De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine

De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine (1542–1621)

This work is being completed — add a section.


Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA

Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU

Liber III: UBI DE ANTICHRISTO

Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI

Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis

Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?

Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis

Caput IV: De Romana Ecclesia particulari

Caput V: De decretis morum

Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona

Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae

Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt

Caput IX: De iis, quae Liberio et Felici II obiiciuntur

Caput X: De Siricio, Innocentio, et aliis septem Pontificibus

Caput XI: De Honorio I

Caput XII: De aliis septem Pontificibus

Caput XIII: De Gregorio VII

Caput XIV: De caeteris Pontificibus, quibus error in Fide falso tribuitur

Caput XV: Proponitur quaestio: An summus Pontifex habeat iurisdictionem vere coactivam, ita ut possit leges condere, quae obligent in conscientia, et iudicare ac punire transgressores?

Caput XVI: Probatur testimoniis verbi Dei, posse Pontifices veras leges condere

Caput XVII: Solvuntur argumenta adversariorum, ex Scripturae testimoniis ducta

Superest argumenta solvere. Primum sumunt ex illo Matth. ult.: Baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia, quaecumque mandavi vobis. Ubi notant, non esse dictum, docentes mandata vestra, sed mea: inde autem colligunt, non licere Episcopis praecepta dare; hoc est argumentum Ioannis de Westphalia. Respondeo: in iis, quae mandavit Dominus, illud etiam esse, ut servantur praecepta Praelatorum, Dominus enim ait: Qui vos audit, me audit etc.

Secundum ex illo Deuter. IV.: Non addetis ad verbum quod ego loquor vobis, neque minuetis ex eo. Et cap. XII.: Quod praecipio tibi hoc tantum facito: Domino non addas quidquam neque minuas. Ubi sermo est de praeceptis caeremonialibus, et iudicialibus; nam cap. IV. praecedit: Audi Israel praecepta atque iudicia etc. Et cap. XII: Haec praecepta atque iudicia etc. Iam vero si Deus praecepit Israelitis, ut nullum praeceptum adderent ad ea, quae in Scriptura Testamenti veteris continentur, quanto magis praecepisse censendum est ne Christiani addant ad Evangelium, quod est longe perfectius Testamento veteri? Hoc argumentum Lutherus, Calvinus, aliique fere omnes faciunt. Et Petrus Martyr tanti facit, ut in Comm. cap. VIII, I. ad Cor. in margine posuerit: Nota bonum argumentum.

Respondeo: duobus modis posse intelligi additionem, vel detractionem ad praeceptum fieri. Uno modo, quod addatur praeceptum praecepto, ut si ad numerum decem praeceptorum adderentur duo alia praecepta et fierent duodecim, vel detraherentur duo praecepta de numero denario, et fiant solum octo. Alio modo, quod sine multiplicatione praeceptorum plus fiat, quam praeceptum iubeat, vel minus; ut si cum Deus iubebat in Paschate comedi unum agnum a singulis familiis, aliqua familia duos agnos comedisset, vel dimidium tantum. Dico igitur: Scripturam non prohibere additionem prioris generis, sed posterioris tantum, id est, non prohibere additionem ad numerum praeceptorum; sed additionem ad opus praeceptum: id quod probo, quia invenimus Iudaeos addidisse ad numerum praeceptorum tam caeremonialium, quam iudicialium.

De caeremonialibus additis multa sunt exempla. Nam Esther IX.: Scripsit Mardochaeus, inquit Scriptura, ut quartamdecimam et quintamdecimam diem mensis Adar pro festis susciperent, et revertente semper anno, solemni celebrarent honore. Et infra: Susceperunt Iudaei super se, et semen suum, et cunctos qui religioni eorum voluerint copulari, ut nulli liceat duos hos dies absque solemnitate transigere. Item Iudith cap. ult. in fine: Dies, inquit, victoriae huius festivitatis ab Hebraeis in numero sanctorum dierum accipitur, et colitur a Iudaeis ex illo tempore usque in praesentem diem. Item I. Mach. IV.: Et statuit Iudas et fratres eius, et universa Ecclesia Israel, ut agatur dies Dedicationis altaris in temporibus suis ab anno in annum per dies octo. Quod festum etsi novum et additum veteribus, Dominus quoque praesentia sua honoravit, ut patet Ioan. X.

