Enarratio in Canticum Canticorum Salomonis

QUIS mihi det te fratrem meum, etc.? O quam ineffabiliter dignificata est natura humana, et totum genus humanum, per Incarnationis mysterium, per Verbi aeterni humanationem! ita ut eum, quem Cherubim ac Seraphim comprehendere nequeunt, et cum reverentia inaestimabili ac pavore adspiciunt, qui est Deus et creator¹, judex ac Dominus noster, imo et universorum, fratrem audeamus vocare. Hanc confidentiam praestitit summa et incomprehensibilis dignatio, pietas atque dilectio ejus ad nos, qua tam supermisericordissime nos praevenit, et nostram naturam in unitate personae, suae divinae conjunxit naturae.

Hinc tantae caritatis ac pietatis consideratione anima inflammata, exclamat: Quis mihi det? id est, o utinam mihi praestetur, et utinam tu ipse mihi concedas, te fratrem meum, secundum naturam assumptam: qui es Dominus Deus creator meus, secundum tuam majestatem divinam ac adorandam; sugentem ubera matris meae, scilicet Virginis gloriosae: qui gloriaris in documentis evangelicae legis, et in donis ac bonis Dei Patris atque Ecclesiae militantis, ac instar sugentis, profundiora Scripturarum mysteria elicis ex eadem, et nobis per unctionem Spiritus Sancti haec manifestas. Ut inveniam te foris, id est, etiam in exterioribus occupationibus, et activae exercitiis vitae, actualiter memor sim tui; tamque perfecta sim in caritatis fervore, in sapientiali cognitione, in omni virtutum stabilitate, ut a tua contemplatione et actuali dilectione, a mentis recollectione et oratione interna non impediar per externa; imo manducando, laborando, cum hominibus conferendo, semper memor sim tui, et omnia coram te faciam ordinate. Et, o utinam inveniam te foris, id est, in cunctis sensibilibus creaturis te omnium gloriosissimum Creatorem contempler, sapientiam tuam admirer, majestatem tuam honorem.² A magnitudine enim speciei creaturae, potes tu, omnium Conditor, conspici et agnosci. Sicque in ordine universi, in floribus et virgultis, in arboribus, herbis et gemmis, in fecunditate terrae, vastitate Oceani, amplitudine aeris, magnitudine ignis elementaris, in fontibus, fluminibus ac maribus, in coelis, astris, planetis, animalibusque diversis, excellentiam tuam immensam sincere valeam contemplari, decenter vereri, vehementer diligere, devote laudare, ac totis semper viribus honorare: sicque ex his ad interiora rapiar, ac te sponsum deosculer, te totis adstringam praecordiis, et praecordialissimis amplectar visceribus. Et jam me nemo despiciat: id est, ex hac tam familiari et amorosa tua adhaesione, deosulatione, ac communione tam eminenter dignificabor, ut nemo me queat rationabiliter aspernari, tanquam infidelem tibi sponso coelesti.

Insuper anima virtuosa zelo fraternae salutis ac divini honoris succensa, dicit: Quis mihi det, ut inveniam te foris, id est in proximorum conversatione ac moribus? hoc est, utinam des eis sic conversari, quod in eorum vita, verbis et apparatu, gratia et pia tua praesentia inveniantur atque reluceant ita, ut tu honoreris ab eis, et alii aedificentur in eis. Hoc quaelibet religiosa persona pro saecularibus oret. Et deosculer, id est, de tali tui inventione foris tam cordialiter gaudeam, ac gratias tibi agam, ut prae vehementia pii amoris, totus in te resolvar, et me ipsum intime applicem tibi.

