De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine

De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine (1542–1621)

This work is being completed — add a section.


Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA

Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU

Liber III: UBI DE ANTICHRISTO

Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI

Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis

Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?

Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis

Caput IV: De Romana Ecclesia particulari

Caput V: De decretis morum

Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona

Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae

Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt

Caput IX: De iis, quae Liberio et Felici II obiiciuntur

Caput X: De Siricio, Innocentio, et aliis septem Pontificibus

Caput XI: De Honorio I

Caput XII: De aliis septem Pontificibus

Caput XIII: De Gregorio VII

Caput XIV: De caeteris Pontificibus, quibus error in Fide falso tribuitur

Caput XV: Proponitur quaestio: An summus Pontifex habeat iurisdictionem vere coactivam, ita ut possit leges condere, quae obligent in conscientia, et iudicare ac punire transgressores?

Caput XVI: Probatur testimoniis verbi Dei, posse Pontifices veras leges condere

Igitur Catholica sententia probatur multis argumentorum generibus, ac primo ex sacra Scriptura.

Primus locus Deuter. XVII: Qui superbierit nolens obedire Sacerdotis imperio, qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, ex decreto iudicis morietur homo ille, et auferes malum de Israel. Iste locus vel a simili, vel a maiori debet etiam intelligi de Christianis Pontificibus. Nam sicut Iudaicus populus erat tunc populus Dei, ita nunc populus Christianus. Nec possumus dicere, Principem Ecclesiasticum in lege nova debere esse minoris auctoritatis, quam fuerit in lege veteri, cum e contrario hic omnia maiora, et augustiora esse videamus: at praecepta Pontificis Iudaeorum erant vera imperia, non admonitiones, vel cohortationes, ut patet ex illis verbis: Sacerdotis imperio, et obligabant conscientiam; nam alioqui non fuissent tam severe puniti transgressores: si enim non peccabant qui non obediebant praecepto Pontificis: ergo sine culpa sua videbantur occidi.

Respondent ex hoc et similibus locis, tantum posse colligi, peccare in conscientia eos, qui contemnunt superiorem suum, quique ob superbiam obedire nolunt. Sed hinc non sequi, peccare in conscientia illos, qui citra contemptum, et scandalum non servant leges tales de rebus indifferentibus.

At in primis habemus, saltem in Pontifice esse auctoritatem veram praecipiendi, qualis est in Principe politico, quod Waldenses, Marsilius de Padua, et alii negabant. Deinde ex hoc deducimus evidenter, leges Pontificis obligare in conscientia, etiam citra contemptum et scandalum. Nam quicumque potest praecipere, potest etiam actum indifferentem praecepto suo facere necessarium, et per se bonum; at omittere actum necessarium et per se bonum, est peccatum in conscientia, etiam citra contemptum et scandalum.

Probatur propositio. Nam actus indifferentens si praecipiatur, iam erit necessarius, alioqui frustra praecipitur; et probatur hoc idem a posteriori: nam sequeretur, leges Dei positivas non obligare in conscientia. Quare enim circumcisio obligabat Iudaeos, et nos obligat Baptismus cum sint actus ex se indifferentes? Nonne quia praeceptum Dei accedens, facit illos esse actus religionis necessarios? Item, quare Iudaei obligabantur in conscientia, non vesci carne suilla, ita ut maluerint mori Machabaei potius, quam ea carne uti, cum tamen sit res indifferentens caro suilla? Nonne quia praeceptum Dei faciebat, illam abstinentiam esse actum temperantiae necessarium? At Deus hoc non faciebat quatenus Deus; sed tantum quatenus legislator; ergo omnis verus legislator, et qui potest praecipere, praesertim nomine Dei, potest hoc idem facere. At Pontifex potest praecipere, ut iam ostendimus, et inferius etiam ostendemus; ergo potest rem indifferentem facere necessariam, ac proinde obligare in conscientia, etiam citra contemptum et scandalum.

Locus secundus est Matth. XVI: Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis. Haec verba referri possunt et debent ad omnia, quae secundum usum Scripturae dicuntur ligari: nam generaliter loquitur Dominus, nec dicit: Quemcumque ligaveris, sed Quodcumque ligaveris. Invenimus autem Matth. XXIII, ligare significare legem imponere: Alligant enim, inquit, onera gravia et importabilia imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere.

Ergo Dominus Petro promisit, ut quidquid ipse ligaverit, id est, quam obligationem praecipiendo ipse Fidelibus imposuerit, sit ligatum et in caelis, id est, se ratam illam habiturum; ergo praeceptum Petri est praeceptum Christi; ergo peccat qui non obtemperat. Et confirmatur testimonio Hieronymi in illud Matth. XVIII: Quaecumque alligaveritis: « Potestatem, inquit, tribuit Apostolis, ut intelligant quia talibus donantur, humanam sententiam divina sententia roborari ».

Tertius locus est Ioan. XXI: Pasce oves meas. Ubi exhibiturus Christus Petro, quod ei promiserat Matth. XVI utitur regio vocabulo, nimirum ποίμαινε τὰ πρόβατά μου. Vide supra lib. I, cap. 15.

