In De ente et essentia D. Thomae Aquinatis commentaria

Num eadem accidentia numero sint in genito et corrupto. Averroistarum quorundam opinio. In De substantia orbis, c. I, et I Phys. text. LXVI.

Circa ea quae hic dicuntur accidit dubium, utrum nigredo cutis in Aethiope vivo et mortuo sit una et eadem numero; et universaliter utrum sit idem numero accidens in genito et corrupto. In hac dubitatione tria agenda sunt: primo recitabitur opinio quorundam; secundo ponetur opinio S. Thomae; tertio respondebitur ad obiecta.

Quoad primum quidam opinantur accidentia communia genito et corrupto esse eadem numero in utroque, inter quos aliqui quibusdam verbis Averrois innixi tali distinctione suam promunt imaginationem: Accidentia communia genito et corrupto habent duplicem modum essendi, terminatum scilicet et interminatum. Accidentia interminata vocant essentias accidentium absque limitatione ad talem vel talem gradum. Accidentia vero terminata dicunt essentias accidentium limitatas ad hunc vel illum gradum. Accidentia interminata ponunt eadem numero esse in genito et corrupto, non autem terminata: unde sicut quantitas interminata communis expresse a Commentatore eadem in omnibus ponitur, ita color interminatus communis; idem est in aere et igne.

Confirmatur autem opinio ista auctoritatibus et rationibus. Aristoteles enim, I de Gener. text. XXIII, dicens: In his autem si aliqua manent in genito et corrupto, puta in aere et aqua, si ambo diaphana aut humida, etc. ostendit non esse inconveniens quod aliquod idem accidens sit in genito et corrupto. Et in II de Gener. text. XXV, vult expresse quod in habentibus symbolum est facilior transitus; quia est facilius corrumpere unum quam duo. Averroes quoque in libro de Substantia orbis, non longe a principio, dicit non solum dimensiones interminatas, quas simplices vocat, remanere eadem in genito, sed universaliter qualitates omnes communes genito et corrupto.

Ratio autem prima ad hoc est: quia si qualitates disponentes materiam rei corrumpendae ad novam formam corrumpuntur, quaeritur, quid educit formam generandam? non potest dici quod illud sit agens extra; quia hoc non potest facere nisi per qualitates medias introductas in materia: qualitates autem illae corrumpi dicuntur ab adversario ante inductionem formae; ergo remanet, quod nihil sit quod educat formam: quod est impossibile.

Praeterea, Qualitates symbolae, quaeritur a quo corrumpuntur, cum nullum contrarium appareat: et frustra corrumpi res censeatur in aliquo instanti, in quo eadem oportet generari.

Praeterea, Figura cadaveris, organi ratio et cicatrix, et si quae sunt huiusmodi, si non remanent eadem, quaeritur a quo generantur; et cum non possit dici a quo generantur per modum sequelae, oportet quod nullum sit generans. Quod autem non generentur per modum sequelae, probatur. Accidentia enim aliqua ideo consecutive generantur, quia dans formam, dat consequentia ad formam: modo ista accidentia repugnant formae magis quam sequantur eam: cuius signum est, quia sub forma cadaveris ad corruptionem tendunt. Et haec de primo.

CONCLUSIO

Non sunt eadem numero accidentia in genito et corrupto.

Quoad secundum sciendum est Thomistarum esse opinionem: Nullum accidens esse idem numero in genito et corrupto. Sequitur enim hoc necessario ex nostris principiis. Nam si nullum accidens est subiective in materia, et non datur nisi una forma substantialis in composito, impossibile est idem accidens remanere idem numero; migraret siquidem accidens de subiecto in subiectum, et esset idem et non idem. Nec rationes pro nunc ad hanc conclusionem afferam, quia oportet ad hoc efficaciter probandum probare illud principium, scilicet quod in composito est tantum una forma substantialis. Sed declarabo quomodo hoc sit possibile, et quomodo defendenda est ab adversariis positio nostra.