Apprehendam te brachiis caritatis, et cordis affectu te stringam, et ducam in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae, id est in mentes eorum inter quos vivo ac habito, seu in congregationem et particularem Ecclesiam cujus ego sum membrum seu filius: hoc est, pro illorum conversione, profectu, salute te exorabo, et eos verbis et exemplis conabor inducere ad aperiendum tibi corda sua per desideria virtuosa, et ad recipiendum ac retinendum te in secretario ac thalamo mentis ac conscientiae suae, ut tibi semper adhaereant atque obediant. Ibi me docebis, id est, in tali actione et studio illuminabis me plenius de pertinentibus ad salutem, et diriges me, ut efficaciter sciam qualiter me in domo tua inter proximos ac domesticos oporteat conversari: ut cuncti aedificentur in me, nec sim alicui lapis offensionis, petrave scandali.³ Nempe qui ex caritate sincera pro communi bono et fratrum salute pie sollicitatur, et pro proximorum laborat, orat, satagitque profectu, ut Deus in omnibus et ab omnibus honorificetur, praecipuam illuminationem meretur⁴; ac tali homini tanquam amico et filio adoptivo carissimo, Deus omnipotens suas gratiarum divitias impertitur. Nam et talis quodammodo reficit Deum, qui ait per Isaiam: Haec requies mea, reficite lassum.⁵ Hinc subditur: Et dabo tibi poculum ex vino conditum⁶, id est, operationem tibi delectabilem exercebo, et offeram ex aliorum conversione, devotione ac eruditione salubri. Et mustum malorum granatorum meorum, id est, spiritualem inebriationem desideriorum ferventium mei ac proximorum, tibi cum omni gratiarum actione adscribam: sciens quod omnia nostra bona ac merita, tua sint munera.

Et ne, o proximi et amici, diffidatis de gratiosa adsistentia Dei: nam ecce Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me, id est, tam amicabiliter et benigne se habet ad me, sicut sponsus ad sponsam suam, sub cujus capite ponit suam sinistram, et cum dextera sua amplectitur eam. Porro quod facit mihi pauperculae et indignae, faciet libenter et vobis: dummodo ad hoc vos disponatis, faciendo diligentiam vestram, et invocando directionem, praeventionem, adsistentiam ejus. Non enim apud Deum est personarum acceptio⁷, nec alicui quod in se est facienti, se negat. Itaque, Laeva ejus sub capite meo, id est, mentem meam nunc pie sustentat, conservat ac roborat per beneficia hujus vitae, per dona gratiae suae, per sacramenta Ecclesiae, per consolationem internam, per futurorum bonorum fiduciam, per fervorem et alacritatem, quas habeo in ejus obsequio: ita quod jugum ejus suave est mihi et onus leve.⁸ Ex quibus spes mihi oritur certa, quod dextera (id est gloriosa praesentia sua et potestas piissima) amplexabitur me in coelis, quoniam ex perceptione praesentium munerum, certa fit exspectatio futurorum. Praeterea, qui ita appetit sustentari et amplexari a sponso, omnem adulterinam, vilem, carnalem consolationem despiciat; negligentiam omnem et torporem abhorreat, et coram Deo ambulet reverenter, custodite ac pure.

Animam autem taliter se habentem in gravi hoc corpore, tam sinceram, alacrem ac ferventem, tam infatigabiliter proficientem, merito alii admirantur, dicentes: Quae est ista quae ascendit de deserto, id est, de corpore isto mortali? De quo ait Apostolus: Scio quod non habitat in corpore meo bonum.⁹ Et de consortio iniquorum relicto a Spiritu Sancto, discedit, properans ad spiritualia ac superna, ac dicens: Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus¹⁰, de impedimentis quibus me a spiritualibus exercitiis impedit, de passionibus sensualitatis et iniquitamentis carnis mortalis? Innixa super dilectum suum, id est, transitoriis spretis, soli coelesti sponso tota affectione adhaerens, et propria defectuositatem pensata, illius auxilio cum omni humilitate confidenter innitens.

Tali animae loquitur sponsus: Sub arbore malo suscitavi te: id est, in ara crucis te ad vitam gratiae resuscitavi; et quantum in me est, a somno peccati, ab omni pigritia te excussi: ita ut consideratione dilectionis, passionis ac mortis meae, merito debeas inflammari, et tuam salutem cum metu, timore et tremore operari¹¹, jugiterque studere ut grata sis mihi, et mea secteris vestigia, crucifigendo spiritualiter temetipsam, et mei exemplo, obediendo ac patienter vivendo usque ad mortem.¹² Recogita ergo me, qui tanta pertuli propter te; ne lasseris, et curre propositum tibi certamen cum gaudio¹³, adspiciens in me tuae salutis auctorem: qui proposito mihi gaudio, sustinui crucem, confusione contempta: quoniam propter te dignatus sum fieri opprobrium hominum atque abjectio plebis¹⁴, et videri vermis magis quam homo; et visus sum tanquam leprosus, et quasi percussus a Deo¹⁵, ut novissimus virorum, ut vir dolorum. Ecce qualiter sub arbore crucis te suscitavi, ne unquam per ingratitudinem aut negligentiam obdormias in morte.¹⁶ Ibi corrupta est mater tua, ibi violata est genitrix tua: id est, Ecclesia pro maxima parte ingrata facta est mihi, et passionis meae saluberrima medicina est ei occasio majoris damnationis, eo quod meam caritatem ac passionem non penset, nec imitetur, imo rebellis sit, et carnalia assequatur.

