De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis
Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?
Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis
Caput IV: De Romana Ecclesia particulari
Caput V: De decretis morum
Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona
Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae
Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt
Veniamus nunc ad singulos Pontifices, quos adversarii nostri errasse contendunt. Primus, Petrus est Romanorum Pontificum, quem non semel, sed bis circa Fidem errasse scribit Nilus in suo libro de Prim. Rom. Pontif. atque hoc argumento potissimum se demonstrasse putat, Romanos Pontifices in Fide errare posse. Nullus enim Pontificum Romanorum maiora privilegia a Deo accepit, quam Petrus: porro Petrum bis errasse, ex divinis litteris manifestum est; nam et Christum negavit Matth. XXVI, et Gentiles coegit iudaizare Galat. II. Magdeburgenses Centur. II, lib. II, cap. 10, col. 558, 559 et 560. praeter hos duos errores, addunt etiam alios tredecim lapsus B. Petri, de quibus nos supra scripsimus lib. I, cap. 28.
Respondemus; S. Petrum, cum Christum negavit, nondum Pontificem summum esse coepisse: constat enim traditum ei fuisse a Christo Ecclesiasticum principatum Ioan. ult. cum ei Dominus post resurrectionem suam dixit: Simon Ioannis pasce oves meas;1 itaque negatio illa Petri numeranda non est inter errata Pontificum Romanorum. Addo praeterea, Christum a Petro negatum fuisse ore, non corde; proinde perdidisse Petrum confessionem Fidei, non ipsam Fidem, ut supra ostendimus cap. 3.
Quod autem aliquando S. Petrus coegerit gentes iudaizare, non fuit error praedicationis, sed conversationis, ut Tertullianus monet in lib. de praescript. adv. haeret. Non enim S. Petrus decreto aliquo sancivit esse iudaizandum, sed contrarium potius docuit Actor. XV, quia tamen aliquando Antiochiae, ne offenderet Iudaeos nuper conversos ad Fidem, segregavit se a convivio Gentilium; exemplo suo coegit quodammodo etiam Barnabam iudaizare. Nos vero non negamus, posse Pontifices exemplo suo praebere occasionem errandi, sed illud negamus, posse eos ex cathedra errorem aliquem sequendum toti Ecclesiae praescribere. Neque vero exempla Pontificum aeque perniciosa Ecclesiae sunt, ac doctrina; cum Dominus nos instruxerit, dicens: Quae dicunt, facite; quae faciunt, facere nolite.2 Vide quae supra diximus c. 28, lib. I.
Secundus Linus, qui S. Petrum proxime secutus est in Sede pontificia, ridetur a Magdeburgensibus Centur. I, lib. II, c. 10, colum. 627. quod iusserit, ne feminae in Ecclesiam ingrederentur capite linteis non cooperto; sic enim loquuntur: « Instituit, ne qua mulier (dignum equidem Episcopali cura) nisi capite linteis operto templum ingrederetur ». Sed quid si Linus addidisset, ut id fieret propter Angelos? sine dubio superstitionem esse clamassent. At non meminerant, credo, Centuriatores, Apostolum Paulum non iudicasse indignum sua cura, praecipere I. Cor. II, ut feminae velato capite essent propter Angelos, quod exponit Ambrosius in Ecclesiae praecipue esse servandum ob reverentiam sacerdotum, qui Angeli in Scripturis appellantur.
Tertio Anacletum reprehendunt Magdeburgenses in eadem Cent. lib. II, cap. 20, colum. 628. quod memoriam S. Petri construxerit, et ornaverit; scilicet, B. Petrus tam male meritus de Ecclesiae fuerat, ut dignus esset, cuius memoria penitus interiret. Sed si B. Anacletus reprehendendus est, quod qualecumque monumentum S. Petri ossibus constituerit: quantum, quaeso, peccatum fuit magni Constantini, qui tam sumptuosa Basilica, totque donariis aureis et argenteis memoriam S. Petri exornavit? Sed aliter de his rebus iudicarunt semper omnes homines pii, quam nunc iudicent adversarii. Certe Caius scriptor nobilissimus, et Apostolicis temporibus vicinus, ut Eusebius refert lib. II hist. cap. 25. ex versione Ruffini, sepulchra Petri et Pauli trophaea Apostolorum appellat, quibus Romana Ecclesia quasi columnis firmissimis communitur.