Sciendum est igitur accidens quadrupliciter corrumpi. Primo per alterationem oppositam suo contrario, ut frigus a calido. Secundo ad absentiam conservativi agentis, ut lumen in aere desinit sole recedente. Tertio ad corruptionem subiecti, ut risibilitas corrumpitur, homine mortuo. Quarto ad corruptionem termini, ut similitudo desinit, consimili perempto. Et quia quot modis dicitur unum oppositorum, tot modis dicitur et reliquum; accidens generatur quadrupliciter. Primo ab agente sibi simili per transmutationem, sicut aqua calefit ab igne calido. Secundo ad praesentiam agentis in fieri et esse, ut lumen in aere fit a sole praesente. Tertio ad generationem subiecti, ut risibile generatur, homine genito. Quarto ad generationem termini, ut Sorte solo albo exsistente, statim ad alterius albi generationem consurgit in Sorte similitudo.

Et licet omnibus istis modis contingat accidens secundum totam latitudinem corrumpi; nullus tamen illorum modorum convenit accidentibus omnibus nisi tertius. Commune namque est omnibus accidentibus corrumpi eorum subiecto corrupto: cum accidentis esse sit inesse: et ideo sufficiens causa corruptionis accidentium redditur, quando subiecti corruptio assignatur. Unde cum ex aere fit ignis, licet non oporteat corrumpi calorem aeris, sed potius intendi; quia tamen aer, qui subiectum illius est, corrumpitur, necesse est ipsum quoque calorem corrumpi absque contrario ad solum subiecti defectum. Propterea apparet qualiter peccent peccato fallaciae consequentis argumenta ea, quae qualitates symbolas et dispositiones pro forma introducenda facientes, quia carent contrario corrumpente, remanere inferunt.

Et notandum, quod quando accidens generatur ad generationem subiecti, vel corrumpitur ad corruptionem subiecti, tunc cum eadem actio terminetur ad utrumque, ad subiectum per se, et ad accidens consecutive, non oportet quaerere aliud generans vel corrumpens, nisi generativum vel corruptivum subiecti. Idem enim est agens, quod utrumque simul et eadem operatione facit, sicut cum ignis ex aere ignem generat, alterando aerem, in fine alterationis aerem corrumpit per se, et consecutive calorem introductum, et universaliter omnia accidentia, quae in aere subiective erant ea consequentiae necessitudo: quia accidens sine subiecto proprio remanere non potest, et in eodem instanti generat ignem per se, et calorem consecutive absque alia media alteratione similem calori ante illud instans exsistenti. Simile autem est iudicium de quantitate et figura et aliis dispositionibus et accidentibus similibus in genito et corrupto; omnia enim ista concomitative producuntur et ideo non oportet quaerere generans, nisi quod subiectum generat. Et cum supradicta inspexeris, videbis, quod simile a suo simili concomitative et per accidens quandoque corrumpitur: et per oppositum a non simili concomitative, per accidens generari contingit ipsum accidens. Aristoteles ergo, quoties dicit eadem remanere in genito et corrupto, eadem specie, non numero ait; et hoc per accidens. Variatur enim unitas numeralis, non propter generationis vim, sed subiecti corruptionem. Facilior quoque transitus in habentibus symbolum, non ex identitate numerali symboli accidentis, sed ex non repugnantia illius in agendo vel patiendo provenit, et ex hoc quod formae substantiales, a quibus fluunt similes qualitates sunt similiores: ex effectibus enim natura causae innotescit. Averroes autem (si salvari debet) eodem modo glossetur.

Ad rationes autem oppositae opinionis dicitur. Et ad primam quidem, quod educens formam in ultimo instanti, est generans extra, non per aliquam actionem, quam in illo instanti eliciat, sed in termino actionis, nudam materiae essentiam attingens. Unde, cum dicitur, agens extra non potest educere formam, nisi per qualitates medias introductas, verum est, dum agit; non autem, cum est in termino actionis. Sufficit enim et exigitur alterasse ad materiae expoliationem et dispositionem.

Ad secundam dicitur, quod qualitates symbolae et similia corrumpuntur per accidens ad corruptionem subiecti a corrumpente per se subiectum; nec frustra in eodem instanti est primum non esse earum, et primum esse similium; sed necessario necessitate materiae.

Ad tertiam dicitur, quod figura, cicatrix et huiusmodi producuntur consecutive, et per accidens a generante eorum subiectum, scilicet cadaver: nec est verum, quod sola illa accidentia generentur consecutive, quae sequuntur formam; sed multa accidentia sequuntur compositum ex necessitate materiae, quae sunt, licet non incompossibilia, aliquitaliter tamen opposita ipsi formae, ut patet de se. Et ideo dico, quod figura et similia sequuntur cadaver ex necessitate materiae, quia scilicet agens naturale non potest tam cito dispositiones per tot transmutationes radicatas corrumpere totaliter, et ideo similes dispositiones sequuntur: et quia non sunt facientes pro forma geniti, ideo ad corruptionem properatur.

