De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis
Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?
Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis
Caput IV: De Romana Ecclesia particulari
Caput V: De decretis morum
Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona
Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae
Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt
Caput IX: De iis, quae Liberio et Felici II obiiciuntur
Caput X: De Siricio, Innocentio, et aliis septem Pontificibus
Caput XI: De Honorio I
Caput XII: De aliis septem Pontificibus
Caput XIII: De Gregorio VII
Caput XIV: De caeteris Pontificibus, quibus error in Fide falso tribuitur
Caput XV: Proponitur quaestio: An summus Pontifex habeat iurisdictionem vere coactivam, ita ut possit leges condere, quae obligent in conscientia, et iudicare ac punire transgressores?
Demonstravimus hactenus, summum Pontificem iudicem esse controversiarum, quae in Ecclesia oriuntur, et iudicium eius certum atque infallibile esse. Sequitur nunc tertia quaestio: « An videlicet possit summus Pontifex cogere Fideles, ut id credant, vel faciant, quod ipse iudicaverit »: quod idem, servata proportione, de Episcopis caeteris intelligitur. Sed antequam ad rationes, vel nostras, vel adversariorum veniamus, operae pretium erit, pauca quaedam annotare de statu ipso quaestionis, et sententia adversariorum.
Primum igitur annotandum est, nos non loqui de Pontifice, ut Princeps est temporalis certae cuiusdam provinciae: nam hoc modo certum est, posse eum ferre leges suis subditis, et in eos etiam gladio animadvertere. Neque hoc negant haeretici, posito quod Pontifex sit Princeps temporalis, quamquam negant, convenire illi talem principatum exercere, de qua re in seq. lib. agemus. Solum ergo nunc agimus de Pontifice ut Pontifex est totius Catholicae Ecclesiae; et quaerimus: an ille habeat veram potestatem in omnes Fideles in spiritualibus, ut habent Reges in temporalibus, ita ut sicut illi possunt condere leges civiles et punire transgressores temporalibus poenis, ita Pontifex possit condere leges Ecclesiasticas vere obligantes in conscientia, et possit transgressores punire saltem spiritualibus poenis, ut excommunicatione, suspensione, interdicto etc. Nam de potestate temporali, seu civili, quae sive directe, sive indirecte Pontifici ut talis est convenit, in sequ. lib. disseremus. Nunc solum de potestate spirituali, sive Ecclesiastica, cuius finis est vita aeterna, disputare aggredimur.
Annotandum est secundo, nos tantum quaerere de legibus iustis: nam iniustae leges non sunt proprie dicendae leges, ut Augustinus docet lib. I de lib. arb. cap. 5. Ut autem iusta sit lex, quatuor conditiones requiruntur.
Primo, ex parte finis, ut ad bonum commune ordinetur: ut enim Rex differt a tyranno, ex Aristotele lib. VIII Ethic. cap. 10. quod ille communem, iste privatam quaerit utilitatem: ita etiam differt lex iusta a tyrannica. Secundo, ex parte agentis, ut sit ab habente auctoritatem; nemo enim potest legem imponere non sibi subdito. Tertio, ex parte materiae, ut non prohibeatur virtus, nec praecipiatur vitium. Quarto, ex parte formae, ut debito modo et ordine constituatur, et promulgetur lex, nimirum, ut lex eam proportionem servet in honoribus distribuendis et oneribus imponendis, quam habent subditi in ordine ad Rempublicam.
