De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Caput I: Quod Papa sit summus Iudex in controversiis Fidei, et morum diiudicandis
Caput II: Proponitur quaestio: Sitne certum Papae iudicium?
Caput III: Statuitur prima propositio de infallibili iudicio summi Pontificis
Caput IV: De Romana Ecclesia particulari
Caput V: De decretis morum
Caput VI: De Pontifice ut est particularis quaedam persona
Caput VII: Solvuntur obiectiones ex ratione petitae
Caput VIII: De erroribus qui falso adscribuntur Romanis Pontificibus, Petro, Lino, Anacleto, Telesphoro, Victori, Zephyrino, Urbano, Pontiano, Cornelio, et Marcellino, qui non solum Pontifices, sed etiam Martyres fuerunt
Caput IX: De iis, quae Liberio et Felici II obiiciuntur
Caput X: De Siricio, Innocentio, et aliis septem Pontificibus
Decimusquartus est Siricius, quem Iohannes Calvinus accusat lib. IV Inst. cap. 12. §. 24. quod in epist. ad Hispan. coniugium pollutionem vocaverit. Sed Calvinus more suo impudenter mentitur. Non enim Siricius coniugium verum, et legitimum pollutionem appellat, sed illicitam coniunctionem eorum, qui post peractam publicam poenitentiam, iterum redeunt ad eamdem coniunctionem, propter quam poenitentiam egerant: nemo autem poenitentiam unquam egit, quod inierit legitimum matrimonium.
Decimusquintus est Innoc. I, quem Magdeburgenses Centur. V, cap. 10. in vita ipsius Innocentii, dicunt, graviter errasse, quod in epist. 2, cap. 12. praeceperit, sacram virginem iam velatam, quae nupserit, aut fornicata sit, non recipi ad poenitentiam, donec vivit ille cum quo ipsa peccavit. Videtur enim iniquum, mulierem poenitentem non debere absolvi, nisi prius moriatur qui eam seduxit. Item, quod in epist. 18. ad Alexan. Antioch. scripserit, ratum quidem esse Arianorum Baptismum, sed non conferri per eos Spiritum sanctum; quia se ab Ecclesia separaverunt. Ubi videtur velle, efficaciam sacri Baptismi pendere a bonitate ministri; quod est contra Ecclesiae communem doctrinam. Item, quod in epist. 22, cap. 1. docuerit, Sacerdotem non posse esse eum, qui viduam in uxorem acceperit, cum Moses in Levitico praecipiat, ut Sacerdos virginem uxorem accipiat, quasi Christiani teneantur adhuc legibus iudicialibus Testamenti veteris.
Respondeo ad primum: Innocentium velle dicere, non debere recipi ad poenitentiam eas virgines, quae nolunt separari ab adultero, nisi post mortem eius; et hoc iustissimum est: neque enim debent ab Ecclesia absolvi ii, qui in peccato perseverare volunt.
Ad secundum dico: Innocentium loqui eo loco de iis, qui baptizantur, vel ordinantur ab haereticis, cum sint ipsi etiam polluti eadem haeresi. Eiusmodi enim vere recipiunt Sacramentum Baptismi, vel Ordinationis: sed non recipiunt Spiritus sancti gratiam, quae in haereticis esse non potest. Et in Ordinatione non modo gratiam non recipiunt ab haereticis ordinati, sed nec ius legitime Ordines exercendi: id enim ius per haeresim Ordinator perdidit; nec tribuere potuit, quod ipse non habuit. Vide Glossam 1. q. 1. can. Arianos.
Ad tertium dico: Innocentium non velle dicere, teneri nos legibus Iudaicis, sed velle argumentari a simili, vel potius a maiori, hoc modo. Tenebantur Sacerdotes in Testamento veteri ex divino praecepto, non ducere uxorem viduam; ergo multo magis convenit, ut in Sacerdotibus novae legis Ecclesia requirat, ne viduarum fuerint mariti, propter excellentiam nimirum Sacerdotii Christiani.
Decimussextus est Coelestinus, quem Nestorii haeresi infectum fuisse affirmat Laurentius Valla, in declamatione de falsa donatione Constantini. Sed Laurentius aperte mentitur; siquidem Coelestinus non modo non fuit unquam de hac haeresi notatus, sed ipse est, qui praecipue illam haeresim condemnavit, ut patet ex Prospero in Chron. anni 431, et ex toto Concilio Ephes. Deceptus est Valla aequivocatione nominis. Fuit enim Coelestinus haereticus Pelagianus, qui quaedam communia cum Nestorianis habuit.