Et quia unaquaeque res individuatur ex materia et collocatur in genere vel specie per suam formam, ideo accidentia quae consequuntur materiam sunt accidentia individui, secundum quae etiam individua eiusdem speciei differunt ad invicem. Accidentia vero, quae consequuntur formam, sunt propriae passiones vel generis vel speciei, unde inveniantur in omnibus participantibus naturam generis vel speciei. Sicut risibile consequitur in homine formam, quia risus contingit ex aliqua apprehensione animae hominis.

Hic ponitur secunda divisio accidentium, quae talis est. Accidentium alia sunt accidentia individui, alia sunt accidentia generis vel speciei.

Duplex autem differentia inter ista ponitur. Prima est, quod accidentia individui consequuntur compositum ratione materiae principaliter: accidentia vero speciei vel generis sequuntur compositum ratione formae. Secunda est, quod accidentia individui sunt ea, penes quae attenditur differentia inter particularia eiusdem speciei; accidentia vero speciei sive generis sunt communia necessario omnibus individuis illius speciei vel generis. Exemplum, masculinum et femininum sunt accidentia individualia: sequuntur enim materiam, et penes ipsa differunt Sortes et Berta. Risibile autem est accidens specificum: sequitur enim intellectivam apprehensionem, et omnibus hominibus necessario convenit. Assignatur quoque radix primae differentiae, cum dicitur, quod materia est principium individuationis, forma autem est, per quam res in genere vel specie collocatur. Ex hoc enim, quod materia est causa esse individualis ut sic, sequitur quod sit etiam radix accidentium consequentium ipsum esse individuale: ac per hoc accidentia individui sunt quae consequuntur materiam; ex eo quod forma est principium esse generici et specifici, oportet quod etiam sit causa proprietatum et accidentium consequentium speciem vel genus: et sic accidentia speciei sive generis sequuntur formam. Secundae vero differentiae ratio est quia cum tam in forma specifica quam generica conveniant omnia contenta sub eis, oportet etiam proprietates earum omnibus esse communes. Cum autem penes materiam differant individua, accidentia quoque materialia oportet esse ea, secundum quae ipsa particularia inter se differunt, ut effectus proportionabiliter propriis respondeant causis.

Accidunt hic duo dubia circa litteram. Primum est qualiter sit verum, quod accidentia sequentia materiam sint ea penes quae differunt individua in eadem specie: quandoquidem quantitas sequitur materiam, et tamen est communis omnibus individuis corporis et inferiorum.

Secundum dubium est, qualiter verificetur quod accidentia sequentia materiam non sint passiones generis vel speciei; cum masculinum et femininum sequantur materiam, et tamen sunt passiones animalis: unde et animal in eorum definitione ponitur, sicut subiectum in definitione passionis, ut X Metaph. text. XV habetur. Similiter quantitas videtur esse passio corporis de praedicamento substantiae, et tamen sequitur materiam.

Ad evidentiam primi scito, verba illa, scilicet accidentia sequentia materiam sunt ea secundum quae individua differunt, non esse intelligenda uniformiter, sed difformiter. Individua enim differunt penes accidentia materialia dupliciter, vel quia unum eorum habet unum, et reliquum aliud: vel quia utrumque habet idem, sed alio et alio modo. Verbi gratia, Sortes et Berta differunt penes masculinum et femininum, ex eo quod ille habet masculinitatem, illa femininitatem. Differunt quoque penes suas quantitates; non ex eo quod ille sit quantus et illa non; sed ex eo quod non eodem modo sunt quanti; numquam enim inveniuntur duo quanta omnino similia: sitibus siquidem propriis differre necesse est. Quantitas ergo licet sit communis omnibus individuis, quia tamen non uniformiter eis convenit, est secundum quam individua inter se differunt secundo modo, et hoc sufficit.