Quartus locus est Ioan. XX: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. In quem locum Chrysostomus: « Suum eis, inquit, reliquit ministerium »: et Theophylactus: « Opus, inquit, meum suscipite ». Dominus ergo reliquit Apostolis locum suum, ac ut sua fungerentur auctoritate in regno suo gubernando voluit. Quod etiam confirmatur ex illo Luc. X: Qui vos audit me audit, qui vos spernit me spernit.

Quae verba proprie ad Apostolos et eorum successores pertinere docent Cyprianus lib. IV. epist. 9. et Basilius in Constit. monast. cap. 23. At Christus missus est a Patre cum potestate, non solum praedicandi et Sacramenta ministrandi, sed etiam praecipiendi et iudicandi, ut omnes fatentur; igitur eamdem Apostolis, atque in primis Petro ipse tribuit. Neque potest responderi: haec dici omnibus Apostolis simul, non autem singulis. Nam Apostoli mox separandi erant ab invicem, et ituri in diversissimas Mundi partes: neque id Dominus ignorabat; ac proinde sine dubio, quod omnibus dedit, singulis etiam seorsim datum esse intelligi voluit.

Quintus locus est Actor. XV. Petrus cum aliis Concilii Patribus, scribit Gentibus ad Fidem conversis: Visum est Spiritui sancto et nobis, nihil ultra vobis imponere oneris, nisi haec necessaria, ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, a suffocato, et sanguine, et fornicatione. Hic Apostoli novam legem condunt, ut Chrysostomus annotavit, nam de suffocato et sanguine nihil praecepit Christus; neque sunt haec iure naturae bona, vel mala, sed indifferentia, qualia docent haeretici, non posse ab Ecclesia fieri necessaria.

Quod autem haec Apostolorum fuerit vera lex obligans in conscientia, saltem pro eo tempore quo vigebat, probatur. Primo, quia Apostoli vocant illam onus: Nihil, inquirunt, ultra imponere oneris. Secundo, quia dicunt esse necessaria; ergo necessario observanda erant, et non libere, ut volunt haeretici, servandas esse Ecclesiae constitutiones. Tertio, quia Lucas absolute praecepta appellat in hoc ipso capite in fine; dicit enim de Paulo: Pertransiens civitates, praecipiebat eis custodire praecepta Apostolorum et Seniorum. Et cap. XVI: Tradebant eis custodire dogmata, quae decreta erant ab Apostolis et Senioribus, qui erant in Hierusalem. Quarto, testimonio Chrysostomi, hom. 33. in Act.: « Vide, inquit, brevem epistolam, neque epicheremata, neque syllogismos habentem, sed Imperium », Erat enim legislatio Spiritus. Denique, quia in canonibus Apostolorum can. 62. imponitur gravissima poena praevaricantibus hoc praeceptum, nam sanguinem, aut suffocatum comedentes Clerici deponuntur, laici excommunicantur. Quod renovatum est in Conc. II Aurelian. can. 19 et 20. At poena tam atrox non potest imponi, nisi pro mortali peccato.

Respondet Calvinus lib. IV Instit. cap. 10. §. 21 et 22. Apostolos hac lege nihil novi praecepisse, sed solum id, quod Iure divino semper fuit praeceptum, nimirum, ne alii alios offenderent cum scandalo infirmorum, comedendo idolothyta, vel sanguinem, vel suffocatum; ac proinde non fuisse obligatos in conscientia Christianos ad abstinentiam idolothytorum, et sanguinis, et suffocati, sed solum ad non scandalizandum.

Probat autem hoc Calvinus tripliciter. Primo, scopus decreti Apostolici erat liberare Gentiles a iugo caeremoniarum Iudaicarum; ergo evertebant suum decretum, si obligabant ad easdem caeremonias. Secundo, hoc praeceptum nunc non servatur, quia cessavit ratio scandali: ergo solum prohibebatur scandalum hoc praecepto. Tertio, Paulus, qui interfuerat huic Apostolorum Concilio, et optime illud intelligebat, ita illud explicuit, I. Cor. VIII et X, ubi apertissime docet, non esse illicitum comedere idolothyta, nisi inde infirmi scandalizentur: Quidam, inquit, cum conscientia usque nunc idoli, quasi idolothytum manducant, et conscientia ipsorum, cum sit infirma, polluitur. Et infra: Videte, ne forte haec licentia vestra offendiculum fiat infirmis. Si enim quis viderit eum, qui habet scientiam, in idolio recumbentem, nonne conscientia eius cum sit infirma aedificabitur ad manducandum idolothyta? Et peribit infirmus in tua conscientia frater, propter quem Christus mortuus est. Et cap. X: Si quis dixerit, hoc immolatum est idolis, nolite manducare, propter illum qui indicavit, et propter conscientiam. Conscientiam autem dico, non tuam, sed alterius. Hanc autem epistolam scriptam esse post Concilium illud Apostolorum, ex Actis Apostol. manifeste colligitur: nam Act. XV narratur Concilium; deinde Actor. XVIII narratur primus ingressus Pauli in civitatem Corinthiorum. Constat autem scriptam esse epistolam postea quam Paulus iisdem Corinthiis praedicaverat. Ait enim cap. II Paulus: Et ego cum venissem ad vos, fratres, veni non in sublimitate sermonis etc.