Decimusseptimus est Leo I, qui in epist. 79. ad Nicetum dicit, eas mulieres, quae putantes maritos suos esse defunctos, aut nunquam redituros ex captivitate, nupserunt aliis, non peccasse; tamen si mariti earum redeant, teneri eas ad primum coniugium renovandum: si autem eas non velint, non teneri. Ubi duo videntur errores. Unus, quod mulier non peccet, si nubat alteri viro, quando existimat primum maritum vivere, sed nunquam rediturum: alter, quod mulier possit manere cum secundo marito, si primus eam nolit. Notarunt hunc errorem Magdeburgenses Centur. V, cap. 10. in vita Leonis I.
Respondeo: in neutro Leonem errasse. Nam cum dicit, non peccare mulierem quae nubit, vivente adhuc priore viro; loquitur de illa tantum, quae nubit, quia putat, primum maritum esse mortuum, ut ipse ibidem diserte explicat; de illa autem, quae nubit, quia putat, maritum suum nunquam rediturum; non dicit peccare, neque non peccare; quia existimabat rem per se esse notam, nimirum, eam peccare. Quando autem dicit, debere mulierem redire ad primum virum, si ipse eam velit; consequenter vult intelligi, debere virum redire ad mulierem, si ipsa eum velit, etiamsi alioqui eam ille noluisset. Sunt enim pares in hac re vir et mulier. Itaque si alter coniugum velit redire ad coniugium, tenetur alter necessario parere, si autem neuter velit redire, poterunt separati manere quoad usum coniugii. Et hoc solum permittit S. Leo. Neque hinc sequitur, posse mulierem manere cum secundo marito: nam idem Leo ibidem clarissime dicit, primum matrimonium esse indissolubile, et necessario reformandum, posteriore soluto, quod verum esse non poterat.
Decimusoctavus est Gelasius, cuius duas sententias secundum Catholicos erroneas notarunt Centuriatores Centur. V, cap. 4. de Coena Domini et cap. 10. in vita Gelasii. Una est in lib. cont. Eutych. cum carne Christi manere in Sacramento verum panem: altera, apud Gratianum de consecrat. d. 2. can. Comperimus; non posse sine ingenti sacrilegio sumi unam partem Sacramenti Eucharistiae sine altera. Aut enim Gelasius erravit in his duobus, aut nos erramus, qui contrarium sentimus, et sequimur.
Respondeo ad primum: librum illum non esse Gelasii Papae, sed esse Gennadii, qui librum eiusdem tituli scripsit ad Gelasium Papam; vel Gelasii Caesariensis Episcopi, cuius meminit Hieronymus circa fin. Catal. Script. Ecclesiast. Siquidem Papa Gelasius scripsit quinque libros contra Eutychen, ut Trithemius refert: hic autem unus tantum est exiguus libellus. Deinde hic auctor pollicetur, se fere omnium Veterum sententias collecturum de Incarnatione Domini, et cum adducat 15 Patres Graecos, duos tantum Latinos profert Ambrosium et Damasum, et omittit Cyprianum, Hilarium, Hieronymum, Augustinum, Innocentium, Leonem, Prosperum, et similes, quos nunquam Gelasius Pontifex omisisset, imo nec alius Latinus auctor: videtur enim hinc manifeste colligi, hunc auctorem Graecum fuisse, non Latinum; sed quicumque fuerit, eius sententiam sanum habere intellectum ostensum est a nobis lib. II de Eucharistiae Sacramento, cap. 27. Ad secundum dico: Gelasium in eo canone loqui solum de Sacerdote sacrificante, qui non potest sine sacrilegio unam tantum speciem sumere, quia imperfectum sacrificium redderet.
Decimusnonus est Anastasius II, qui trium errorum accusatur. Primo, quod sine Concilio Episcoporum, presbyterorum, et Clericorum totius Ecclesiae, communicaverit Photino, qui communicaverat cum Acacio haeretico. Secundo, quod voluerit occulte revocare Acacium, quem damnaverant Felix et Gelasius Papae. Tertio, quod approbaverit Baptismata, et Ordines collatos ab eodem Acacio, propter quos errores et peccata dicitur idem Anastasius divinitus, morbo immisso, repente extinctus. Haec scribit auctor Pontificalis in vita huius Anastasii, et eum secutus Tilmannus Heshusius lib. I de Eccl. cap. 9. imo et Gratianus dist. 19. can. Anastasius, et Magdeburgens. Cent. VI, cap. 10. in vita Anastasii.
Respondeo: falsissimum esse, quod Acacium Anastasius revocare voluerit. Constat enim ex Evagrio lib. III, cap. 23. et ex Nicephoro lib. XV et XVII, et ex Liberato cap. 19. Acacium obiisse tempore Felicis Papae, a quo tertius fuit Anastasius. Quomodo ergo Anastasius eum iamdudum defunctum in suam sedem revocare voluit? Sed dicunt quidam, saltem voluisse revocare eius nomen.