Ad intelligentiam secundi notandum, quod passiones generum sunt duplices. Quaedam convenientes eis ratione formae genericae, et quaedam ratione materiae. Illae quae sequuntur formam, vocatae sunt hic passiones generum, et non illae quae sequuntur eorum materiam: propterea quia natura generica ex sua forma est talis et non ex materia: animal enim est animal ex sua forma, et non ex sua materia. Unde cum in proposito, animalis passio ratione formae sit sensibilitas, et ratione materiae masculineitas vel feminineitas, diversis rationibus moti Aristoteles in Metaph. et S. Thomas hic, diversimode locuti sunt. Quia enim est passio animalis ratione materiae, ideo vocata est ibi passio; quia autem non ratione formae, ideo hic non est dicta passio.

Similiter dicendum est de quantitate, quia sequitur corpus ratione materiae: sequitur enim ipsum secundum id, quod est in potentia divisibile, quod non est nisi materia, ut indivisibilitas rerum immaterialium ostendit. Et nota quod haec secunda divisio accidentium non differt a prima per membra dividentia; eadem enim sunt huius et illius membra, sed secundum rationem, quia illa divisio accepta est penes primas earum radices, materiam scilicet et formam, ista autem penes subiecta, quibus appropriantur, scilicet genus, speciem et individuum.

Sciendum etiam est, quod aliquando accidentia ex principiis essentialibus causantur secundum actum perfectum, sicut calor in igne, qui semper actu est calidus. Aliquando vero secundum aptitudinem tantum, sed complementum accipiunt accidentia ex agente exteriori: sicut diaphaneitas in aere, quae completur per corpus lucidum exterius: et in talibus aptitudo est accidens inseparabile: sed complementum quod advenit ex aliquo principio, quod est extra essentiam rei, vel quod non intrat constitutionem rei, est separabile, sicut moveri, et huiusmodi.

Hic ponitur tertia divisio accidentium: quaedam causantur ex principiis essentialibus subiecti secundum actum perfectum, quaedam secundum aptitudinem tantum. Illa accidentia vocat causari secundum actum perfectum ex essentialibus principiis, quae secundum suas actualitates ex intrinsecis principiis subiecti in ipso fluunt, ut calor in igne. Illa vero dicit causari secundum actum imperfectum, seu aptitudinem tantum, quae non secundum suas actualitates, sed secundum quasdam inchoationes ex principiis essentialibus subiecti in ipso fluunt, ut moveri sursum in igne ex principiis eius causatur secundum sui inchoationem, puta levitatem. Differunt autem, quia prima, et secundum suas aptitudines, et secundum se inseparabilia sunt a subiectis; secunda vero secundum se quidem sunt separabilia, secundum autem suas aptitudines non possunt separari. Ab igne enim neque aptitudo ad calorem neque calor ipse separari potest, ipso remanente; motus autem sursum non semper inest igni, sed aptitudo ad motum sursum, puta levitas, est inseparabilis ab ipso. Et causa horum est, quia in illis ipsa actualitas accidentis ex solis principiis essentialibus fluit; in istis vero aptitudo tantum ex solis principiis essentialibus fluit: ipsa autem actualitas aliunde expectatur ex aliquo, scilicet extrinsece concurrente, vel agendo vel non prohibendo, ut patet in exemplo dato de motu sursum, qui non inest igni, nisi aliquo concurrente extrinseco, removente scilicet prohibens: et diaphaneitas non est actu in aere, nisi concurrente extrinseco illuminante: lumen enim est actus diaphani secundum actum, ut dicitur II de Anima, text. LXIX.

Profundiorem autem huius divisionis causam elicio ex prima secundae, quaest. X, art. I, ad 2, quod scilicet ideo aliqua accidentia oriuntur ex principiis essentialibus inseparabiliter secundum actum completum, aliqua autem separabiliter secundum actum completum, et inseparabiliter secundum aptitudinem; quia illa sequuntur rei actualitatem, ista vero potentialitatem. Quod sic intelligo, quia unumquodque agit secundum quod est actu, patitur autem secundum quod est in potentia; ex sufficiente rei actualitate procedit, quod accidens in se completo producat, et per oppositum ex insufficiente actualitate, et consequenter potentialitate ex qua omnis sufficientia est, provenit quod res habet accidens in se secundum aptitudinem tantum, et quod ab alio expectet actualitatem, seu quod accidens separabile sit secundum actualitatem, quod idem est.