Sed haec facile refelli possunt: nam etsi finis praecepti Apostolici erat, ne scandalizarentur infirmi; tamen praeceptum ipsum non cadebat super vitationem scandali, sed super abstinentiam ab immolatis, sanguine, et suffocato, quae erat medium ad illum finem. Sicut omnium praeceptorum divinorum finis est charitas; et tamen praecepta ipsa particularia de non furando, non occidendo etc, non obligant ad diligendum, sed obligant ad abstinendum a re et damno alieno. Et quamquam ratio legis, ut Iurisconsulti dicunt, sit anima legis; et proinde quando generaliter cessat ratio et finis legis, lex debeat abrogari et cessare: tamen quando non cessat ratio legis, nisi in aliquo particulari, lex adhuc viget, et cum sit generalis, obligat omnes, etiam illum, in quo non invenitur ratio seu finis legis. Existat exemplo lex de ieiuniis.

Finis ieiunii est castigatio carnis contra spiritum concupiscentis; ideo cum haec ratio universaliter cessabit, quod erit post resurrectionem, cessabit etiam lex ieiuniorum: at nunc licet in uno aut altero haec ratio locum non habeat; tamen etiam illi tenentur ieiunare, quia lex adhuc viget, et generalis est.

Quod autem res ita se habeat in hac Apostolica lege de immolatis, sanguine, et suffocato, probatur. Primo, Chrysostomus dicit, hanc esse novam legem, et ex caeremonialibus praeceptis Mosis desumptam: at non scandalizare est lex antiquissima et moralis; igitur non scandalum, sed cibos quosdam Apostoli prohibuerunt. Secundo, in toto Apostolorum decreto nulla fit mentio scandali vitandi, sed absolute praecipitur, ut abstineant ab immolatis, sanguine, et suffocato; ergo praeceptum cadit super ista tria: alioqui licebit pervertere omnes leges, etiam divinas.

Denique sic intellexerunt Patres primae Ecclesiae hoc praeceptum. Nam Tertullianus, in Apologet. cap. 9.: « Ne animalium, inquit, quidem sanguinem in epulis esculentis habemus: qui propterea quoque suffocatis et morticiniis abstinemus, ne quo sanguine contaminemur, vel intra viscera sepulto. Denique inter tentamenta Christianorum botulos etiam cruore distentos admoveatis, certissimi scilicet, illicitum esse penes illos ». Ubi nota, Tertullianum non dicere, Christianos abstinere a sanguine propter scandalum, sed ne contaminentur. Nimirum illi sanguinem reputabant immundum, non quidem natura sua (ut postea Manichaei senserunt) sed propter prohibitionem Apostolicam, sicut etiam multa animalia in lege dicuntur immunda, quia prohibita.

Nota etiam illud, quod Ethnici scientes Christianis illicitum sanguinis esum, conabantur eos cogere, ut illum ederent; ex quo evidenter apparet, Christianos non solum propter scandalum Iudaeorum horrentium sanguinem, sed simpliciter putavisse, sibi sanguinem fuisse prohibitum ab Apostolis: nam tale scandalum cessabat, quando ab Ethnicis tentabantur; Ethnici enim libere vescebantur sanguine.

Item Origenes lib. VIII contra Celsum, disputans de cibis prohibitis, dicit, Christianos ex praescripto Apostolorum abstinere ab immolatis, sanguine, et suffocato: nec ullam mentionem facit scandali Iudaeorum. Cyrillus quoque Catech. 4.: « Confirma, inquit, certo animam tuam, ne quid manduces quod idolis est oblatum etc ». Quo loco Cyrillus disputat de cibis et dicit, carnem et vinum esse indifferentia, et posse bene et male respui; bene quidem, si id fiat propter corporis macerationem, vel alium bonum finem; male, si id fiat ex opinione, quod caro et vinum sint immunda. At ubi venit ad immolata, et sanguinem, ac suffocata ab Apostolis interdicta, nullam ponit distinctionem, sed absolute docet, non esse comedenda; quia nimirum, posito praecepto Apostolico, erant simpliciter illicita.

Eusebius lib. V histor. cap. 1. refert, cum Ethnici obiicerent Christianis, quod clam vescerentur infantium carne et sanguine, S. Martyrem Blandinam respondisse: « Multum erratis, o viri, quod putetis, infantium carnibus vesci eos, qui ne mutorum quidem animalium sanguine utuntur ». Quibus verbis S. Blandina indicavit, ne clam quidem, ubi nulla est occasio scandali, Christianos sanguine uti solitos.

