De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine

De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine (1542–1621)

This work is being completed — add a section.


Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA

Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU

Liber III: UBI DE ANTICHRISTO

Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI

Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis

Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?

Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis

Caput IV: De Romana Ecclesia particulari

Caput V: De decretis morum

Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona

Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae

Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt

Caput IX: De iis, quae Liberio et Felici II obiiciuntur

Caput X: De Siricio, Innocentio, et aliis septem Pontificibus

Caput XI: De Honorio I

Caput XII: De aliis septem Pontificibus

Vigesimusquartus Romanus Pontifex inter eos, qui errasse dicuntur, est S. Martinus I, quem accusant Magdeburgenses Cent. VII, cap. 20. quod in epist. ad Amand. docuerit, non esse dandam veniam Presbyteris, vel Diaconis post ordinationem suam peccantibus, quae videtur esse species quaedam Novatianismi.

Respondeo: Martinus non loquitur de venia peccatorum, sed de restitutione ad sacra ministeria. Vult enim Presbyteros, et Diaconos graviter peccantes deponi a gradu suo; ac si resipuerint, et veniam petierint, absolvi quidem a peccatis, sed nunquam restitui in suos gradus, quod idem omnes Veteres docent.

Vigesimusquintus est Gregorius III, quem Magdeburgenses Centur. VIII. cap. 10. in vita ipsius accusant. Primo, quod in epist. ad Bonif. iusserit iterum consecrari ordinatos ab aliis, quam ab iis quos Romanus Pontifex miserat. Sed hoc est apertum mendacium. Gregorius enim solum iubet iterum consecrari ordinatos a non veris Episcopis.

Secundo, eumdem accusant, quod in alia epist. ad Bonif. permiserit viro ducere aliam uxorem, si propter morbum aliquem propria uxor debitum ei coniugale reddere non valeat: quod est expresse contra Evangelium; ut etiam annotavit Gratianus XXXII. quest. 7. can. Quod proposuisti. Eiusdem erroris accusatur a nonnullis Gregorius I, propter epistolam eius ad Augustinum Angl. Episc, in quo similia verba reperiuntur.

Respondeo in primis: mirandum esse, cur hoc habeant Lutherani pro errore, cum id etiam Lutherus docuerit, teste Ioanne Cochlaeo in septicipite, cap. de Matrim. Deinde dico: Gregorium non loqui de quacumque imbecillitate, sed de impotentia perpetua et naturali, per quam est inapta ad coniugium mulier; talia enim coniugia si ex errore contracta sint, censentur non esse coniugia et Ecclesiae iudicio solvuntur; ut habemus in decretal. tit. de frig. cap. ex litteris: ita respondet Glossa in 20. dist. can. de libellis.

Sed contra hoc est: quod Gregorius videtur iudicare primum fuisse verum Matrimonium, et non tam solvendum quam ei secundum superaddendum; scribit enim non debere virum a priore uxore subsidium auferre, id est, debere eam adhuc ut uxorem alere, et sustentare. Ideo posset etiam dici cum eadem Glossa in XXXII, quest. 7. can. Quod autem proposuisti, Pontificem dare consilium non praeceptum, ut eam, quae videbatur fuisse uxor, adhuc sustentet, si providentia eius indigeat, cum nulla ipsius culpa acciderit, ut uxor ilius esse non posset. Est autem notandum, hanc sententiam non esse Gregorii I, sed solum huius Gregorii III. Nam epistola illa ad August. est una eadem cum ista ad Bonifac. quam certum est esse Gregorii III, unde non invenitur inter opera B. Gregorii, sed solum in tomis Conciliorum. Ubi etiam Concilium Romanum de gradibus prohibitis circa Matrimonium, tribuitur Gregorio I et III, cum tamen revera non posit esse nisi Gregorii III., ut patet ex Imperatoribus, qui nominantur in principio et fine Concilii.

Vigesimussextus est Nicolaus I, quem nonnulli reprehendunt, quod (ut refertur de consecr. dist. 4. can. a quodam Iudaeo) docuerit, Baptismum in nomine Christi collatum sine expressione trium personarum esse ratum. Id enim est contrarium non solum Evangelicae institutioni, sed etiam aliorum Pontificum decretis; nimirum Pelagii et Zachariae, qui Baptismum improbant eorum qui tantum sunt baptizati in nomine Christi, et non expresse in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut patet in eadem dist. 4. can. Multi, et can. in Synodo. Neque potest responderi: tempore Nicolai non fuisse adhuc definitum, an Baptismus esset irritus, si conferretur in nomine Christi. Nam id fuerat definitum in Concilio Anglicano, a summo Pontifice Zacharia, qui Nicolaum praecessit, confirmato, ut patet ex can. in Synodo, de consecrat. dist. 4.