At contra exstat epistola Anastasii huius Papae ad Anastasium Imperatorem, in qua petit, ut Imperator iubeat, nomen Acacii taceri in Ecclesia, quandoquidem iustissime a Felice Papa praedecessore suo fuerit condemnatus. Quod vero Gratianus dist. 19. can. Ita Dominus, dicit, errasse in hac epistola Anastasium, quia voluit esse rata Sacramenta Baptismi, et Ordinis, quae Acacius contulerat, id non Anastasium haereticum, sed Gratianum imperitum ostendit. Quis enim ignorat Catholicorum, baptizatos ab haereticis, vere esse baptizatos, et similiter ordinatos, vere esse ordinatos, quando Ordinator haereticus vere Episcopus fuerat, et adhuc erat, saltem quantum ad characterem?
Illud vero de Photino forte est mendacium, sicut de revocatione Acacii: sed verum sit; num propterea non erit Catholicus Anastasius? An non licet summo Pontifici sine Concilio omnium Episcoporum, presbyterorum, et Clericorum totius Ecclesiae, absolvere unum excommunicatum? Quod addunt, Anastasium Papam morte repentina a Deo immissa defunctum, videtur ortum ex eo, quod constat, Anastasium haereticum Imperatorem illo ipso tempore fulmine ictum periisse, ut scribunt Beda, Cedrenus, et Zonaras, et Paulus Diaconus in eius vita, alioqui fabulam esse non dubium est.
Vigesimus est Vigilius, quem Liberatus in Breviar. cap. 22. refert, epistolam scripsisse ad Theodoram Imperatricem et alios haereticos, qua confirmabat haeresim ipsorum, et anathema dicebat iis, qui confitentur duas in Christo naturas.
Respondeo: multi existimant, hunc locum Liberati esse corruptum ab haereticis, eo quod in Pontificali contrarium videatur narrari. At cum vestigium nullum appareat corruptionis in lib. Liberati, et revera non pugnet narratio Liberati cum narratione Pontificalis, aliter respondendum est. Dico igitur: Vigilium scripsisse illam epistolam, et damnasse Catholicam Fidem, saltem exteriori confessione: sed hoc nihil obesse nostrae causae. Nam id fecit, cum adhuc viveret Sylverius Papa, quo tempore Vigilius ipse Papa non erat, sed Pseudopapa: neque enim duo simul veri Pontifices summi esse possunt; et constabat tunc omnibus, Sylverium verum Pontificem esse, licet in exilio degeret.
Sciendum est enim, Anthemium haereticum depositum fuisse ab Agapeto Romano Pontifice de Episcopatu Constantinopolitano: deinde Imperatricem petivisse a Sylverio Agapeti successore, ut Anthemium restitueret, quo recusante, Vigilium tunc Archidiaconum promisisse Imperatrici, se Anthemium revocaturum, si posset Romanus Pontifex fieri: continuo autem, iussu Imperatricis, opera Belisarii, fuisse S. Sylverium expulsum de sua sede in exilium, et Vigilium creatum Papam, seu potius Antipapam: quo tempore non esset mirum, si errare in Fide, et etiam haereticus plane esse potuisset. Quamquam ne tunc quidem definivit aliquid contra Fidem tanquam Pontifex, neque animo haereticus fuit: siquidem epistolam scripsit nefariam quidem, et Christiano homine indignam; tamen in ea Catholicam Fidem non damnavit palam, neque haeretico animo, sed occulte, propter cupiditatem praesidendi, ut Liberatus ibidem dicit, et ex epistola ipsa Vigilii apparet. Scribit enim ut caveant, ne epistolam illam ullus videat, et ut sint omnia occulta usque ad tempus: erat enim Vigilius tunc in angustiis summis, in quas eum ambitio sua coniecerat. Nam si palam se haereticum profiteretur, metuebat Romanos, qui haereticum sedere in Petri Cathedra nunquam passuri videbantur: si e contrario Catholicum se profiteretur, metuebat Imperatricem haereticam, cuius opera Pontificatum aõptus fuerat; itaque rationem illam excogitavit, ut Romae Catholicum ageret, et interim per litteras apud Imperatricem haereticum simularet.