Amplius cum esse et bonum actualitatem sequantur, et non esse et malum potentiam, ex actualitate rei provenire necesse est, esse accidens perfectum et inseparabile secundum actum et aptitudinem; et per oppositum ex rei potentialitate procedere oportet incompletionem accidentis, separabilitatem eius secundum actum. Est enim separabilitas ipsa quoddam non esse, cum nihil aliud sit, quam negatio necessariae sequelae sui esse completi ad esse subiecti. Intellige autem quod ex actualitate subiecti aptitudo est, ex potentialitate autem separabilitas accidentis secundum suam actualitatem.

Advertendum vero est, quod S. Thomas passiones, quae dicunt aptitudinem non collocavit simpliciter inter accidentia ex essentialibus principiis fluentia, sed potius ipsarum passionum et aptitudinum actus quos secundum incompletum esse, aptitudines vocavit. Fecit autem hoc, quia aptitudo de se non habet rationem alicuius per se producti seu producibilis; nullum enim naturale producens intendit aptitudinem, sed actum illius; non est namque opus risibilitate, nisi ut rideatur, unde et risibilitas inchoatio quaedam risus est: propterea igitur inter effectus essentialium principiorum aptitudo non est simpliciter posita, sed actus quia non ipsa, sed eius actus est qui a principiis productivis intenditur. Et quia aptitudo nihil aliud est quam inchoatio quaedam, inchoatio autem est actus imperfectus, ideo accidentia secundum actum incompletum aptitudines vocantur.

Antequam terminemus tractatum de diversitate accidentium, quaeritur, an omne accidens habeat aliquod subiectum proprium, aut aliqua accidentia sint ita communia, quod nulli propria.

Est autem ratio dubitandi, quia si omne accidens est proprium alicui, cum proprium conveniat omni, soli, et semper, nullum accidens erit separabile ab eo in quo est. Inesset enim soli et semper proprio subiecto.

Amplius, sequeretur, semper corruptionem cuiuscumque accidentis comitem fieri corruptioni substantiae: sicut corrupto risibili corrumpitur homo. Patet consequentia, quia corrupto proprio, necesse est corrumpi illud cuius est proprium, aliter non conveniret ei semper; haec autem experimur esse falsa, ut patet in accidentibus communibus et actibus secundis.

Ex opposito autem, cum omne accidens sit definibile, et in definitione cadat subiectum, de quo accidens per se praedicatur, ut patet I Posteriorum et II Metaphysicorum, oportet quod omne accidens habeat proprium et per se subiectum: per se namque supponit de omni, semper et necessario.

Ad huius dubitationis evidentiam sciendum est, quod quum apud S. Thomam qq. dd. de virtut. a. III, subiectum habeat triplicem habitudinem ad proprium accidens, scilicet sustentantis ad sustentatum, potentiae ad actum, et principii ad principiatum, sicut calor ignis non habet esse, nisi sustentetur in igne, et est forma accidentalis eius, et oritur ex ipso secundum quod participat istas conditiones, potest dici accidentis subiectum, et secundum quod ab istis habitudinibus recedit, potest negari accidentis subiectum. Unde propter defectum primae, quae principalior est, dicitur in I Poster. quod nullum accidens est subiective in alio accidente: quia videlicet nullum accidens potest sustentare aliud, sed sola substantia, quae est ens per se, aliis fulcimentum praebet essendi. Quia autem aliquod unum accidens potest comparari ad aliud, ut potentia ad actum, et quandoque ut proximum principium ad principiatum, et ideo conceditur etiam unum accidens esse subiectum alterius; quemadmodum superficies dicitur subiectum coloris, quia est in potentia respectu coloris, et dulcedo esse in calido et humido, quia causatur ex calido et humido. Potest ergo quadruplicem intellectum habere dubitatio mota. Primo potest intelligi ut quaeratur, an omne accidens habeat proprium subiectum ut sustentativum; secundo, an habeat proprium subiectum ut potentiam; tertio an habeat proprium subiectum ut principium; quarto, an habeat proprium subiectum ut sustentativum potentiae, et principium simul.

Si quaestio sit secundum primum sensum, respondetur negative; quod scilicet omne accidens habet proprium subiectum in ratione sustentantis, ut probant rationes primo inductae; multa enim sunt accidentia, quae nullum proprium sustentans sibi vindicant, sed communiter multis insunt, ut eorum separatio ostendit; separantur namque a substantia sustentante, ea naturaliter remanente; quod de propriis accidentibus dici non potest. Eadem quippe substantia absque sui mutatione contraria sustentat, ut dicitur in Praedicamentis.