Ioannes Chrysostomus hom. ult. in epist. ad Rom. summo se teneri desiderio affirmat Romam veniendi, ut sepulchris Petri et Pauli advolvi posset. Et audi, quaeso, quanto cum honore de urbe Roma, et Apostolorum corporibus, ac sepulchris loquitur: « Quemadmodum, inquit, corpus magnum et validum, duos habet oculos illustres (Roma) Sanctorum videlicet illorum corpora. Non ita coelum splendescit, quando radios suos sol ex sese demittit, quemadmodum Romanorum civitas duas illas lampades ubique terrarum effundens ». Et infra: « Qualibus coronis duabus ornatur urbs ista? qualibus catenis aureis cincta est? quales habet fontes? propterea celebro hanc urbem, non propter copiam auri, non propter columnas, non propter aliam phantasiam, sed propter columnas illas Ecclesiae. Quis mihi nunc dabit circumfundi corpori Pauli? affigi sepulchro? videre pulverem corporis illius »? Et infra: « Hoc corpus urbem hanc munit, quod quavis turri, innumerisque moenibus, ac vallis tutius est, et cum isto corpus etiam Petri. Nam et viventem honoravit: Ascendi, inquit, videre Petrum ». Theodoretus quoque in epist. ad Leonem, cum ab aliis rebus multis Romam laudat, tum praecipue ab Apostolorum sepulchris, quae (ut ipse loquitur) Fidelium animas illuminant. Omitto multa, quae addi possent testimonia: nam de reliquiis Sanctorum propria disputatio suo loco instituenda est.
Quarto Telesphorum, qui nonus fuit a B. Petro, et glorioso martyrio consummatus est, teste Irenaeo lib. III, cap. 3. accusant Magdeburgenses Centur. II, cap. 10, col. 212. his verbis: « Clericis, inquiunt, primum mandat, ut septem ante Pascha hebdomadibus a carne ieiunent, cum contra scriptum sit: Nemo vos iudicet in cibo et potu. Deinde Missas cumulat, et ritum earum auget, atque ad tempus alligat, cum neque propter numerum, neque caeremonias, neque tempus, Coena Domini sit instituta. Clericorum item dignitatem, et sanctitatem nimium effert supra plebeiam, quasi non sit scriptum: Omnes vos unum estis in Christo Iesu. Ita nec argui vult a populo sacerdotes, nec accusari: eamque legem firmissimum vocat sui ordinis murum, constitutum a se et Patribus contra persecutores ».
Haec videlicet sunt errata Telesphori; quae quidem iudicantur errata a Centuriatoribus, quia discrepant a regula Lutheri, sed si iuste iudicamus, nonne potius dicendum est, dogmata Lutheri, qui non patitur delectum ciborum, nec Missas, nec ordinem sacerdotum supra plebem, esse erronea et falsa, quia discrepant a regula Telesphori? nam cum Telesphorus sanctus Martyr fuerit, et Apostolorum temporibus adeo propinquus, ut cum Petro, Paulo, et Ioanne loqui potuerit; nonne credibilius est, melius ab ipso cognosci potuisse Christi doctrinam, quam a Luthero, qui nec martyr fuit, et arnis plusquam mille quadringentis ab Apostolicis temporibus abfuit? praesertim cum ratiunculae illae Magdeburgensium sint pueriles, et millies solutae.
Nam quod adferunt ex Paulo: Nemo vos iudicet in cibo et potu, non pugnat contra abstinentiam a carne quae assumitur, vel indicitur ad tempus ad edomandam corporis petulantiam: sed contra Iudaicam abstinentiam, qui certis cibis nunquam utebantur, eo quod secundum legem veterem immundi erant. Sic enim ibidem, ad Coloss. II Paulus ait: Nemo vos iudicet in cibo, aut potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum.3
Quod addunt, Coenam Domini non esse institutam propter numerum, nec propter ritus, nec propter tempus, non negamus. Sed quid inde efficitur? Num propterea erravit Telesphorus, qui in Natali Domini voluit ter Missas celebrari; et addidit aliquos ritus, et tempus statuit, quo Missae celebrandae sunt? Nam etsi non est Coena Domini propter numerum, ritus, et tempus instituta: debuit tamen propter ipsam Coenam Domini recte celebrandam numerus, ritus et tempus determinari, nisi forte tantum Sacramentum minus deceat ordo, quam confusio.
Quod denique adducunt ex Apostolo: Omnes vos unum estis in Christo Iesu,4 ad Gal. III, nihil minus probat, quam non esse sacerdotes laicis digniores: nam quomodo simus omnes unum in Christo, explicat Paulus Rom. XII et I. Corinth. XII, ubi dicit, nos esse unum corpus, ubi sunt varia membra, oculi, manus, pedes, alia aliis nobiliora et digniora.
Quinto Victor Papa XV a Petro, aspersus olim fuit ab haereticis quibusdam infamia, quasi Christum purum hominem esse docuisset, ut refert Euseb. lib. V hist. cap. 28. Sed falsam fuisse illam calumniam, Eusebius ibidem demonstrat ex eo, quod constat, principem illius haereseos nomine Theodotum a Victore excommunicatum fuisse.
