Enarratio in Canticum Canticorum Salomonis

ORIGENES in prologo suo super Cantica scribit: In verbis Cantici canticorum ille est cibus, de quo ait Apostolus: Perfectorum est solidus cibus.¹ Si vero aliquis accesserit, qui secundum carnem tantummodo vir est, huic tali non parum ex hac Scriptura discriminis periculique nascetur. Audire enim pure et castis auribus amoris nomina nesciens, ab interiori homine ad exteriorem et carnalem virum, omnem deflectet auditum, et a spiritu convertetur ad carnem, nutrieturque in semetipso concupiscentias carnis, et occasione divinae Scripturae, ad carnalem libidinem videbitur incitari. Ob hoc moneo et consilium do omni, qui nondum carnis et sanguinis caret molestiis, neque ab affectu naturae materialis abscedit, ut a lectione libelli hujus, eorumque quae in eo dicentur, penitus temperet. Aiunt enim observari etiam apud Hebraeos, quod nisi quis ad aetatem perfectam maturamque pervenerit, libellum hunc nec in manibus quidem tenere permittatur. Sed et illud ab eis accepimus custodiri, quoniam quidem moris est apud eos, omnes Scripturas a doctoribus et sapientibus tradi pueris, similiter et eas quas δευτερώσεις appellant; ad ultimum vero quatuor ista servari, principium Genesis, et primum capitulum Ezechielis, et finem ejus, scilicet visionem de aedificatione templi, atque hunc librum, scilicet librum hunc Cantici canticorum. Haec Origenes. Cujus recitationi de hac Hebraeorum consuetudine consonat, quod super Ezechielem refert Hieronymus, apud Hebraeos nullum admitti ad praeactas quatuor partes Scripturarum veteris Testamenti, quousque tricesimum attigerit annum aetatis.

Praeterea Gregorius in proaemio suo super Cantica loquitur: Nominantur in hoc libro oscula, ubera, genae, et femora: in quibus verbis non irridenda est sacra Scriptura, sed misericordia Dei pensanda est, quam mirabiliter et misericorditer operetur nobiscum, qui ut cor nostrum ad investigationem sacri amoris accenderet, usque ad turpis amoris nostri verba descendit. Sed unde se loquendo humiliat, inde nos intellectu exaltat: quia ex sermonibus hujus amoris discimus, qua virtute in Deitatis amore ferveamus. Hoc autem nobis solerter intuendum est, ne quum verba exterioris amoris audimus, ad exteriora sentienda moveamur; et machina quae ponitur ut levet, ipsa magis opprimat ne levemur. Debemus ergo in verbis istis corporeis, quidquid interius est quaerere, et loquendo de corpore, quasi extra corpus esse. Debemus ad has nuptias sponsi et sponsae cum intellectu intimae caritatis, id est cum veste nuptiali, venire², ne in tenebras ignorantiae repellamur. Qui igitur librum hunc legit aut audit, nihil passibile aut sensuale habeat in corde, ut secundum interiorem hominem nova creatura sit. Sacra etenim haec Scriptura mons est, quem si bestia tetigerit, lapidabitur.³ Bestia quippe tangit montem, quando irrationabilibus dediti motibus, celsitudinem sacrae Scripturae propinquant, et eam non secundum quod debent, pure spiritualiterque intelligunt, sed irrationabiliter ad suae voluptatis intelligentiam flectunt.

Insuper Cancellarius Parisiensis, per quem in toto opusculo isto magistrum Joannem de Gerson doctissimum virum intelligo, in editione sua super Cantica fatur: Credulitatem secretissimorum sensuum et castissimorum affectuum, quos fumus literalis includit, nullus abhorreat, neque scandalum foedae carnalitatis incurrat. Puderet referre quid expertus audi: offenderet enim pias aures.

Ecce tot prudentissimis et expertissimis testibus constat, quales oporteat esse lectores et auditores hujus libri, qui in superficie carnalissimus esse videtur, sed in vera intelligentia spiritualissimus comprobatur. Oportet, inquam, ut sint reformati atque a sensualibus affectibus depurati, ne vocabula ista rerum carnalium advertentes, carnalia imaginentur, sed mox ad intellectualia et spiritualia eleventur: alioqui intus laedentur. Quid ergo agendum est multis religiosis atque canonicis et aliis in sacris Ordinibus, qui in ecclesia et divino Officio haec audire seu legere habent, quum nondum sint taliter emundati, et sine foeda imaginatione in tali loco et hora vix legunt et audiunt ista, imo spiritualem et veram eorum intelligentiam vix attingunt? His arbitror consulendum, ut pro posse studeant librum hunc vere et pure intelligere, sicut oportet, vel saltem in generali cognoscant et pensent, omnia verba libri istius spiritualiter ac purissime esse intelligenda: sicque ad memoriam Dei, ad considerationem Domini nostri Jesu Christi, ac suae Ecclesiae et Virginis gloriosae, mutuique eorum amoris mundissimi, elevent corda sua, meditando de talibus saltem in quodam communi, atque ab omni indecenti imaginatione mox abstrahant se.