Quod ne tibi quoque contingat, Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum, id est, mihi totaliter configaris, beneficia mea perpendas, et mihi totis viribus obsequaris. Omnia quae pro te passus sum, cogita atque recogita, et quotidie diligenter revolve ac recole: primo, ad recordandum, ne obliviscendo seu non pensando gravissime pecces, quia praecipua pars ingratitudinis, est beneficiorum oblivio; secundo, ad compatiendum; tertio, ad imitandum et conformandum te amaritudini meae passionis, omnique caritati, patientiae, mansuetudini, humilitati, fortitudini, atque constantiae, quas in passione mea et persecutionibus meis exercui ac monstravi; quarto, ad gratulandum de omni fructu et effectu salubri passionis ac mortis meae; quinto, ad regratiandum; sexto, ad admirandum quod ego Dominus majestatis pro te paupercula tanta sustinui; septimo, ad diligendum, ut ex consideratione horum quae pro te pati dignatus sum, meo accendaris amore; octavo, ad contemplandum altitudinem consilii sapientiae supergloriosissimae Trinitatis super modo redemptionis humani generis per me. Pone igitur me crucifixum super cor tuum, et assuesce indesinenter intueri mentaliter totius passionis meae acerbitatem ita attente, ac si praesentialiter et corporaliter videres me omnia illa pati; et ante horum meditationem recollige memoriam tuam in me, atque per caritatem conjunge te mihi, et pensa quod pro te ex nimia caritate haec pertuli. Pariterque attende quantum tu affligereris, si taliter lacerareris flagellis, pungererisque spinis, et toto corpore violentissima distentione dissipareris, ac spissis clavis perforareris; ac simul adverte, quis, qualis, et quantus sum ego, qui omnia illa sustinui.

Quia fortis est ut mors dilectio spiritualis, quam ad te habui, et qua me pro te exposui. De qua dixi: Majorem hac caritatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis.¹⁷ Etenim spiritualis dilectio, quantumlibet parva, major et fortior est omni amore carnali, omni sensuali affectione, omni amore inordinato ac vitioso: quoniam facit Deum super omnia incomparabiliter diligi, et esse paratum pro ipso mori, et malle mortem subire, quam Deum offendere. Ideo lampades ejus, lampades ignis atque flammarum: quia accendunt amantis praecordia, et erumpunt in verba flammigera, lucent et ardent, et fervida pariunt opera, aliosque inflammant.

Ideo Aquae multae non poterunt extinguere caritatem, nec flumina obruent illam: quae incomparabiliter pretiosior est omni terrena substantia; cunctaque bona exteriora, imo et propria vita pro ea obtinenda, conservanda, perficienda, prompte sunt expendenda. De qua dictum est vere: Nil durum, nil asperum, nil grave, nil letale computat verus amor. Quod ferrum, quae vulnera, quae poena, quae mortes praevalent perfectum superare amorem? Si amor est, omnia vincit. Ideo vitanda est et prorsus spernenda ac abjicienda est omnis carnalis et inordinata affectio, cura terrena, occupatio immoderata, et quidquid caritatem in nobis laedere potest sive minuere. Caritatis quoque profectui jugiter est studendum: considerando quam amabilis et superamabilis sit Dominus Deus noster in semetipso, beneficia etiam et promissa ipsius; atque ex considerationibus his animam nostram excitando, hortando, assuefaciendo ad amorem superoptimi Dei; item assidue adspirando ad ipsum cum ferventi affectu, et ejus pietatem incessanter rogando, ut caritatem suam in nobis quotidie augere et complere dignetur; insuper laudibus Dei libenter inhaerendo, ac vigilanter fugiendo quidquid offensivum est ejus.