B. Augustinus in epist. 154 ad Publicol. in fine, ponit talem quaestionem: An viator victus famis necessitate, si nihil uspiam invenerit, nisi cibum in idolio positum, ubi nullus alius est hominum, potius mori debeat fame, quam cibum illum sumere? Respondet: « Aut certum est, inquit, esse idolothytum, aut certum est non esse, aut ignoratur: si ergo certum est esse, melius Christiana virtute respuitur: si autem vel non esse scitur, vel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum necessitatis assumitur ». At certe in isto casu a B. Augustino proposito, nullum locum habebat scandalum: et tamen iudicavit Augustinus, melius esse ab immolatis abstinere. Cuius rei nulla ratio reddi posse videtur, nisi auctoritas praecepti Apostolici. Et simile est, quod scribit B. Leo ep. 79. ad Nicetam c. 5. ubi dicit, agendam esse poenitentiam ab iis, qui immolata idolis scienter comederunt, sive id fecerint terrore minarum victi, sive famis necessitate coacti.

Denique Concilium Gangrense cap. 2. ubi dicit, non habere spem salutis eos, qui vescuntur immolatis, sanguine, et suffocato: habere autem spem salutis eos, qui vescuntur aliis carnibus, non potest ullo modo exponi de iis tantum qui vescuntur immolatis, sanguine, et suffocato cum scandalo aliorum; nam etiam qui vescitur qualibet carne et quolibet alio cibo cum scandalo aliorum, peccat. Ait enim Apostolus I. Cor. VIII: Si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo carnem in aeternum, ne fratrem meum scandalizem. Habemus igitur praeceptum Apostolicum vere in conscientia obligasse, etiam citra scandalum.

Ad argumentum primum Calvini respondeo: non pugnare obligationem huius praecepti cum scopo et fine illius decreti; Apostoli enim decreverunt, Gentiles esse debere liberos ab observatione legis Mosaicae, non tamen ab obedientia suorum Praelatorum: hoc autem praeceptum de abstinentia ab immolatis, sanguine, et suffocato, non impositum fuit tanquam ex lege Mosis, sed ut Apostolicum et Ecclesiasticum. Praeterea liberaverunt Apostoli Christianos ab observatione innumerabilium caeremoniarum: solum autem unam, eamque facilem, et ad tempus breve duraturam imperaverunt.

Ad secundum dico: nunc non servari illud praeceptum, non quia cessavit ratio scandalii quomodocumque, sed quia cessavit universaliter; et proinde iam (praesertim in Occidente) lex illa abrogata est.

Ad tertiam rationem respondent aliqui: quo tempore B. Paulus scripsit eam epistolam, legem Apostolicam abrogari coepisse. Et idcirco Paulum monuisse, ut vescerentur quidem Corinthii idolothytis, sed scandalum evitarent; sed haec solutio non est solida. Non enim ullo modo credibile est, legem illam tam cito abrogari potuisse, praesertim cum adhuc eo tempore vigeret ratio, ob quam lex lata fuerat, imo potius lex illa multis saeculis duravit, ut ex Auctoribus citatis patet.

Respondeo igitur duobus modis. Primo, fortasse eo tempore, quo Paulus scripsit epistolam illam ad Corinthios, nondum pervenisse ad Corinthios praeceptum Apostolorum, de abstinentia ab immolatis, sanguine, et suffocato. Nam Apostoli solum scripserant Ecclesiis Syriae, et Ciliciae. Sic enim incipit epistola: Apostoli et seniores fratres iis, qui sunt Antiochiae, Syriae et Ciliciae fratribus ex Gentibus salutem. Corinthus autem non est in Syria, vel Cilicia, sed in Achaia, quae est Europae provincia, cum Syria et Cilicia sint in Asia. Praeterea, si Corinthii habuissent Apostolicum praeceptum de abstinentia ab immolatis; cur, quaeso, a Paulo quaesivissent per litteras, an esset malum vesci immolatis? Quod enim hoc petiverint, evidens est ex I. Corinthior. VIII. Dico igitur: Corinthios non habuisse illo tempore hoc praeceptum: nam nec acceperant a Concilio Apostolorum, et Paulus indicavit expedire, adhuc illis non tradere, propterea quod eos valde superstitiosos nosset. Respondit igitur illis id, quod respondendum erat secundum ius naturae; nimirum eos non teneri ad abstinentium immolatorum, nisi ratione scandalii et periculi infirmorum.

Secundo respondeo: fortasse Corinthii habuerant praeceptum Concilii Apostolorum, et nihilominus aliqui ex ipsis confidentes in sua scientia, qua noverant idolum nihil esse, et proinde non posse infici cibos ab immolatione idolis facta, audacter vescebantur immolatis. Fuit hoc relatum ad Paulum: ille rescripsit obiurgans eos, et reddens rationem praecepti illius Apostolici, quod nimirum recte prohibuerit immolatorum usum; tum propter scandalum infirmorum; tum propter periculum idololatriae. Itaque tota Pauli disputatio versatur, non circa praeceptum, sed circa rationem praecepti. Neque sequitur, Paulus dicit, immolata non esse mala ex se, sed solum natione scandalii et periculi; ergo si non adsit scandalum, neque periculum, poterunt licite comedi. Hoc, inquam, non sequitur. Nam etsi non sint mala, nisi propter illas duas causas; tamen poterunt absolute prohiberi: multa enim licita prohibentur, ne ad illicita nos trahant, et ea prohibitione posita, sunt absolute illicita.

