In De ente et essentia D. Thomae Aquinatis commentaria

Num inhaerentia aptitudinalis sit de essentia accidentis.

Circa primum dubium declarato titulo primo adducetur opinio Scoti: secundo S. Thomae: tertio respondebitur argumentis in oppositum. Est igitur sensus primi dubii, an de essentia accidentis sit dependentia ad subiectum: quod sub specialibus vocabulis dubitatur ab aliis, cum quaeritur, an inhaerentia aptitudinalis sit de essentia accidentis. Scotus in IV Sent. dist. XII, quaest. I, decidit hanc quaestionem, quoad accidentia absoluta, scilicet quantitatem et qualitatem: aitque tales qui hoc vertunt in dubium, quid nominis ipsius inhaerentiae ignorare, contentusque est unica ratione ad probandum, quod impossibile sit inhaerentiam quamcumque esse de essentia accidentis absoluti, sic. Nulla relatio est de conceptu formali rei absolutae: omnis inhaerentia est relatio; ergo nulla inhaerentia est de conceptu formali rei absolutae.

Aliter haec ratio formatur ab eodem, sic: Id quod est essentialiter ad se, non includit in se essentialiter respectum, secundum Augustinum, VII de Trinitate, capitulo II: sed accidens absolutum est ad se: ergo accidens absolutum non includit essentialiter respectum, inhaerentia autem respectus est: ergo.

Ab aliis autem confirmatur eadem ratio sic: Omne quod relative dicitur, est aliquid praeter relationem; fundamentum enim relationis est aliud formaliter a relatione: sed accidens absolutum, puta qualitas relative dicitur inhaerens: ergo est aliquid absolutum praeter inhaerentiam. Praeterea. Inhaerentia aptitudinalis est de essentia accidentis; ergo quantitas et qualitas non sunt genera generalissima. Tenet consequentia ex eo, quod tunc a quantitate et qualitate et caeteris accidentibus posset abstrahi conceptus communis quidditativus eiusdem rationis in omnibus illis, inferior conceptu entis, et superior illis novem generibus, scilicet esse in: et sic cum omnis talis conceptus sit genus, novem genera accidentium generalissima non erunt; haberent enim superveniens genus.

Thomistarum autem sententia est, inhaerentiam aptitudinalem esse de essentia accidentis, et eam non esse relationem.

Sciendum est enim aliquid esse absolutum vel respectivum dupliciter, scilicet a subiecto et a termino. Absolutum enim a subiecto ens, est id quod non est natum recipi in alio, ut substantia. Respectivum ad aliud ut subiectum est id, quod essentialiter natum est recipi in alio, ut omne accidens. Absolutum a termino est id, quod formaliter non respicit aliud praecise ut terminum ad quem, ut substantia, quantitas et qualitas. Respectivum ad aliud ut terminum est id, quod formaliter respicit aliud praecise ut terminum ad quem, sicut praedicamentum relationis. In hoc enim differt relatio pertinens ad praedicamentum relationis ab aliis respectibus caeterorum generum, qui a quibusdam transcendentes vocantur, quod respectus pertinens ad genus ad aliquid, essentialiter est ad aliud, non ut receptivum vel causam efficientem aut finalem aut formalem, sed praecise est ad aliud tamquam terminum; unum enim relativorum nec est forma nec finis nec efficiens alterius, sed terminus. Propter quod dicit Albertus Magnus, quod unum relativorum non est definiendum per reliquum: eo quod ly per, denotat causalitatem.

Respectus autem aliorum generum, qui propter vocabulorum penuriam respectus dicitur, respicit essentialiter aliud; sed ut subiectum vel materiam vel formam et huiusmodi; sic enim materia essentialiter respicit formam, et e contra: ut de commensuratione animae intellectivae supra dictum est. Cum ergo inhaerentia aptitudinalis importet respectum ad aliud ut receptivum, ipsam non de genere relationis, sed identificatam cuilibet generi, modo absolutum ens modo relativum significare dicimus. Unde non prohibetur inhaerentia aptitudinalis esse de essentia absoluti accidentis ex eo quod est respectus: immo ex hoc quod accidens absolutum non a subiecto est, licet a termino, sequitur quod de essentia eius sit essentialis dependentia ad subiectum, quam inhaerentia aptitudinalis explicat.

Consona autem nostra positio rationi ostenditur, ex eo quod sicut esse ad constituit accidens relationem: ita esse in constituit accidens universale. Contrahitur enim ens per esse in ad novem genera accidentium, et ideo sicut ad est de essentia relationis; ita in est de essentia accidentis. Unde Simplicius in commento praedicamentorum dicit esse in, nullum constituit genus, sed omne accidens circuit.

Et confirmatur ex eo quod nisi aptitudinalis inhaerentia esset de essentia accidentis, posset completa definitione ipsum accidens concipi absque aptitudinali inhaerentia in eius definitione posita; quod est impossibile: oportet enim ipsum in sua definitione habere essentialem dependentiam ad subiectum, quam inhaerentia aptitudinalis explicat: aliter subiecto non esset opus ad definiendum. Propterea in pluribus locis ait S. Thomas quod definitio accidentis est hoc seu aliud huiusmodi: Res cui debetur esse in alio. Haec de secundo.

Ad primum autem in oppositum dicitur quod minor primi est falsa, et deceptus videtur Scotus, quia non vidit differentiam inter respectum In et Ad. Respectus enim In non est relatio, nam licet talis respectus terminetur ad subiectum, et consequenter subiectum sit terminus: tamen non terminat ut terminus, sed ut receptivum illius, et hoc oportet hic valde attendere; aliud est enim dicere A est terminus talis respectus; et A terminat talem respectum ut terminus: ut ex dictis patet.

Et per hoc patet responsio tam ad secundam quam ad tertiam formam eiusdem rationis; semper enim supponit aptitudinalem inhaerentiam esse relationem.

Ad ultimum negatur consequentia: dicitur namque quod esse in est diversarum rationum in praedicamentis, sicut et ens: est siquidem in analogum ad novem genera accidentium, sicut et ens ad omnia genera.

Ex his patet solutio secundi dubii, in quo Scotus nobiscum concordat in IV, dist. XII, ita quod unanimiter fatemur accidens non posse complete definiri absque additione subiecti, ut nunc nunc est probatum: quod plenius inferius patebit, cum declaratum fuerit, unde sumantur genus et differentia in eis. Testatur et hoc Aristoteles in VII Metaph. text. XV et XVII.

Tertia dubitatio, quoniam nimis est ampla, alibi discutienda relinquatur, oportet siquidem ad plenam illius resolutionem multos quinternos implere.