De iudicialibus habemus exemplum I. Reg. XXX. ubi David novam legem condidit, ut aequa pars esset in bello descendentium ad praelium, et remanentium ad sarcinas: Et factum est hoc, inquit scriptura, ex die illo constitutum et praefinitum et quasi lex in Israel. Nec obstat, quod dicitur, quasi lex. Nam in Hebraeo non habentur, quasi lex, sed solum לחק פט ולמש id est: in praeceptum, atque iudicium, quae sunt illa duo vocabula, quae habentur Deut. IV et XII. non ergo prohibet Scriptura addi nova praecepta, sed prohibet addi vel minui de ipso opere: et confirmatur hoc. Nam Deuteronom. III, et XII. non Moyses alloquitur Principes, quorum est leges condere, sed populum, cuius est obedire; ergo solum praecipit id quod populo conveniebat praecipi, non mirum, ut impleret integre opera praecepta, non addendo, vel minuendo. Quod clarius explicuit idem Moses Deuteron. V. ubi loquens de eadem re: Facite, inquit, quae praecepit Dominus Deus vobis, non declinabitis neque ad dexterum neque ad sinistrum. Certum est enim, hic Mosem loqui de impletione praeceptorum non de ferendis novis legibus.

Est autem hoc loco observandum, cum Moses praecipit, non esse addendum ad id quod lex praescribit, hoc debere intelligi de additione corrumpente, non autem de perficiente opus praeceptum. Nam cum lex dicit: Non furaberis, qui non tantum non auferit aliena, sed etiam donat sua, plus facit, quam lex praecipiat: nec tamen dicitur addere, quia non destruit praeceptum, imo melius illud servat. At cum lex dicit, solum sacrifices oves, et boves, et aves mundas; si quis velit sacrificare etiam canes, et sues, et homines, ille addet, et corrumpet praeceptum. Et hoc exemplum ponitur Deuteron. XII cum prohibetur additio, ne videlicet sacrificarent filios suos, sicut Gentiles faciebant.

Secundo solvi potest argumentum, etiam si admitteremus, Scripturam prohibere additionem novarum legum. Nam deberet intelligi ista prohibitio solum de additione legum contrariarum prioribus legibus, ut B. Thomas recte monet in c. 1. ad Gal. lect. 2 et 3. et patet ex legibus postea additis, ut iam ostendimus.

Tertio posset etiam dici, non esse eamdem rationem Testamenti veteris et novi: nam quia lex Testamenti veteris dabatur uni tantum populo, et ad certum tempus, nimirum, usque ad Christi adventum, potuit facile determinare omnia in speciali, ut etiam fecit: nam in speciali praescribit omnia, quae tam ad cultum Dei, quam ad iudicia et forenses contentiones pertinent; et ideo non esset mirum, si prohiberet addi alias leges. At lex Evangelica datur toti Mundo, id est, diversissimarum nationum populis, et duratura est usque ad finem Mundi; et idcirco non poterat tam facile determinare omnia in speciali, ut non essent adhuc necessariae leges aliae, tam civiles, quam Ecclesiasticae: neque enim possunt diversissimi populi convenire in iisdem legibus et ritibus. Itaque Deus melius esse iudicavit, si in Evangelio, quod est commune omnibus, traderet communissimas leges de Sacramentis, atque articulis Fidei, et alia magis specialia pro locorum et temporum diversitate relinqueret instituenda per Apostolos eorumque successores.

Tertium argumentum sumit Calvinus ex Isaia c. XXXIII, ubi legimus: Dominus Iudex noster, Dominus Legifer noster, Dominus Rex noster. Aequivalere autem haec verba istis: Dominus solus est Iudex, Legifer, et Rex noster, patet ex epist. Iacobi cap. IV: Unus est Legislator, et Iudex, qui potest perdere et salvare.