Sexto Zephirinus Victoris successor, videtur haeresim Montani approbasse. Scribit enim Tertullianus in lib. cont. Prax. Romanum Pontificem agnoscentem prophetias Montani, et ex ea agnitione pacem Ecclesiis Asiae et Phrygiae inferentem, a Praxeae fuisse persuasum, litteras pacis revocare, quas iam emiserat: constat autem ex historiis, eo tempore Zephirinum fuisse Romae Pontificem. Quare Rhenanus in Annot. ad Tertullian. ponit hoc loco in margine, Episcopus Romanus Montanizat. Neque dici potest, eo tempore nondum fuisse damnatam ab Ecclesia haeresim Montani: nam, ut ibidem Tertullianus dicit, Praxeas persuasit Pontifici revocare litteras pacis, ea praecipua ratione, quia praedecessores eius haeresim illam antea damnavissent.
Respondeo: non esse omnino Fidem habendam Tertulliano in hac parte, quandoquidem ipse Montanista erat. Sicut enim paulo ante Artemon falso iactaverat, Victorem Romanum Pontificem secum sentire, ut ex Eusebio ostendimus: ita nunc Tertullianus Montanista Romanum Pontificem in Montani sententiam trahere conatur. Alioqui cur nec Eusebius, nec ullus alius notavit hunc errorem in Pontifice Romano?
Quia tamen mendacia super aliquid verum ut plurimum fundari solent, credibile est, Zephirinum Pontificem a Montanistis persuasum fuisse, doctrinam Montani non esse diversam a doctrina Romanae Ecclesiae; et ideo eumdem Pontificem voluisse eis pacem reddere, quam abstulerant ipsius praedecessores; non quidem quod approbaret errorem, quem sui maiores improbaverant, sed quod arbitraretur, falso de illis erroribus fuisse accusatos Montanistas. Hoc autem non est errare circa Fidem, nec Montanizare, ut mentitur Rhenanus, sed errare circa personam, id quod multis aliis sanctis viris accidit. Scribit enim Ruffinus lib. X hist. cap. 11. Arium, ut Constantino Imperatori persuaderet se esse Catholicum, tanto artificio scripssisse Fidem suam, ut a Catholicis putaretur Catholica, et a suis tamen agnosceretur qualis erat. Et Leo ep. 86. ad Nicetam Aquileien. monet Episcopum illum, ut Pelagianos ad Ecclesiam redeuntes apertissimis verbis iubeat haeresim abiurare, propterea quod soleant plerumque Ecclesiam decipere ita composita confessione Fidei suae, ut Catholici videantur, cum non sint. Tale aliquid videtur Zephirino etiam Pontifici accidisse.
Septimo, Urbanum a Petro XVIII, Centuriatores his verbis reprehendunt: « Instituit Confirmationem post Baptismum; sed blasphemem dicit, per manus impositionem Episcoporum accipi Spiritum Sanctum et plene Christianos fieri ». Cent. III, cap. 10, col. 277. cuius eiusdem erroris reprehendunt etiam Cornelium col. 282.
At in primis mentiuntur, ab Urbano institutam esse Confirmationem. Nam exstat usus ipsius Act. VIII et XIX, ubi super baptizatos Apostoli manus imponunt, ut accipiant Spiritum sanctum. Et praeterea Tertullianus, qui antiquior Urbano et Cornelio fuit, meminit Confirmationis pluribus in locis; in lib. de resurr. car.: « Caro, inquit, abluitur, ut anima emaculetur, caro ungitur, ut anima consecretur ». Et in lib. de praescript. loquens de Diabolo, qui imitatur Baptismum et Confirmationem nostram: « Tingit, inquit, et ipse quosdam utique credentes, et fideles suos, signat illic in frontibus milites suos ». Et in lib. de Bapt.: « Exinde, inquit, egressi de lavacro perungimur benedicta unctione ». Et paulo infra: « Deinde manus imponitur, per benedictionem advocans et invitans Spiritum sanctum ». Videsne apud Tertullianum, unctionem, signum in fronte, manus impositionem, adventum Spiritus sancti? Quid igitur Urbanus instituere potuit? Constat autem, Tertullianum antiquiorem Urbano fuisse: nam Tertullianus vixit tempore Severi, et filii eius Antonini, ut ex Hieronymo docent Magdeburgenses in eadem Cent. III, cap. 10, col. 277. Quid, quod iidem Centuriatores loc. cit. numerant inter naevos Tertulliani, quod post Baptismum agnoverit Unctionem, et signum Crucis necessaria? Quomodo igitur ista cohaerent, ut ab Urbano dicant esse institutum, quod ipsi ante posuerant inter naevos Tertulliani Urbano antiquioris?