Si enim Pontifex iuberet, ut aequaliter in Quadragesima ieiunarent pueri et viri maturi, fortes et debiles, sani et aegroti; lex iniusta esset: item, si statueret, ut soli divites et nobiles ad Episcopatum admitterentur: non autem pauperes et ignobiles, licet alioqui doctiores et meliores; absolute esset iniusta, quamquam alicubi aliquando propter aliquam circumstantiam posset esse iusta. Etsi autem lex iniusta non sit lex, et ex vi sua in conscientia non obliget, tamen distinguendum est de legibus. Nam leges iniustae ratione materiae, id est, quae sunt contrariae divino iuri, sive naturali, sive positivo, non solum non obligant, sed etiam non debent ullo modo servari; iuxta illud Act. V: Obedire oportet magis Deo, quam hominibus.1 Id quod etiam docent Hieronymus in cap. IV ad Ephes. Augustinus in Psalm. CXXIV et serm. 6. de verb. Dom. et Bernardus lib. de praec. et disp. At quae sunt iniustae ex parte finis, vel auctoris, vel etiam formae, seu modi, servandae sunt, quando sequeretur scandalum si non servarentur. Et potest hoc deduci ex illo Matth. V: Qui angariaverit te mille passus, vade cum eo et alia duo; et si quis abstulerit tibi tunicam, da illi et pallium.2 Est enim sensus, non ut hoc semper faciamus, sed ut parati simus id facere, quandocumque id erit necessarium ad gloriam Dei. Item ex illo I. Petri II: Servi subditi estote dominis, non solum bonis et modestis, sed etiam discolis.3
Annotandum est Postremo, multis haereticis sententiam illam placuisse, quae docet, non esse in Ecclesia auctoritatem condendi leges, quae obligent Fideles in conscientia. Ita senserunt olim Waldenses, teste B. Antonio 4. par. tit. XI. cap. 7. §. 2. Summae Theol. Idem postea docuit Marsilius de Padua in lib. quem inscripsit defensorem pacis, contra quem scribit Pighius lib. V hier. Ecclesiast. Idem docuit postea Ioannes Wiclef, ut patet ex art. 38. damnato sessione VIII Conc. Constant. unde colligebat, decretales Pontificum esse apocryphas, et homines stultos, qui illis cognoscendis dant operam. Idem postea Ioannes Huss, ut patet ex art. 15. Idem postea docuit Ioannes de Westphalia; exstat enim adhuc libellus de damnatione articulorum huius Ioannis, facta Moguntiae anno 1479, quorum primus erat, non posse Ecclesiae praelatos condere legem, quae obliget in conscientia, sed solum exhortari ad servanda Dei mandata.
Denique, nostris temporibus idem docent Lutherani et Calvinistae omnes. Ac primum Lutherus in lib. de capt. Babyl. cap. de Baptis.: « Quo iure, inquit, Papa super nos leges constituit? Quis ei dedit potestatem captivandae libertatis nostrae per Baptismum nobis donatae, cum neque Papa, neque Episcopus, neque ullus hominum habeat ius unius syllabae constituendae super Christianum hominem, nisi fiat eiusdem consensu »? Similia docet in lib. de libert. Christ. quem refellit Iodocus Clictoveus lib. I sui Antilutheri, et in Assertione art. 27. quem impugnat Ioannes Roffensis. Sed vehementissime id egit in explicatione visionis Danielis. Ac, ut factis etiam leges Ecclesiasticas damnaret, anno 1520, totum corpus Iuris canonici publice combussit, ut scribit Ioannes Cochlaeus in vita Lutheri.
Idem docet Philippus Melanchthon in Confes. August. art. 28. et in Apol. eiusdem: et Calvin. lib. IV Instit. cap. 10, 11 et 12; quorum sententia fere est eadem, et ad quaedam capita reduci potest. Nam primo docent, Episcopos, et proinde etiam Papam posse constituere certum ordinem in Ecclesia ad conservandam disciplinam utilem, ut definire, quo die sit eundum ad Ecclesiam, quomodo et a quibus sint canendi Psalmi, vel legendae Scripturae in Ecclesia etc. sed sic tamen, ut istae constitutiones non obligent in conscientia, nisi ratione scandali, ita ut sit liberum servare, vel non servare, modo absit scandalum aliorum. Non autem posse Papam, vel Episcopos constituere ullam veram legem, quae non sit expresse in Scriptura.
Secundo docent, non solum non posse Papam, aut Episcopos condere novam legem, sed nec posse Christianos cogere ad servandam legem Dei, iubendo ex auctoritate ut illa servetur, et nisi id fiat, in forma iudicii procedendo contra transgressores; sed solum exhortando, monendo, reprehendendo.
Tertio docent, esse quidem in Ecclesia potestatem excommunicandi, id est, reiiciendi homines incorrigibiles a suo coetu, sed hanc potestatem non volunt esse in Papa, aut Episcopo per se, sed solum in Ecclesia, id est, in coetu ministrorum, idque populo consentiente. Nec mirum; illi enim Papam nolunt esse maiorem Episcopo, nec Episcopum presbytero, quoad auctoritatem. Presbyteris autem nihil tribuunt, nisi posse praedicare, et Sacramenta ministrare iis hominibus quibus iusserit secularis Magistratus.
At in Ecclesia catholica semper creditum est, Episcopos in suis Diaecesibus, et Romanum Pontificem in tota Ecclesia esse veros Principes Ecclesiasticos, qui possint sua auctoritate etiam sine plebis consensu, vel Presbyterorum consilio, leges ferre, quae in conscicntia obligent, iudicare in causis Ecclesiasticis more aliorum iudicum, ac demum punire. Quae tria breviter probanda sunt.