Respondeo: Isaiam et Iacobum loqui de Legislatore primario, qui sua propria auctoritate potest iudicare, et leges ferre: neque nos talem esse dicimus summum Pontificem, sed solum Christum: Pontificem enim, non Regem, nec Iudicem, aut Legislatorem primarium facimus, sed Vicarium Regis, et Iudicis, ac Legislatoris Christi, qui possit Christi auctoritate leges condere. Quomodo etiam loquitur B. Cyprianus lib. I, epist. 3. ubi Pontificem dicit esse Iudicem loco Christi.

At, inquires: Iacobus dicens: Unus enim est Legislator, et Iudex, qui potest perdere et salvare, reddit rationem, cur debeant omnes homines servare leges, et non dare; proinde excludit omnes alios Legislatores, qui nimirum velint obligare conscientias, et perdere praevaricatores, et salvare obedientes; sic enim loquitur: Nolite detrahere alterutrum. Qui enim detrahit fratri, et iudicat fratrem, detrahit legi, et iudicat legem, id est, qui detrahit fratri bonum facienti, ut condonanti iniurias, detrahit legi, quae illud bonum praecepit: Si autem iudicas legem, non es factor legis, sed Iudex. Unus est enim Legislator, et Iudex, qui potest perdere et salvare. Ubi subintelligitur una propositio post illa verba: Si autem iudicas legem, non es factor legis, sed iudex, nimirum haec, debes autem tu, o homo, esse factor legis, non iudex; et subiungitur ratio: Unus est enim Legislator, et Iudex.

Respondeo: Iacobum alloqui omnes homines, quatenus subsunt aliquibus legibus, et velle dicere, nemini licere iudicare legem sui superioris, cum unus tantum sit Legislator, et Iudex, ita summus et primarius, ut solum leges dare, non autem accipere debeat, et qui sic potest perdere, et salvare, ut ipse neminem timeat, et a nemine aliquid speret. Porro Papa, caeterique Episcopi, etsi iudicare et leges ferre possunt, tamen iudicandi sunt etiam a Deo, et leges Dei servare debent.

Quartum argumentum sumit Calvinus ex Isa. c. XXIX: Eo quod appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis glorificat me, cor autem eius longe est a me, et timuerunt me mandato hominis et doctrinis, ecce ego addam etc.. Ubi Dominus conqueritur, quod populus Israel timuerit se mandato hominum, id est, timorem seu cultum, et religionem Dei constituerint in hominum mandatis servandis. Similia habentur Matt. XIII et Marc. VII.

Respondeo: mandata hominum in Scriptura non vocari quaelibet hominum praecepta, sed ea solum, quae omnino sunt humana, ita ut nec Deo iubente, nec inspirante, nec eius auctoritate ullo modo constituta sint: quae sunt duplicia; nam quaedam sunt contraria divinis mandatis; quaedam inutilia prorsus et vana. Id patet ex omnibus locis, ubi nominantur humana praecepta, ut Isaiae XXIX, Matth. XV, Marci VII, Coloss II, I. Timoth. IV, ad Titum I. Porro Dominus ter invenitur Pharisaeos reprehendisse propter traditiones humanas. Primo Matth. XV ubi arguit eos, quod servarent mandata humana contraria divinae legi: nam Matt. XV postquam dixerat, Pharisaeos praecepisse, ut filii darent templo, quod alioqui debitum erat parentibus, subiungit: Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram; et mox adducit locum Isaiae citatum. Quare S. Irenaeus lib. IV, c. 25 et 26, exponens haec loca Isaiae et Matthaei, dicit, intelligenda esse de praeceptis Pharisaeorum pugnantibus cum divinis legibus.

Secundo: reprehendit Marci VII traditiones, seu mandata hominum, id est, quasdam inutiles et frivolas caeremonias solo spiritu humano adinventas; quas tamen Iudaei tanti faciebant, ut anteponerent divinis mandatis. Relinquentes mandatum Dei, tenetis traditiones hominum, Baptismata urceorum et calicum, et alia similia his facitis multa.

