter non possit errare, vel deficere, quia nec Sedes Apostolica possit unquam Roma alio transferri. Et quidem secundum priorem sensum propositio nostra est verissima: nam auctores citati, ut Lucius et Felix Papae et martyres; Agatho et Nicolaus Papae et Confessores, item Cyrillus et Ruffinus non solum Pontificem sed etiam Ecclesiam Romanam asseruerunt non posse errare.
Praeterea S. Cyprianus lib. I, epist. 3. « Navigare audent, inquit, ad Petri cathedram, et Ecclesiam principalem etc. nec cogitare eos esse Romanos, ad quos perfidia habere non potest accessum ». B. Hieronymus lib. III. Apol. cont. Ruffin.: « Acito, inquit, Romanam fidem Apostolica voce laudatam, eiusmodi praestigias non recipere: etiamsi Angelus aliter annuntiet quam semel praedicatum est, Pauli auctoritate munitam non posse mutari ». B. Gregorius Nazianzenus in carm. de vita sua, ante medium: « Vetus, inquit, Roma ab antiquis temporibus habet rectam fidem, et semper eam retinet, sicut decet urbem, quae toto orbi praesidet, semper de Deo integram fidem habere ».
Addo etiam duorum Pontificum testimonia, quae etsi ab haereticis contemnantur, tamen a Catholicis cum honore recipienda sunt. Unum est Martini Papae V, qui in Bulla, quam edidit, Concilio Constantiensi approbante, haereticos haberi censuit eos, qui de Sacramentis, aut Fidei articulis aliter sentiunt, quam Romana Ecclesia sentiat. Alterum est Sixti Papae IV, qui primum per Synodum Complutensem, deinde etiam per se damnavit articulos Petri cuiusdam Oxoniensis; quorum articulorum unus erat, Ecclesiam urbis Romae errare posse. Et quamquam haec intelligi debere videntur, praecipue ratione Pontificis: tamen quia Ecclesia Romana non est solus Pontifex, sed Pontifex et populus; ideo cum dicunt Patres aut Pontifices, Romanam Ecclesiam non posse errare, dicere volunt; in Romana Ecclesia semper futurum Episcopum Catholice docentem, et populum Catholice sentientem.
At secundum posteriorem sensum, Ecclesiam Romanam non posse deficere, est quidem pia, et probabilissima sententia; non tamen adeo certa, ut contraria dici possit haeretica, vel manifeste erronea, ut recte docet Ioannes Driedo lib. IV. cap. 3 part. 3. de Ecclesiast. dogmat. et Scrip. Quod non sit omnino de fide, a Romana Ecclesia non posse separari Apostolicam Sedem, patet; quia neque Scriptura, neque traditio habet, Sedem Apostolicam ita fixam esse Romae, ut inde auferri non possit. Et omnia testimonia Pontificum et Patrum, qui dicunt, Romanam Ecclesiam non posse errare, possent exponi de Romana Ecclesia, donec in ea Apostolica Sedes permanet: non autem absolute et simpliciter.
Quod nihilominus tamen pia, et probabilissima sit sententia, non posse separari Petri Cathedram a Roma, et proinde Romanam Ecclesiam absolute non posse errare, nec deficere; probatur primo ex eo, quod tandem mansit Romae Sedes Apostolica, non obstantibus infinitis persecutionibus et occasionibus recedendi. Primum enim fuit maxima occasio transferendi Sedem Roma in alium locum temporibus Imperatorum Ethnicorum: illi enim aegerrime ferebant, quod Romae esset Apostolica Sedes; et idcirco mox atque audiebant novum Pontificem esse creatum, illum aut occidebant, aut in exilium deportabant. Hinc Cyprianus laudans Cornelii Papae constantiam lib. IV, epist. 2. sic ait: « Quanta in ipso suscepto Episcopatu suo virtus? quantum robur animi, qualis firmitas fidei? sedisse intrepidum Romae in sacerdotali cathedra eo tempore, cum tyrannus infestus sacerdotibus Dei, fanda atque infanda comminaretur, cum multo patientius, et tolerabilius audiret levari adversum se aemulum principem, quam constitui Romae Dei Sacerdotem ».