Respondeo: Nicolaum non definiendo quaestionem de Fide, illud dixisse, sed solum ut Doctorem particularem exposuisse obiter opinionem suam. Nam quod ille intendebat docere in illo canone, non erat de forma Baptismi, sed tantum de ministro, de quo interrogatus fuerat. Itaque posteaquam responderat et definierat, Baptismum esse ratum etiamsi a Iudaeo, vel Pagano detur, quae erat praecipua quaestio, addidit obiter: Baptismum esse ratum, sive in nomine trium personarum, sive in nomine solius Christi detur. In quo secutus est Ambrosii sententiam lib. I. de Spir. S. cap. 3. ut ipse ibidem dicit. Quae sententia falsa quidem est meo iudicio; tamen non haeretica. Nam non invenitur ulla certa definitio Ecclesiae de hac re, et Patrum sententiae inveniuntur etiam variae.

Neque obstant canones illi Pelagii et Zachariae. Nam Pelagius non definit quidquam, sed solum ut Doctor in Epist. ad Gaudent. explicat opinionem suam. Zachariae autem canon mihi valde suspectus est. Nam in primis Gratianus citat epistolam Zachariae ad Bonifaciam, cum hunc canonem ponit: at non invenitur in epistolis Zachariae ad Bonifacium quae exstant in tomis Conciliorum, aliqua talis sententia.

Deinde Concilii illius Anglicani non meminit Beda in historia gentis suae, ubi tamen aliorum Conciliorum Anglicanorum mentionem semper facit. Imo ipse Beda contrariam sententiam sequitur. Nam in cap. X. Act. approbat sententiam Ambrosii de Baptismo In nomine Christi: qui tamen nec potuit ignorare decretum Concilii Anglicani, si revera fuit, cuius meminit Zacharias cum ipse eodem tempore vixerit, et adhuc Zachariae supervixerit; nec ullo modo credibile sit, eum voluisse Concilio in sua patria celebrato, et a Sede Apostolica confirmato, contradicere.

Admissa autem auctoritate Concilii, et Zachariae, respondetur dupliciter. Primo cum Magistro in IV, dist. 3. in illo Concilio fuisse solum definitum, non esse ratum Baptismum sine invocatione trium divinarum personarum: non autem esse definitum, an illae tres personae implicite an explicite nominari deberent; et proinde non pugnare istum canonem cum sententia Ambrosii et Nicolai, qui docuerunt, sufficere implicitam nominationem trium personarum in uno Christi nomine. Ad quem modum etiam istum canonem Concilii intellexit B. Bernardus in epist. 340. et Hugo de S. Victore, et omnes alii Doctores illius aetatis, qui, non obstante canone Concilii Anglicani, docuerunt, Baptismum in nomine Christi esse ratum.

Secundo dici potest: Concilium Anglicanum non esse vere et proprie prabatum ab Apostolica Sede; et ideo non facere rem de Fide. Zacharias enim laudavit quidem Concilium Anglicanum, et eius decreta citavit ad suum propositum, non tamen proprie ut Pontifex, et ex intentione confirmandi acta Concilii illud probavit: aliud enim est, Pontificem serio confirmare decreta Conciliorum, aliud vero, ad aliquod aliud propositum ea commendare.

Vigesimusseptimus est Stephanus VI, cui adiungitur Vigesimusoctavus, Sergius III, nam ut ex Platina et aliis constat, Stephanus Papa irritavit acta Formosi Papae praedecessoris sui, et ordinatos ab illo, iterum iussit ordinari; proinde sensit Sacramentum pendere a virtute ministri, qui est error in Fide manifestus. Quocirca Ioannes IX irritavit postea acta Stephani VI, et approbavit acta Formosi. Sed rursum paulo post Sergius III iterum irritavit acta Formosi; et proinde etiam Ioannis, et approbavit acta Stephani. Ex his Pontificibus contrariis inter se, necessario aliqui errant, ut observarunt diligenter Magdeburgenses Centur. IX. cap. 10. in vita Stephani VI et Cent. X. cap. 10. in vita Ioannis IX et Sergii III.

Respondeo: errasse Stephanum VI et Sergium III, sed in quaestione facti, non iuris, et malo exemplo, non falsa doctrina; haec enim est historia. Formosus Cardinalis et Episcopus Portuensis a Papa Ioanne VIII depositus, ac degradatus, et ad sortem laicorum redactus, ex urbe discessit, et iuravit, nunquam se vel ad urbem, vel ad Episcopatum rediturum. Paulo post, mortuo Ioanne VIII, successor eius Martinus II absolvit Formosum a iuramento incaute prolato et dignitati pristinae restituit. Non diu post idem Formosus Papa creatur, vivit annis quinque, et apponitur ad patres suos.

Succedit Stephanus VI, qui magno odio in Formosum incensus, et vel nesciens, vel non credens, cum a Martino Papa fuisse absolutum a iuramento, publice in Concilio Episcoporum decernit, Formosum nunquam fuisse legitimum Pontificem; et ideo irrita esse debere omnia eius acta, et qui ab illo sacros ordines acceperant, coegit iterum ordinari, tanquam nihil ab illo accepissent. Displicuit hoc factum omnibus; et ideo Pontifices tres ordine succedentes, Romanus I, Theodorus II, et praecipue Ioannes IX, convocato alio Concilio Episcopali, iudicaverunt, Formosum verum Pontificem fuisse, et Stephani VI sententiam irritaverunt. Successit postea Sergius III, et in omnibus Stephanum VI imitatus est. Praecipua ergo quaestio fuit, an Formosus fuisset Papa legitimus, nec ne: in qualibus quaestionibus non negamus, posse errare Pontifices, et de facto errasse Stephanum et Sergium.