Sextus locus est Rom. XIII: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit, non enim est potestas, nisi a Deo, quae autem sunt a Deo, ordinata sunt. Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit, qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Et infra: Ideoque necessitate subditi estote, non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam. Hic locus non solum intelligitur de Principibus saecularibus, sed etiam de Ecclesiasticis: id quod fatetur Calvinus lib. IV Inst. cap. 10, §. 5. et manifestum est ex se. Nam Apostolus loquitur in genere de omnibus potestatibus; ait enim: Non est potestas nisi a Deo, quod aequivalet huic: Omnis potestas a Deo est. Esse autem aliquam Ecclesiasticam potestatem, idem Paulus docet II. Cor. XIII: Haec, inquit, absens scripsi, ut non praesens durius agam secundum potestatem, quam dedit mihi Dominus. Et etiamsi Paulus ad litteram solum loqueretur de saecularibus; tamen a simili, vel a maiori idem deberet intelligi de Ecclesiasticis potestatibus.

Quod autem leges eorum, qui sunt potestate praediti, in conscientia obligent, patet ex illis verbis: Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Item ex illis: Qui resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Quod de damnatione tam temporali, quam aeterna exponunt omnes: Chrysostomus, Oecumenius, Theophylactus, Ambrosius, et ipse etiam Petrus Martyr Calvinista in hunc locum. Item ex illis: Ideo necessitate subditi estote, id est, non est liberum hoc, sed necessarium. Item ex illis: Non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam, id est, necessario parendum vobis etiam intelligite, non solum propter metum poenae, sed etiam propter metum culpae, quam incurretis, conscientia teste.

Neque obstat, quod Chrysostomus, et eum secuti Theophylactus et Oecumenius, per conscientiam intelligunt hoc loco conscientiam beneficiorum, ut sensus sit: « Necessario parendum est Principibus, non solum propter iram », id est, « vindictam, sed etiam propter conscientiam », id est, « quia conscii vobis estis, quam multa beneficia a Regibus accipiatis ». Hoc, inquam, non obstat, nam communis expositio est de conscientia peccati, ut exponunt Theodoretus, Ambrosius, Beda, Anselmus, et alii in hunc locum, et Augustinus in epist. 54. ad Macedon. et eamdem expositionem recipiunt adversarii, Calvinus et Martyr. Et Apostolus hanc vocem Conscientia semper in hunc sensum accipit.

Respondet tamen Calvinus ad hunc locum lib. IV Institut. cap. 10, §. 5. obligationem conscientiae, de qua hic Apostolus loquitur, non referri ad singulas leges Principum, sed ad generale praeceptum Dei, quo tenemur honorare Principes, et etiam ad finem legum, id est, pacem et dilectionem proximi.

At nos supra ostendimus, evidenter sequi ex eo quod tenemur obedire superioribus, quod etiam teneamur in conscientia leges ipsas eorum servare, etiam citra contemptum et scandalum. Deinde cum Apostolus ait: Necessitate subditi estote, non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam; certe ad quae extendit illud Propter iram, ad ea etiam extendit illud Propter conscientiam. Illud autem Propter iram, extendit Apostolus, non solum ad vitandum contemptum et scandalum, sed etiam ad observationem legum in particulari: Princeps enim non solum punit contemptorem, sed etiam eos qui in particulari non servant suas leges; nam suspendio necat furem, homicidam capite plectit, falsarium cremari iubet, etiamsi non ex contemptu Principis, sed ex cupiditate pecuniarum illos peccasse constet; igitur eadem ratione, illud Sed propter conscientiam debet extendi ad violationem legum. Non enim Paulus dixit, necessitate subditi estote, non solum propter iram in particularium legum observatione, sed etiam propter conscientiam in observatione generalis mandati, de non contemnendo Principe; sed simpliciter, et sine ulla distinctione coniunxit illa duo: Non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam.

Et praeterea malum esse superbire et contemnere superiorem, est adeo manifestum, ut non fuerit opus, B. Paulum tot verbis et tam saepe id inculcare; non ergo hoc solum docet, sed id de quo dubium esse poterat apud Christianos; ut recte notant Chrysostomus, et alii Interpretes, nimirum teneri etiam Christianos in conscientia ad observanda praecepta et leges Principum etiam temporalium.