Tertio: reprehendit eosdem Matth. XXIII quod bonas quasdam leges pluris facerent, quam divinam legem. Ubi non vocat eas leges praecepta hominum, sed dicit, haec oportuit facere, et illa non omittere: solum enim in eo peccabant circa istas caeremonias tertii generis, quod in eis summam religionis constituerent, cum tamen externae essent. Isti similes erant cani Aesopico, qui propter umbram panis reliquit panem ipsum, ut pulchre Irenaeus ait lib. II, c. 12. de haereticis Valentinianis, qui maluerunt Angelum quemdam pro Creatore habere, quam Deum.

Porro mandata Pontificia et Ecclesiastica, etsi humana dici possint, quia non sunt immediate a Deo; tamen nec usquam in Scripturis dicuntur mandata hominum, nec reprehendi possunt, cum nec pugnent cum divinis mandatis, nec sint inutilia, neque nos ea anteponi, sed postponi debere dicamus divinis praeceptis.

Quintum argumentum sumunt ex verbis Pauli, quibus libere asseruntur Christiani a mandatis hominum. II. Cor. III: Ubi Spiritus Domini, ibi libertas. Ad Galat. IV: Non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus non liberavit. Et ad Galat. V: State, et nolite iterum iugo servitutis contineri.

Respondeo: libertatem Christianam in tribus consistere. Primo, in liberatione a servitute peccati, de qua Paulus Rom. VI: Liberati a peccato, servi facti estis iustitiae.

Secundo, in liberatione a servitute legis divinae moralis. Nam lex sine gratia non potest impleri; et tamen minatur poenam, nisi impleatur, atque ideo premit, ac tenet homines tamquam servos: sed gratia Christi liberat nos ab isto timore, et servitute, non quidem eximendo nos ab obligatione implendae legis, sed inspirando charitatem, per quam facile, et libenter legem impleamus. De qua Apostolus II. Cor. III: Ubi Spiritus Domini, ibi libertas. Et Galat. III: Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum. Unde Augustin. lib. de continent. cap. 3: « Non sumus, inquit, sub lege bonum quidem iubente, non tamen dante, sed sumus sub gratia, quae id, quod lex iubet, faciens nos amare, potest liberis imperare ».

Tertio, in liberatione de servitute caeremonialium et iudicialium praeceptorum Mosis, de qua Act. XV: Quid tentatis imponere iugum super cervices discipulorum etc. Et Galat. V: State, et nolite iterum iugo servitutis contineri Quod autem simus liberati ab obedientia Praelatorum, nusquam legimus, sed contrarium potius, cum Paulus clamet: Obedite Praepositis vestris.

Quocirca Petrus et Paulus praevidentes in spiritu haereticos huius temporis, qui praetextu libertatis, neque ieiunia indicta ab Ecclesia, nec ullam aliam legem ferre possunt; frequentissime inculcare voluerunt, ut obedientiam superioribus etiam Ethnicis exhiberemus. I. Petri II: Subiecti estote, inquit, omni humanae creaturae propter Deum. Et infra: Quasi liberi, non quasi velamen habentes malitiae libertatem. Et II. Petri II, de haereticis inquit: Libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis. Et Paulus Gal. V: Vos in libertatem, inquit, vocati estis, tantum ne libertatem in occasionem detis carnis.

Caput XVIII: Solvitur argumentum ex comparatione legum

Caput XIX: Solvitur argumentum ductum ab exemplis

Caput XX: Solvuntur argumenta duo desumpta ex ratione conscientiae

Caput XXI: Solvuntur argumenta ex Patribus

Caput XXII: Proponitur quaestio postrema: An Christus iurisdictionem Ecclesiasticam soli Pontifici summo immediate contulerit

Caput XXIII: Apostolos a Christo iurisdictionem omnem accepisse

Caput XXIV: Episcopos omnes a Papa iurisdictionem accipere

Caput XXV: Solvuntur argumenta adversariorum

Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI

↑ Top of work