Sed Obiicies: Stephanus et Sergius non solum iudicarunt, Formosum non fuisse verum Pontificem, sed etiam ordines sacros, quos ille contulerat, non fuisse ratos; qui est error manifestus contra Fidem: nam etsi Formosus non fuisset Papa, et semper mansisset depositus et degradatus; tamen quia aliquando verus Episcopus fuerat, et erat quoad characterem et ordinis potestatem, quae non potest ullo modo auferri; error in Fide est dicere: Ordines sacros ab illo coltos non fuisse veros ordines sacros.

Respondeo: Stephanum et Sergium non edidisse aliquod decretum, quo decernerent, ordinatos ab Episcopo degradato, vel nominatim a Formoso tanquam degradato, esse iterum ordinandos: sed solum de facto iussisse iterum eos ordinari: quae iussio non ex ignorantia, aut haeresi, sed ex odio in Formosum procedebat. Notat enim Sigebertus in Chron. anni 903, Stephanum VI, reclamantibus pene omnibus, per vim exordinasse a Formoso ordinatos.

Vigesimus nonus est Ioannes XIII, sive, ut alii dicunt, XIV, quem Magdeburgenses Cent. X. cap. 6. col. 294. accusant horrendi erroris, et sacrilegii, quod contra Christi institutionem,, coeperit baptizare campanas, quod etiam frequenter alii haeretici nobis obiiciunt. Mirum vero est, cur non etiam dicant campanas a nobis antea catechizari, et instrui, ut possint Fidei Symbolum resonare.

Vel igitur rem ipsam, vel nomen Baptismi campanarum reprehendunt. Si rem; aperte decipiuntur vel mentiuntur: non enim campanae revera baptizantur, sed solum benedicuntur, et dedicantur divino cultui, eo modo, quo templa, altaria, calices, et alia sacra vasa, ut patet ex Pontificali, ubi habetur benedictio campanae, et nulla sit mentio usquam Baptismi, neque dicitur: « Ego te Baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti »: sed solum funduntur preces ad Deum, ut in aliis benedictionibus. Si nomen reprehendunt; sciant nomen Baptismi non a Pontificibus, sed a vulgo, et quidem metaphorice accommodatum campanarum benedictioni, quia nimirum vident, campanas aqua benedicta aspergi, et eis nomina interdum imponi, ut distinguantur aliae ab aliis.

Trigesimus est Sylvester II, quem magum et necromanticum fuisse, et a diabolo discerptum in templo S. Crucis in Hierusalem, refert Martinus Polonus in Chron. et Magdeburgenses Cent. X. cap. 10, et Tilmannus lib. I. cap. 9 de Ecclesia. Constat autem Necromanticos, ut plurimum esse Infideles, et Diabolum pro Deo colere.

Respondeo: sine dubio esse fabulas, quae narrantur de magia, et morte Sylvestri II. Nam nec ullus bonae Fidei auctor vetustus id pro certo affirmat, et exstat adhuc in Ecclesia Lateranensi sepulchrum huius Pontificis, cum epitaphio posito a Sergio IV Papa, viro sancto, omnium Scriptorum consensu, qui tantum quinque annis fuit posterior Sylvestro, in quo epitaphio laudatur Sylvester tanquam optimus Pontifex. Occasio fabulandi de magia huius Sylvestri fuit, quia erat Sylvester peritissimus Geometriae, de qua etiam libros scripsit: seculo autem illo, id est 900, quo nullum fuit indoctius, et infelicius, qui Mathematicae, aut Philosophiae operam daret a vulgo Magus putabatur. Vide Onuphrium in annotatione ad Platinam.

Caput XIII: De Gregorio VII

Caput XIV: De caeteris Pontificibus, quibus error in Fide falso tribuitur

Caput XV: Proponitur quaestio: An summus Pontifex habeat iurisdictionem vere coactivam, ita ut possit leges condere, quae obligent in conscientia, et iudicare ac punire transgressores?

Caput XVI: Probatur testimoniis verbi Dei, posse Pontifices veras leges condere

Caput XVII: Solvuntur argumenta adversariorum, ex Scripturae testimoniis ducta

Caput XVIII: Solvitur argumentum ex comparatione legum

Caput XIX: Solvitur argumentum ductum ab exemplis

Caput XX: Solvuntur argumenta duo desumpta ex ratione conscientiae

Caput XXI: Solvuntur argumenta ex Patribus

Caput XXII: Proponitur quaestio postrema: An Christus iurisdictionem Ecclesiasticam soli Pontifici summo immediate contulerit

Caput XXIII: Apostolos a Christo iurisdictionem omnem accepisse

Caput XXIV: Episcopos omnes a Papa iurisdictionem accipere

Caput XXV: Solvuntur argumenta adversariorum

Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI

↑ Top of work