Septimus locus est I. Cor. IV ubi Paulus ait: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in spiritu mansuetudinis?. Ubi nomine virgae intelligit Chrysostomus, et alii interpretes huius loci, et Augustinus lib. III, c. 1. contra epist. Parmeniani, potestatem iudiciariam puniendi peccatores. Christus enim ut Rex Ecclesiae habet virgam, quae in Psalm. II dicitur ferrea, quia est inflexibilis; et in Psalm. XLIV dicitur virga directionis, phrasi Hebraica, id est, virga recta, quia iuste punit: hanc autem virgam communicat cum Episcopis, qui nomine suo Ecclesiam regunt. Unde Augustinus lib. II de consen. Evang. cap. 30. ex hoc loco conciliat quamdam contradictionem apparentem Matthaei et Marci. Matthaeus cap. X dicit, Apostolis mandatum ut non ferrent virgam. Marcus cap. VI dicit, mandatum ut ferrent. Conciliat Augustinus, quia loquitur Matthaeus de virga corporali, Marcus de spirituali, id est, de potestate Apostolica, propter quam debentur Apostolis alimenta a populo: sicut enim Regi propter virgam regiam debentur tributa, ita Episcopo propter similem virgam debentur decimae.

Respondet Petrus Martyr in Comment. cap. V, 1. ad Corinth. esse quidem in Ecclesia virgam ad puniendum; tamen non esse in uno aliquo homine, ut in Papa, vel Episcopo, sed in coetu Ecclesiae. Nam Paulus I. Cor. V volens virga Ecclesiastica caedi incestuosum quemdam, ait: Congregatis vobis, et meo spiritu etc..

At idem Petrus Martyr ibidem dicit, ad virgam Apostolicam etiam pertinuisse Ananiae, et Saphirae mortem, Elimae excaecationem, et similia supplicia ab Apostolis inflicta. Certe autem Petrus solus Ananiam et Saphiram verbo occidit, et Paulus solus Elimam excaecavit, non coetus Fidelium, qui ne ad consilium quidem adhibitus fuit. Praeterea Paulus solus tradidit Satanae, id est, excommunicavit, et vexandum Diabolo permisit. Alexandrum et Himenaeum, ut ipse dicit I. Timoth. I. et II. Corinth. XIII: Praedico, inquit, quoniam si venero iterum, non parcam. Et ibidem: Ut non praesens durius agam, secundum potestatem, quam dedit mihi Dominus. Certe virga et potestas sunt idem, et potestatem sibi, non coetui Fidelium datam, Paulus affirmat. Omitto quod Ambrosius solus excommunicavit Theodosium, et exempla eiusmodi prope infinita afferre possemus.

Neque obstat illud: Congregatis vobis etc. Nam Paulus non voluit eos congregari, ut deliberarent, an deberet ille incestuosus excommunicari, sed ut publice et cum solemnitate publicaretur excommunicationatio: sicut etiam modo excommunicationes solemnes, quando aliqui nominatim excommunicantur, non feruntur nisi praesentē Ecclesia, sed tamen solius Praelati auctoritate. Quocirca Paulus etiam absens, sine consilio et suffragio Ecclesiae, iam decreverat tradere illum hominem Satanae, et scribit Corinthiis, non eos consulens de hac re, sed praecipiens, ut congregata Ecclesia promulgent illum excommunicatum.

Octavus locus est I. Tim III, ubi Apostolus legem statuit, ne bigami ordinantur: quem legem obligare in conscientia, etiamsi plane positiva sit et Ecclesiastica, planum est; patet enim tum ex praxi Ecclesiae, quae nunquam ausa est bigamos ordinare, tum ex Concilio Carthaginiensi IV. can 69. ubi Episcopus, qui scienter ordinaverit bigamum, punitur gravissime, privatur enim ipsa auctoritate ordinandi.

Nonus locus est I. Tim. V. Adversus Presbyterum accusationem noli recipere, nisi sub duobus, aut tribus testibus. Hic apertissime docet Apostolus, habere Episcopum suum tribunal etiam extra forum conscientiae, et more iudicum accusationes et probationes audire, et secundum allegata et probata iudicare: sane per Presbyterum intelligit Chrysostomus quemlibethominem seniorem, sive sacerdotem, sive laicum; ex quo intelligimus, etiam laicos in foro exteriore propter aliqua crimina ab Episcopo iudicari. Ambrosius autem intelligit nomine Presbyteri Sacerdotem, et forte rectius, nec tamen propter hanc expositionem excluduntur laici a fore Episcopi, imo apertissime includuntur. Vult enim Apostolus dicere, ut exponit Ambrosius, adversus laicos facilius accusatores admitti, et audiri posse, adversus Presbyterum autem, propter Ordinis dignitatem, non debere id fieri, nisi adsint duo aut tres testes. Praeter haec loca sunt alia multa, quae minus quidem urgent, tamen suam habent efficaciam.

Decimus est Lucae X: Quivos audit, me audit, quem de Episcopis proprie intelligi docent Cyprianus lib. IV. epist. 9 et Basilius in Constit. cap. 22.