Deinde rursum occasio fuit transferendae Sedis tempore Gothorum: nam in primis tempore Innocentii I, Alaricus Romam coepit, spoliavit, incendit; ut Hieronymus refert in epist. ad Principiam de obitu Marcellae. Deinde tempore Leonis I, Gensericus rursum Romam coepit, ac spoliavit, ut scribit Blondus lib. IV. Decadis I. quo tempore sine ullo habitatore ad aliquod spatium temporis Roma permansit. Rursum tempore Papae Vigilii, Totila Romam penitus evertit, moenibus magna ex parte deiectis, et domibus fere omnibus incensis, adeoque eam desolavit, ut nullus neque vir, neque mulier in ea remanserit, ut scribit idem Blondus lib. VI. Decadis, I. Denique toto tempore Longobardorum Romani Pontifices in summis miseriis fuerunt, ut ex multis B. Gregorii epistolis perspicuum est. Nec tamen unquam Romani Pontifices de mutando Episcopatu Romano cogitaverunt.
Tertia occasio transferendae Sedis fuit tempore B. Bernardi, propter ipsorum civium Romanorum persecutionem: adeo enim per multos annos cives Romani suos Pontifices vexaverunt, ut saepissime compellerentur Pontifices ab urbe exulare, ut patet tum ex historicis, tum B. Bernardo in epist. 242. ad popul. Rom. et epist. 243. ad Conrad. Imperat.
Quarta occasio fuit, quando Romani Pontifices per 70 annos manserunt in Galliis. Cum enim ipsi cum tota curia procul a Roma degere decrevissent; cur, quaeso, non translulerunt Sedem? cur non mutaverunt Episcopatum Romanum cum Avenionensi? cum ergo tot occasionibus existentibus transferendi Sedem, tamen Romae permanserit supra 1500 annos, valde probabile est, non posse ullo modo transferri.
Secundo, hoc idem probari potest ex eo, quod Deus ipse iussit Romanae figi Apostolicam Petri Sedem; quae autem iubet Deus, mutari ab hominibus non possunt. Id autem Deum iussisse testatur B. Marcellus Papa et Martyr in epist. ad Antiochen. ubi dicit Petrum, iubente Domino, Romam Sedem suam ex Antiochia transtulisse. Testatur etiam B. Ambrosius in Orat. de trad. Basilicis, ubi refert, Christum omnino voluisse, ut Petrus Romae moreretur, et idcirco ei fugienti dixisse: Venio Romam iterum crucifigi. Quod est manifestum signum, Deum voluisse per mortem Petri Romae firmari eius Sedem. Quo etiam pertinet illud S. Leonis serm. I. de Natali Apostol. Petri et Pauli: « Trophaeum crucis Christi Romanis arcibus inferebas; quo te, divinis praeordinationibus anteibant, et honor potestatis, et gloria passionis ».
Dicet aliquis; ex hoc argumento videtur probari, de Fide esse, quod Sedes ex Roma transferri non possit: nam de Fide est, praecepta divina non posse ab hominibus immutari, si ergo Deus iussit, Sedem Romae constitui, de Fide esse videtur, non posse transferri alio.
Respondeo: id non sequi, nam Marcellus et Leo. Pontifices non definiunt hanc rem tanquam de Fide, sed narrant ut historiam. Non sunt autem de Fide, Pontificum narrationes, sed solum decreta. Deinde quod ipsi aiunt, Domini iussu Petrum transtulisse Sedem suam in urbem, potest dupliciter intelligi: uno modo, quod Dominus perspicue Petro apparens hoc illi imperavit, et tunc vere divino praecepto diceretur Sedes Petri Romae esse constituta alio modo, quod Christus quidem id aperte non iusserit, sed dicatur iussisse, quia id Petrus fecit Deo inspirante, quomodo omnia decreta et praecepta Ecclesiae dici possent divina, quae tamen mutabilia sunt.
Accedit, quod etiamsi constaret, Christum imperasse Petro, ut Romae Sedem collocaret; non tamen continuo sequeretur, iussisse, ut eam immobiliter ibi collocaret. Quoniam ergo non constat, quomodo Christus iusserit Petro, ut Romae Sedem collocaret; ideo non est de Fide, divino et immutabili praecepto, Romae Sedem esse constitutam: sed tamen, ut diximus, est probabilissimum, et pie credendum. Neque obstat, quod tempore Antichristi Roma desolanda, et cremanda videatur, ut deducitur ex cap. XVII Apoc. Nam hoc non fiet nisi in fine Mundi; et praeterea tunc etiam summus Pontifex Romanus Pontifex dicetur, et erit, licet Romae non habitet, sicut accidit tempore Totiae Regis Gothorum, ut supra diximus. Adde, quod Augustinus, et alii multi non volunt, in isto loco Apocalypsis per urben cremandum intelligi Romam; sed multitudinem impiorum, quae est civitas Diaboli.