Contigit autem paulo post, ut Sylverius moreretur; et Vigilius, qui eo usque in schismate sederat, inciperet iam solus et legitimus Pontifex esse, nimirum, confirmante et accipiente eum Clero et populo Romano. Ab hoc vero tempore nullus inventus est in Vigilio aut error, aut erroris simulatio: sed summa constantia in Fide usque ad mortem, ut appareat, cum ipso Pontificatu firmitatem Fidei eum accepisse, et de levi palea in solidissimam petram commutatum fuisse. Nam cum Imperatrix Theodora haeretica freta occultis litteris, et promissione Vigilii, peteret ab eo, ut Anthemium Patriarcham praedictum, sicut promiserat, restitueret; ille rescripsit, se temere promisisse, graviorque ea promissione peccasse, et ideo non posse, nec velle implere quae promiserat, ne peccata peccatis adderet. Quocirca ab irata Imperatrice in exilium missus fuit, et misere vexatus usque ad mortem. Id quod non solum scribitur in Pontificali, sed etiam annotarunt Paulus Diaconus in vita Iustiniani, et Aimonius lib. II, cap. 32. de gest. Francor. et ipsi etiam Magdeburgenses Cent. VI, cap. 40. in vita Vigilii, et idem etiam indicat brevissime Liberatus, in fine cap. 22. ubi dicit: Vigilium ab illa ipsa haeresi, quam initio occulte foverat, misere afflictum postea fuisse.
Denique Vigilium, post mortem Sylverii, verum et sanctum Pontificem fuisse; testantur omnes illi, qui illo ipso tempore viventes scripserunt aliquid de Vigilio. Gregorius I lib. II, epist. 36. ad Episc. Hybern.: « Recordandae, inquit, memoriae Vigilius Papa in urbe regia constitutus, contra Theodoram tunc Augustam, vel Acephalos, damnationis promulgavit sententiam ». Cassiodorus lib. de div. lect. cap. 1.: « Origenem, inquit, praesenti tempore a Vigilio Papa viro beatissimo constat esse damnatum ». Arator praefat. Act. Apost. quae ipse carmine scripsit, et Vigilio Papae dedicavit, sic incipit: « Domino sancto beatissimo Apostolico, et in toto orbe primo omnium Sacerdotum Papae Vigilio ». Denique constat ex Evagrio lib. IV, cap. 37. a Vigilio confirmatam fuisse V Synodum generalem, in qua damnata est haeresis illa, quam Theodora fovebat, et de qua ipse Vigilius ab adversariis accusatur.
Posset etiam dici: epistolam illam Vigilii, cuius meminit Liberatus, fuisse confictam ab haereticis: Liberatum autem credidisse falso rumori, quem haeretici sparserant. Nam quod haeretici confinxerint epistolam quamdam Vigilii Papae nomine ad Theodoram et Iustinianum, deprehensum fuit certis indiciis in VI Synodo, act. 14. sed quidquid de hoc sit; satis nobis est, eum nulla in re errasse, quo tempore verus Pontifex fuit.
Vigesimusprimus est S. Gregorius I qui a Durando in IV, dist. 7. q. 4. accusatur erroris, quod in epistol. 26, lib. III ad Ioan. Episc. Caralitan. permiserit presbyteris conferre Confirmationis Sacramentum, quod iure divino solis Episcopis convenit. Propter quem locum Gregorii Adrianus in quaest. de Confirmat. art. ult. asserit, Pontificem posse errare in definiendis dogmatibus Fidei.
Respondeo primo: non B. Gregorium, sed Durandum potius et Adrianum errasse. Siquidem Concilium Florentinum in instruct. Armen. et Tridentinum sess. VII. can. ult. docent, Confirmationis ordinarium ministrum esse Episcopum: ex quo sequitur, posse extraordinarie, etiam non Episcopum esse ministrum eius Sacramenti. Deinde, Gregorius non decretum aliquod de hac re edidit, sed solum concessit quibusdam presbyteris, ut absentibus Episcopis confirmarent; proinde, si in hac re Gregorius errasset, non doctrinae, sed exempli seu facti error fuisset. Est etiam alius quidam error, qui S. Gregorio attribuitur, sed falso, de quo dicemus infra, cum agemus de Gregorio III.
Vigesimussecundus est Bonifacius V, quem graviter reprehendunt Magdeburgenses Cent. VII, cap. 10. quod ipse in epist. ad Edwinum Regem Angl. quam refert Beda lib. II hist. Angl. cap. 10. docuerit, Christum a solo originali peccato nos redemisse.
Respondeo: Centuriatores de suo addidisse illam vocem Solo. Bonifacius enim sic ait: « Accedite ergo ad agnitionem eius, qui vos creavit, qui in vobis vitae insufflavit spiritum, qui pro vestra redemptione filium suum unigenitum misit, ut vos ab originali peccato eriperet ». Haec ille. Ubi, quod non meminerit aliorum peccatorum causa fuit, quia peccatum originale est principale, et propter quod delendum principaliter Christus mortuus est. Unde Ioan. I. legimus: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Graece, τὴν ἀμαρτίαν τοῦ κόσμου, id est, peccatum illud Mundi, hoc est, peccatum originale, quod solum est commune toti Mundo: nam plurimi nullum aliud habent, ut omnes pueri.