Si autem iuxta secundum sensum dubitetur, respondetur affirmative; quod scilicet omne accidens habet proprium subiectum in ratione propriae potentiae, eo quod quilibet actus respicit propriam potentiam; sicut enim actus respicit potentiam, sic talis actus talem potentiam, et actus specificus potentiam specificam; accidens autem omne actus quidem est: igitur omne accidens habet propriam potentiam, cuius est actus, propter quod, III Phys. text. X dicitur: Potentia ad infirmitatem est alia a potentia ad sanitatem, eo quod sanitas est aliud ab infirmitate, et XII Metaph. longo processu probatur principia Praedicamentorum esse eadem proportionabiliter, quia cuilibet actui propria respondet potentia.

Si autem tertio sensu inquiratur, respondetur negative; quod scilicet non omne accidens habet aliquod subiectum proprium in ratione principii proprii, eo quod habere subiectum proprium in ratione principii includit fluxum illius accidentis a tali subiecto in genere causae efficientis, eo modo, quo duorum effectuum ordinem inter sese habentium prius est causa effectiva eius, quod necessario primi productionem sequitur, sive illud subiectum sit receptivum accidentis, ut quo, sive ut quod: patet quod non omne accidens fluit a suo receptivo effective, sed multa sunt respectu quorum receptivum pure passive se habet, ut patet cum species rei sensibilis recipitur in medio, sive in sensu.

Si autem quarto modo intelligatur quaestio, patet quid dicendum sit; negative enim respondere oportet.

Sed advertendum est quod haec, quae diximus, intelligi debent de accidentibus, scilicet seorsum acceptis actibus, et seorsum aptitudinibus: loquendo namque de accidentibus, ut S. Thomas in littera loquitur, scilicet non iudicando actualitates accidentium seorsum ab aptitudinibus: dicerem quod omne accidens secundum suam radicalem aptitudinem habet aliquod subiectum proprium in ratione sustentantis, potentiae et principii, licet non secundum suam actualitatem, eo quod aptitudo ad tale accidens non est nisi a tali gradu substantiali fluat mediate vel immediate, et consequenter nisi in tali gradu subiective sustentetur immediate vel mediate. Verbi gratia, lumen secundum suam actualitatem et substantiam, licet sit ab extrinseco, et sit accidens separabile; tamen secundum suam inchoationem seu radicalem aptitudinem, puta diaphaneitatem, est inseparabile, et fluit a certo gradu substantiali communi superioribus et inferioribus. Et similiter sedere licet sit accidens, per accidens tamen secundum suam aptitudinem est proprium, et non natum convenire nisi certo enti, puta animali tali, etc.; fluit enim aptitudo ad sedendum ex suis principiis. Similiter et videre, licet sit accidens separabile, radicalis tamen aptitudo ad videndum separari a tali animali non potest.

Ex his patet quomodo ad utramque partem rationes adductae verum concludunt diversimode. Nam loquendo de accidentibus secundum suas essentias et actualitates, conclusio rationum primo adductarum conceditur, accipiendo subiectum in ratione sustentantis et principii.