Undecimus Locus est I. Cor. XI.: Laudo vos, quod praecepta mea tenetis. Et I. Thessal. IV. Scitis, quae praecepta dederim vobis. Et ibidem: Qui haec spernit, non hominem spernit, sed Deum, qui Spiritum suum sanctum nobis dedit. Et II. Thessal. III. Si quis non obedit verbo nostro, per epistolam hunc notate et ne commisceamini illi.

Duodecimus, Hebr. XIII. Obedite praepositis vestris, et subiacete eis; ipsi enim pervigilant tanquam pro animabus vestris rationem reddituri. In quem locum Chrysostomus scribens dicit, melius esse non habere Praepositum, quam habere, et ei non obedire; quia qui non habent, solum patiuntur damnum directionis pastoralis: at qui habent, et non obidiunt, patiuntur illud idem damnum, et praeterea peccant, et punientur a Domino. Item Basilius in Constit. cap. 22. exponens hunc locum, dicit, Apostolum subiunxisse; Id enim vobis non est utile, ut indicaret grave damnum, et peccatum, ac punitionem sequi eos, qui non obediunt Praepositis suis. Nam in Graeco textu non habetur negative: Non expedit vobis sed positive, incommodum est, ἀλυσιτελὲς γὰρ ὑμῖν τοῦτο, quod incommodum sive detrimentum Basilius interpretatur poenam debitam ob culpam transgressionis. Atque haec ex Scripturis.

Secundo, probatur ex traditione Patrum, ac in primis nullum fere est Concilium, quod non aliquid praecipiat, vel interdicat sub poena anathematis, vel depositionis. Pari ratione plenae sunt epistolae Pontificum, quae vel in tomis Conciliorum, vel in corpore Iuris canonici legi possunt, praeceptis et censuris. Nos etiam attulimus praecipua loca ex epistolis antiquorum Pontificum, Leonis, Gelasii, Hilarii, Anastasii, et Gregorii, in lib. II. cap. 29. His ergo omissis, adferemus testimonia Veterum, solum de una lege Ecclesiastica, quam haeretici maxime reprehendunt, et quod de illa una probabimus, idem de omnibus aliis probatum erit.

Igitur quod lex ieiuniorum Quadragesimae vel quatuor temporum, aut Vigiliarum sit plane positiva et Ecclesiastica, fatentur adversarii: quod autem ea obliget in conscientia Fideles, etiam citra contemptum, docent omnes Veteres. Can. 68 Apostolorum iubet Clericum deponi, et laicum excommunicari, si ieiunia indicta solverit. Item Concilium Gangrense can. 19. iubet, excommunicari eos qui indicta ieiunia sine necessitate solvunt. Et Concilium Toletanum VIII. can. 9. eos privat sacra communione in Paschate, et iubet, toto anno a carnibus abstinere, qui Quadragesimae ieiunium violaverint. Et nota, non dicere Concilium, qui ex contemptu, sed qui ex intemperantia non ieiunant.

Basilius Orat. 2. de ieiunio: « Omnes, inquit, aequaliter et praeceptum audiunt, et cum gaudio suscipiunt ». Et infra: « Vide ne propter parvam eduliorum voluptatem damnum incurras, et teipsum criminis desertoris reum statuas ». Chrysostomus hom. 6. ad popul. Antioch. « Adveniente, inquit, ieiunio, et si millies quis exhortetur, et infinita crucient, et cogant vinum delibare, vel aliud quid ieiunii lege non concessum gustare, omnia quis mallet pati, quam prohibitum tangere nutrimentum ». Et hom. 2. in Genes. dicit, Quadragesimam inflectere omnium conscientiam, etiam Imperatorum, ad obedientiam.

Ambrosius serm. 23. « Non leve, inquit, peccatum est, indictam fidelibus Quadragesimam violare, et ieiunia consecrata ventris voracitate dissolvere ». Hieronymus in epist. ad Marcel. de error Mont. « Nos unam Quadragesimam secundum traditionem Apostolorum tempore nobis congruo ieiunamus. Non quo, et per totum annum, excepta Pentecoste, ieiunare non liceat, sed quod aliud sit necessitate, aliud voluntate munus offerre ». Nota, necessitate. Augustinus serm. 62. de temp. « Aliis diebus ieiunare remedium est, aut praemium, in Quadragesima non ieiunare peccatum est ». Leo serm. 3. de ieiun. decimi mensis: « Pium, inquit, est agere non indictum, impium est negligere praedicatum.

Denique Epiphanius haeres. 75. et Augustinus haeres. 63, ponunt Aerium inter haereticos, eo quod ieiunandum quidem esse diceret, sed non ex praecepto Ecclesiae sed quando unicuique placet: « Neque ieiunium inquit, Aerius apud Epiphanium, « erit ordinatum, haec enim Iudaica sunt, et sub iugo servitutis, iusto enim lex non est posita. Si vero omnino volo ieiunare, qualemcunque eligam diem a meipso, et ieiunabo propter libertatem ». Eadem Lutheranorum oratio esse solet.