Deinde, quod addunt Centuriatores, blasphemum esse quod ait Urbanus, accipi Spiritum sanctum, et plene Christianos homines fieri per impositionem manus Episcoporum; non eget refutatione, cum ipsi nullam adduxerint probationem: praesertim cum illud idem dicat etiam Cornelius, ut ipsi fatentur, et etiam Cyprianus lib. I, epist. 12. Cyrillus Catech. 3. mystagog. Augustinus in epist. Ioan. tract. 6. et alii Patres non raro.
Octavus est Pontianus Urbani successor, quem arguunt Magdeburgenses Cent. III, cap. 10, col. 278. quod scripserit, sacerdotes proprio ore corpus Domini conficere, et populis tradere, ac per Sacerdotes Deum aliorum hostias acceptare, atque eorum peccata donare, et sibi eos reconciliare. Quam sententiam blasphemam vocant Centuriatores, sed nihil adferunt, unde probent esse blasphemam. Quare moleste ferre non debent, si nos Martyri sanctissimo, et de Apostolorum successoribus instituto magis credamus, quam Luthero; praesertim cum illud idem in omnium veterum Patrum scriptis passim legamus.
Audi enim Hieronymum in epist. ad Heliod.: « Absit, inquit, ut de his quidquam sinistrum loquar, qui Apostolico gradui succedentes, Christi corpus sacro ore conficiunt, per quos et nos Christiani sumus, qui claves regni caelorum habentes quodammodo ante iudicii diem iudicant ».
Audi Augustinum in epist. 122. ad Victor. ubi de feminis captivis inter Barbaros: « Ora, inquit, Deum pro eis, et roga, ut etiam ipsas doceat talia dicere, qualia S. Azarias inter caetera in oratione, et confessione sua fudit ad Deum. Sic enim sunt illae in terra captivitatis suae, quomodo erant illi in ea terra, ubi nec sacrificare more suo poterant domino. Sicut nec istae possunt vel ferre oblationem ad altare Dei, vel invenire ibi Sacerdotem, per quem offerant Deo ».
Audi Chrysostomum in III lib. de Sacerd.: « Corporis, inquit, lepram purgare, seu verius dicam, non quidem purgare, sed purgatam ostendere, Iudaeorum Sacerdotibus solis licebat, at vero nostris Sacerdotibus non corporis lepram, sed animae sordes non dico purgatas probare, sed purgare prorsus concessum est ». Haec ille. Quod igitur Pontianus ait, per Sacerdotes corpus Domini confici, aliorum hostias a Deo recipi, peccata hominum dimitti, dixerunt etiam probatissimi auctores, Hieronymus, Augustinus, Chrysostomus, necnon caeteri omnes, quos de industria praetermisi.
Nonus est Cornelius, quem Magdeburgenses Centur. III, cap. 6, col. 145. et cap. 7, col. 165. affirmant, docuisse, in calice Domini solam aquam esse offerendam: qui est exploratus error contra Evangelium. Sed haec impudentissima calumnia est: Solum enim hoc probant ex eo, quod Cyprianus lib. II, epist. 3. ad Cornel. multa disputat contra hunc errorem: at Cyprianus non dicit, hunc errorem esse illius, ad quem scribit, sed quorumdam aliorum. Deinde, epistola illa non ad Cornelium, sed ad Caecilium quemdam Africanum Episcopum scribitur, ut omnia exemplaria testantur. Sed Magdeburgenses tunc forte largius biberant, et scintillantibus ac trementibus oculis, unum legerunt pro alio. Adde, quod Alexander Papa Cornelii praedecessor decretum iam ante ediderat, ne in calice Domini quidquam aliud, quam vinum aqua mixtum offerretur.
Denique, si ex hac epistola alios reprehendunt; cur non seipsos etiam reprehendunt Centuriatores? Siquidem Cyprianus in hac epistola saepius Eucharistiam vocat sacrificium, et nec solam aquam, nec solum vinum, sed vinum aqua temperatum offerendum esse docet: Lutherani autem, et Eucharistiam sacrificium esse obstinatissime negant, et in calice solum vinum sine aqua consecrandum putant.
Decimus est Marcellinus, qui idolis sacrificavit, ut constat ex Pontif. Damas. ex Conc. Sinuess. et ex epist. Nicolai I ad Michael. At Marcellinus nec docuit aliquid contra Fidem, nec fuit haereticus, vel Infidelis, nisi actu externo ob metum mortis. Utrum autem propter actum illum externum exciderit a Pontificatu, an non, parum refert; quandoquidem se ipse Pontificatu mox abdicavit, et paulo post martyrio coronatus est. Crediderim tamen, non excidisse cum ipso facto a Pontificatu, quia satis constabat omnibus, eum solo metu idolis sacrificasse. Adde quod S. Augustinus lib. de unico baptismo contra Petilianum c. 16. Marcellinum innocentem esse dicit, et nullus Veterum Historicorum meminit huius lapsus.5