In ratione autem potentiae falsa est conclusio, ut dictum est. Nec probatio contra hunc applicata sensum valet; eo quod cum dicitur, quod proprium convenit soli, omni et semper, intelligitur de ipso proprio non secundum suam actualitatem, sed secundum aptitudinem. Et similiter cum dicitur quod ad corruptionem proprii desinit subiectum, intelligitur, si corrumpitur secundum aptitudinem, non autem secundum actum, universaliter loquendo. Vel dicatur quod inseparabilitas, et huiusmodi non convenit accidenti, ut respicit subiectum in ratione propriae potentiae, sed ut sustentativum et principium. Loquendo autem de accidentibus secundum suas aptitudines, patet quomodo rationes peccant. Dico enim quod nullum accidens est separabile secundum aptitudinem radicalem saltem, sed coaevum subiecto necessario: et quod corrupto accidente secundum talem aptitudinem oportet subiectum corrumpi. Ratio autem in oppositum adducta concludit, quod omne accidens habet subiectum, de quo per se praedicatur secundum se, vel secundum suam aptitudinem. Cum enim eius sit actus, cuius est potentia (ut dicitur in Somno et vigilia) idem subiectum erit quod cadit in definitionem accidentis, secundum aptitudinem et secundum actum: sicut homo debet poni non solum in definitione risibilis, sed risus. Stant ergo ista duo simul, quod accidens secundum suam actualitatem non habeat proprium subiectum, cui universaliter soli et semper insit; et tamen habeat proprium subiectum per quod definiri debeat: quia ad hoc secundum sufficit quod secundum suam aptitudinem per se de illo subiecto praedicetur. Ad primum vero sufficit accidens secundum se tantum non praedicari per se de subiecto. Sciendum est autem, quod in accidentibus alio modo sumuntur genus, differentia et species, quam in substantiis. Quia enim in substantiis ex materia et forma substantiali fit per se unum, una quaedam natura ex eorum coniunctione resultante, quae proprie in praedicamento substantiae collocatur; ideo in substantiis nomina concreta, quae compositum significant, proprie in genere esse dicuntur, sicut genera vel species, ut homo vel animal: non autem forma vel materia est in praedicamento hoc modo, nisi per reductionem sicut principia in genere principiatorum esse dicuntur. Sed ex accidente et subiecto non fit unum per se; unde non resultat ex eorum coniunctione aliqua natura, cui intentio generis vel speciei possit attribui. Unde nomina accidentium concretive dicta non ponuntur in praedicamento, sicut species vel genera, ut album vel musicum, nisi per reductionem, sed solum secundum quod abstracta significantur, ut albedo et musica.

In hac tertia parte, capituli huius determinatur, quomodo accidentia se habent ad intentiones logicas. Et primo, quomodo se habent ad esse in praedicamento; deinde unde sumantur in eis genus et differentia. Quoad primum ponit duas conclusiones, scilicet: Accidentia in concreto non sunt proprie in praedicamento. Et accidentia in abstracto proprie sunt in praedicamento.

Ad quarum evidentiam sciendum est, quod accidentia habent unum modum essendi, scilicet esse in alio, non enim sunt nisi insint alicui. Habent autem duos modos intelligendi, eo quod intellectus est natus ea quae sunt adunata in re, dividere. Intelliguntur enim quandoque cointelligendo sibi subiectum, cui insunt, et intelliguntur per modum accidentis; eo quod accidentis esse est in alio esse. Quandoque vero intelliguntur solitarie, non cointelligendo scilicet eis subiectum cui secundum rem insunt; et tunc intelliguntur per modum substantiae; eo quod esse per se, idest solitarie, soli substantiae convenit; accidentia enim semper comite egent. Cum autem modus significandi non fundetur super modo essendi, sed intelligendi, sic habent duos modos significandi. Unde significantur quandoque consignificando subiectum, et tunc significantur per modum accidentis, et vocantur significata in concreto, ut album, nigrum, etc. Quandoque vero significantur ipsa sola, absque scilicet subiecti consignificatione; et tunc significantur per modum substantiae, et vocantur significata in abstracto, ut albedo et nigredo. Abstractum enim et concretum in accidentibus, licet differant in modo significandi, idest penes consignificare subiectum, et non consignificare illud; conveniunt tamen in significatione ipsius formae accidentalis. Album enim puram qualitatem significat (sicut in Praedicamentis dicitur) sicut et albedo. Sed album significat albedinem in subiecto; albedo autem significat albedinem absque illo. Quia igitur accidentia in concreto totum coniunctum important, puta sicut album albedinem in subiecto: coniunctum autem hoc non est unum per se, sed unum et ens per accidens: id autem quod in praedicamento reponitur, debet importare unum et ens per se, cum praedicamenta dividant ens per se, V Metaph. text. XIV, ideo accidentia in concreto non proprie reponuntur in praedicamento. Et haec est ratio, qua in littera, prima conclusio probatur; quae sic formari potest: Nullum nomen importans ens et unum per accidens, est proprie in praedicamento: concretum accidentale importat unum et ens per accidens: ergo nomen concretum accidentale non ponitur in praedicamento proprie et per se. Ad declarationem minoris ponitur differentia inter concretum accidentale et substantiale in hoc, quod concretum substantiale importat compositum ex materia et forma, et tale est unum per se, et ideo reponitur in praedicamento, ut genus vel species; accidentale vero importat compositum ex subiecto et accidente, quod est unum per accidens: ex accidente enim et subiecto non fit nisi unum per accidens ut dicitur VII Metaph. et ideo non debet poni in praedicamento, nisi reductive, eo modo quo res impura ad suae puritatem naturae reducitur.