Praeterea de anima devota, ad spiritualem profectum ac unionem ardentem adspirante, adhuc tamen pusilla et imperfecta, loquitur sponsus ad paranymphos sive sodales, quasi de puella parvula ad amplexum anhelantem, sed nondum satis annosa et nuptiis apta: Soror nostra parvula est, id est adhuc imperfecta et in statu incipientium quodammodo posita, et ubera non habet, quia adhuc modicae illuminationis ac caritatis esse videtur. Quid faciemus sorori nostrae in die quando alloquenda est, id est, quando tractabitur secum de spirituali amplexu sponsi, et de perfectione interna ac desponsatione secundum statum perfectum? Si murus est, aedificemus super eum propugnacula argentea. Quasi dicat: Si jam apta videretur et per virtutes morales consolidata, infunderemus ei ornamenta intellectualium virtutum, sapientiae atque scientiae illuminationes secretas, et intelligentias Scripturarum in arduis locis. Si ostium est, id est tantae perfectionis ut per ejus ducatum alii possint introduci ad me, compingamus illud tabulis cedrinis, id est, actibus pietatis supernae, caritatis fraternae, unctionis internae, perfectionibusque donorum.

Porro anima pia, et quamvis nondum perfecta, tamen perfectionis cupida vehementer, terrenaque omnia amore perfectionis parata relinquere, imo et evangelica adimplere consilia cupiens, audiens se differri a conjunctione plena cum sponsa, vehementius inflammata ad ipsius inhaesionem, subito, non interrogata, et continere se nequens, ait: Ego murus, et ubera mea sicut turris. Quasi dicat: Nolite putare quod nimis parvula sim ad sponsi amplexum, aut uberibus carens: quia tam magna et fortis sum quasi murus, et ubera mea ita grandia, tumida et exuberantia, ut queant turri assimilari. Verumtamen non praesumptuose aut me ipsam inaniter laudans, hoc dico: quia etsi ex me ipsa sum parvula, et alios lactare fovereque impotens; tamen adjutorio sponsi, et gratiosa praeventione, illuminatione inflammationeque ejus, ad unionem cum ipso, et ad spiritualium uberum actus idoneam me confido, saltem ut tendam et adspirem ad perfectam conjunctionem cum ipso. Propter quod addo: ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens, id est, quoniam ipse misericorditer me praevenit, assumpsit, redemit, et reconciliavit Patri aeterno: sicque per ipsius charismata gratiosa efficior apta, nec aequanimitate ferre possum repulsam.

Istud totum dicere potest quaecumque persona, cupiens religionem intrare, seu perfectioni studere, coelestibusque vacare: cujus ubera, sunt tam pia ac fervida desideria; quae tamen ab aliis retrahitur, quasi adhuc nimis juvenis, parva, inepta ad talia. Quae confidens in Domino, dicat: Ego murus, quia omnia possum in eo qui me confortat¹⁸, et ubera mea sicut turris, quia desideria mea ferventia pertingunt usque ad sponsum coelestem, ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens, id est, quia ipse jam praestitit mihi aliqualem pectoris pacem.

Vinea fuit pacifico in ea quae habet populos. Unaquaeque anima virtuosa, sponsa est Christi, et ager ejus, domus, thronus ac vinea: cujus botri, sunt actus virtuosi, spiritualiter reflectivi, et caritatis fervore inebriativi. Haec anima habet populos, quia spiritualiter diligit proximos, et pro eorum salute zelatur, sollicitatur, conatur; et si praesit, habet quosdam sibi commissos, pro quorum profectu sicut pro proprio satagit. Tradidit eam custodibus. Vir affert pro fructu ejus mille argenteos: quia Christus pro ejus efficaci custodia largitur tam animae se ipsam custodienti, quam ejus praelati, retributionem in coelo plenariam. Denique quadruplex est custodia hominis. Prima et maxima, qua custoditur a Deo, qui dixit ad Jacob: Ero custos tuus¹⁹, quocumque perrexeris. Unde orat Propheta: Custodi me ut pupillam oculi.²⁰ Secunda, qua custoditur ab angelo sancto, juxta illud in Psalmo: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis.²¹ Tertia, qua custoditur a suo praelato. Unde dictum est Ezechieli: Speculatorem te dedi domui Israel²²; et beatissimo Petro, Pasce oves meas.²³ Quarta, qua per rationem et gratiam custodit se ipsum, juxta illud in Deuteronomio: Custodi te ipsum et animam tuam sollicite.²⁴ His tribus custodibus committit et tradit sponsus quamlibet animam christifidelem. Nam et de traditione ultimae custodiae, in Ecclesiastico legitur: Deus creavit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui.²⁵