Tertio, probatur ratione. Sunt necessariae aliquae verae leges ad Ecclesiam bene gubernandam praeter leges divinas et civiles: omnis autem vera lex vim habet coactivam; ergo sunt necessariae in Ecclesia leges Ecclesiasticae coactivae: non sunt autem, nec fuerant unquam in Ecclesia aliae leges Ecclesiasticae, quam illae, quas summi Pontifices, aut Concilia a summis Pontificibus confirmata ediderunt; igitur leges Pontificum et Conciliorum eiusmodi, leges sunt coactivae, ac vere et proprie in conscientia obligantes Sed probanda est propositio et assumptio primi syllogismi, inde enim caetera pendent.

Esse igitur necessarias aliquas leges Ecclesiasticas, facile probari potest. Nam eadem ratione sunt necessariae leges in Ecclesia, qua in omnibus aliis Rebus publicis: ratio enim, cur leges sint necessariae in omni Republica est, quia homines, ut bene vivant, debent secundum rationem vivere: et tamen, quia constant ex corpore et spiritu, ex ratione et sensu, vix possunt sine affectu secundum solius rationis ductum iudicare; ideo igitur leges inventae sunt, quae nihil continent, nisi rationis iudicium, ut cum eas sequi homines coguntur, cogantur simul rationem sequi: iam haec ratio in Ecclesia etiam locum habet. Nam licet Christiani per gratiam Christi liberati sint a peccato, non tamen liberati sunt a concupiscentia et passionibus, quae cum ratione perpetuo pugnant.

Dices: habent Christiani legem Evangelicam, quam sequuntur. Respondeo; habent quidem, sed illa nimis est universalis, nec sufficit dirigere omnes actiones nostras, nisi per determinationes Principum Ecclesiasticorum fiat aliquo modo particularis. Sicut etiam politicae Respublicae habent legem naturalem, et tamen quia illa est nimis generalis, non sufficit, nisi deducatur ad particularia per determinationes Principum.

Quare, quemadmodum in Republica civili necessariae sunt leges civiles, quae sunt quaedam quasi conclusiones deductae ex iure naturae, vel determinationes iuris naturae: sic etiam in Ecclesia praeter legem Evangelicam necessariae sunt leges Ecclesiasticae, quae sunt etiam veluti conclusiones deductae ex principiis Evangelii, vel determinationes. Exempli gratia, Evangelium dicit: Qui mihi ministrat, me sequatur, inde Ecclesia deducit quasi conclusionem; ergo utile erit sancire legem, ne ad ministerium sacrum admittantur, qui noluerint esse continentes. Item, Evangelium iubet sumi Eucharistiam, sed non determinat quomodo, aut quando; igitur Princeps Ecclesiae determinat, ut saltem in Paschate sumatur, et Apostoli legem condunt, ut sumatur ante omnes alios cibos, nimirum a ieiunis.

Hinc Augustinus in epist. 118, cap. 6. « Non praecepit, inquit Dominus, quo deinceps ordine sumeretur, ut Apostolis, per quos Ecclesias dispositurus erat, servaret hunc locum ».

Restat nunc, ut probetur assumptio, videlicet, omnem veram legem esse coactivam. Id vero aperte docet S. Thomas 1. 2. quaest. XCVI. art. 5 et 2. 2. quaest. LXVII. art. 1 et lectione 3, in cap. I. ad Rom. et probatur ex ipsa natura legis. Est enim lex regula quaedam humanarum actionum a Deo immediate, vel mediate constituta: deviare autem a regula peccare est. Unde Aristoteles lib. X. Et hic. cap. 9: « Lex, inquit, est sermo ab aliqua prudentia ac mente profectus, vim habens cogendi », Itaque essentia legis in hoc posita est, ut vim habeat cogendi et ligandi, ita ut sit peccatum aliter agere. Quod item ostendit definitio peccati, quid enim est peccatum, nisi transgressio legis? Sic enim definitur peccatum ab Apostolo, I. Ioan. V. αμαρτία ἐστὶν ἡ ἀνομία. Neque potest dici, legem obligare ad non contemnendum. Nam lex, quae obligat ad non contemnendum Principem, est lex quaedam generalis, et divina: haec autem de qua nunc agimus, est particularis et humana, ut cum Pontifex dicit, ieiuna Quadragesimam, non obligat te ad non contemnendum superiorem, sed ad ieiunandum.

Caput XVII: Solvuntur argumenta adversariorum, ex Scripturae testimoniis ducta

Caput XVIII: Solvitur argumentum ex comparatione legum

Caput XIX: Solvitur argumentum ductum ab exemplis

Caput XX: Solvuntur argumenta duo desumpta ex ratione conscientiae

Caput XXI: Solvuntur argumenta ex Patribus

Caput XXII: Proponitur quaestio postrema: An Christus iurisdictionem Ecclesiasticam soli Pontifici summo immediate contulerit

Caput XXIII: Apostolos a Christo iurisdictionem omnem accepisse

Caput XXIV: Episcopos omnes a Papa iurisdictionem accipere

Caput XXV: Solvuntur argumenta adversariorum

Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI

↑ Top of work