Et sic remanet secunda conclusio vera, quod accidentia, scilicet in abstracto, in praedicamento speciei et generis praedicationem suscipiunt; aliter omnino a praedicamentis accidentia sunt excludenda.

Cum autem audis abstractum solam formam importare, non ideo hoc dictum putes, quod abstractum subiectum formae a se omnino excludat; hoc enim falsum est: sed ideo quia abstractum ex modo suo significandi, quo solo differt a concreto, non includit subiectum principaliter, sed secundario et ex consequenti. Quod ex convenientia et differentia inter ea ex modo significandi persuaderi potest. Conveniunt enim in hoc, quod tam abstractum, quam concretum ex modo significandi importat duo, scilicet quod et quo, seu subiectum et formam. Idem enim importat definitio et definitum, licet alio modo. Definitio autem utriusque importat utrumque dictorum, ut exemplariter patet: simitatem enim dicimus curvitatem nasi, et simum nasum curvum. Quod autem hoc sit ex modo significandi, ex eo clarum est, quod tam abstractum, quam concretum puram formam significat, ut in praedicamentis testatur Aristoteles. Differunt autem abstractum et concretum ex varietate modi significandi in hoc, quod concretum importat ex modo significandi principaliter subiectum et secundario formam. Abstractum vero principaliter importat formam et ex consequenti subiectum.

Advertendum namque est, quod contrario ordine se habent subiectum et forma, ad significationem nominis concreti, et eius modum significandi. Importat enim concretum ratione significationis primo formam, et subiectum non nisi ex consequenti copula. Quoad modum vero significandi primo subiectum et ex consequenti formam importat. Cuius signum est, quod in definitione concreti exprimitur primo subiectum tamquam genus, quod prima pars est definiti, et forma secundo loco ponitur quasi differentia. Dicimus namque quod simum est nasus curvus. Abstractum vero et ex significatione et ex modo significandi primo formam importat, secundario autem et ex consequenti subiectum. In cuius signum in eius definitione forma ipsa primo exprimitur ut genus; subiectum autem secundario loco differentiae: ut patet, cum dicitur, simitas est curvitas nasi. Oritur autem haec differentia ex eo, quod concretum importat habitudinem inter subiectum et formam; prout incipit a subiecto, et terminatur ad formam. Abstractum vero importat habitudinem inter formam et subiectum prout incipit a forma, et terminatur ad subiectum, ut in exemplis datis apparet. Ex hoc enim quod habitudo importata per concretum, importatur ex modo significandi, ut incipiens a subiecto, sequitur quod primo importet subiectum, a quo incipit; et similiter ex hoc quod habitudo importata per abstractum importatur ex modo significandi, ut incipiens a forma; consequens est ut primo importet formam a qua incipit. Causa enim huius diversitatis est, quia concreta ad composita significanda sunt inventa. Compositio autem a subiecto oritur. Abstracta vero inventa sunt ad significandas formas apud nos inventas simplices quidem, sed a quibus denominatio ad subiecta derivatur, unde et concreta compositum quid sonant, abstracta vero formas, ut cadentes tamen ad subiecta; non igitur propterea dictum est quod abstractum solam formam importet, quia nullo modo copulet subiectum, sed quia ex modo significandi compositum non sonat, nec principaliter importat ipsum subiectum, quemadmodum concretum, sed extrinsece tantum terminum habitudinis formae significatae.

Adverte hic, quod de abstracto et concreto quomodo sunt in praedicamento, aliter Metaphysicus, et aliter Logicus iudicabit. Cum enim apud Metaphysicum, qui res secundum suas essentias considerat et non secundum modos intelligendi vel significandi, abstractum et concretum non differant, eo quod eadem res abstracte et concrete sit significata; dicet ipse sicut abstractum ita et concretum in genere esse: res enim per suam essentiam ingreditur vel egreditur genus metaphysice sumptum, id est per rem generis, et non per modum significandi. Unde non dicet Metaphysicus album ens per accidens, sed hoc album, ut patet V Metaph. text. XV et XIV, et VII eiusdem text. XVI. Logicus autem, qui non res secundum suas naturas, sed secundum intentiones adiunctas primis intellectis ac significatis