Vinea mea coram me est. Dominus enim salvator et sponsus, providentiam habet universorum ac singulorum determinatam atque perfectam, praesertim fidelium animarum, quae ei sunt placitae, quas intuetur et conservat piissime. Mille tui pacifici: id est, o anima Christi sponsa, pacifici tui, id est hi qui tibi pacem pectoris, temporis, et aeternitatis procurant, sunt mille, id est innumerabiles: videlicet angeli sancti, et omnes ad mysticum corpus Christi pertinentes, qui juvant se invicem, et merita sua mutuo sibi communicant. Hinc sanctus vir Eliseus locutus est: Plures nobiscum sunt, quam cum illis.²⁶ Et ducenti his qui custodiunt fructus ejus. Hoc juxta praecedentis expositionem articuli, de praelatis accipitur, pro quibus plures ac speciales fiunt orationes, et majora angelorum adsunt praesidia.

Quae habitas in hortis: id est, o anima virtuosa, quae in puritate conscientiae et thalamo mentis quiescis, vel in congregationibus commoraris devotis, et nunc per fidem, contemplationem, desiderium, in coelestibus mansionibus habitas, et conversationem habes in coelis²⁷; in hortis quoque, id est in amoenitatibus, fructibus, floribus delectationibusque virtutum; et nutriris in croceis²⁸; amici auscultant te: id est, amatores tuae salutis, angeli ac praelati idonei, et omnes spiritualiter te amantes, verba et actus tuos advertunt, et virtuose te occupari desiderant, tuaque bona vident libenter. Ideo ne tam honorabiles ac fideles offendas aut contristes amicos, debes jugiter boni quid agere, et verecundari coram tantis ac talibus te turpiter, viliter, aut inhoneste habere. Etenim probus animus veretur et erubescit coram eo peccare, quem pro se videt pie sollicitum. Fac me audire vocem tuam, id est, tam reverenter et advertenter in orationibus tuis me alloquaris, tam pure ac fervide in hymnis, psalmis, ac canticis spiritualibus me collaudes, tam discrete alios exhorteris ac instruas, ut vox tua mihi in omnibus istis complaceat.²⁹

Fuge, dilecte mi, et assimilare capreae, hinnuloque cervorum super montes aromatum. Sponsa haec sapienter perpendens, quod sponsus nunc per prospera, nunc per adversa, nunc per consolationem dulcissimam, nunc per consolationis subtractionem, nunc per se ipsum, nunc per angelos vel homines virtuosos aut praesidentes visitet sponsas, pro hac ipsa salubri vicissitudine et alternatione sponsum precatur: ut scilicet fugiat ab ea, vel ab afflictionibus ejus cessando, eamque celeriter consolando, vel consolationem et alacritatem sensibilem subtrahendo ad tempus, ut interim quaeratur ferventius, et ipsa anima propriam defectuositatem humiliter recognoscat, et post haec solita benignitate ad eam celeriter revertatur. Hinc sanctus Job dixit: Manum tuam longe fac a me³⁰; et rursus, Recede paululum ab eo, puta ab homine, ut quiescat.³¹ Vel, Fuge, quia indignam me judico tua tam gratiosa praesentia: sicut princeps dixit Apostolorum ad Jesum, Exi a me, quia homo peccator sum, Domine.³² Fuge, inquam, et mane super montes aromatum, id est, in animabus sanctis et dignis, caritate, pietate, devotione, et omni virtutum suavitatem fragrantibus requiescas. Porro aliae hujus particulae expositiones, praehabitae sunt.