Enarratio in Canticum Canticorum Salomonis

IN omni scientia oportet in primis scire, quae sit materia seu subjectum aut genus scibile libri illius scientiae: sic jam de libro isto necesse est cognoscere, de quo tractet. Et de hoc sic narrat Nicolaus de Lyra: Hebraei dicunt, quod liber iste loquitur parabolice de amore Dei et plebis Judaicae, quam sibi desponsavit in legislatione, sicque habuit eam in sponsam praedilectam. Expositores vero catholici dicunt communiter, quod liber iste loquitur parabolice de amore Christi et Ecclesiae, accipiendo Ecclesiam prout dividitur contra Synagogam: quae Ecclesia processit de latere Christi dormientis in cruce¹, sicut Eva formata fuit de costa dormientis Adae.² Et sic tam isti, quam illi, nituntur ad suas intentiones litteram applicare. Sed salvo meliori judicio, utrique videntur in aliquo deficere. Primo, quod sponsam accipiunt nimis stricte Judaei, dicentes sponsam esse praecise plebem Hebraicam cum plebe conversa ad ipsam, Catholici vero plebem christianam: quia in hoc libro ponuntur aliqua, quae non videntur convenienter exponi, referendo ad statum veteris Testamenti; et econverso aliqua, quae non possunt exponi convenienter de statu novi. Ex hoc sequitur defectus alius, quo Judaei aliqua ad statum novi pertinentia, inconvenienter exponunt de statu veteris; et econverso Catholici aliqua ad vetus Testamentum pertinentia, minus convenienter exponunt de statu novi. Haec Lyra. Cujus verba non videntur idonea, quibus ait indeterminate, quod catholici expositores dicunt hunc librum loqui de amore Christi et Ecclesiae, accipiendo Ecclesiam prout contra Synagogam dividitur.

Antiqui enim et sancti praecipique expositores, affirmant hunc librum tractare de Christo atque Ecclesia, prout Ecclesia Synagogam includit, imo prout designat electorum omnium ab exordio mundi congregationem et coetum electorum. Etenim Origenes, qui tam eleganter super Cantica scripsit, ut Hieronymus protestetur, quod quamvis in ceteris scriptis cunctos, qui ante eum fuerunt, doctores excesserit, tamen super haec Cantica se ipso excellentior fuit, ait: Ecclesia sit desiderans Christo conjungi (Ecclesiam autem, coetum omnium adverte sanctorum): haec ergo Ecclesia sit quasi una omnium persona, quae loquatur et dicat: Omnia habeo; repleta sum muneribus, quae sponsaliorum titulo ante nuptias sumpsi. Dudum enim dum praepararer ad conjugium filii Regis, primogeniti omnis creaturae, ministraverunt mihi angeli sancti ejus, deferentes ad me legem sponsalis muneris loco. Haec Origenes. Certum est autem, istud non convenire Ecclesiae, nisi ex persona et parte Synagogae.

Insuper Anselmus Cantuariensis archiepiscopus in prologo suo super Cantica, scripsit: Sub prophetia (quae fit de praeterito, ac praesentis, et futuro) liber iste supponi dicitur, quia ostendit cum quanto desiderio fidelis Synagoga adventum Christi desiderabat et exspectabat: quod modo transactum est. Ostendit etiam cum quanto gaudio hi qui tempore gratiae exstiterunt, adventum Filii Dei susceperunt, et qualiter Ecclesia, plenitudine gentium intrante, sit aucta: quod nunc cernitur. Insinuat quoque qualiter tandem reliquiae Israel salvae fient³: quod constat esse futurum. Iterum ait Anselmus: Materia hujus libri seu operis, est sponsus et sponsa, id est Christus et sancta Ecclesia tam adventum Christi praecedens, quam subsequens. Quamvis enim Patriarchae et Prophetae ceterique fideles ante adventum Christi exsistentes, dicti sunt fidelis Synagoga; tamen propter unitatem fidei, possunt et ipsi dici Ecclesia. Deinde post haec Anselmus subjecit: De hac materia tam beata, ita agit hic Salomon, quod in primis ostendit quantopere sancti patres ante legem et sub lege exoptaverunt Christi adventum, et quam gratulanter susceperunt eundem qui fuerunt tempore gratiae.

Amplius, S. Bernardus in exordio secundi sermonis super Cantica, loquitur: Ardorem desiderii patrum suspirantium Christi in carne praesentiam, frequentissime cogitans, compungor et confundor in memetipso, et nunc vix contineo lacrimas: ita taedet teporis torporisque miserabilium temporum horum. Cui namque nostrum tantum ingerit gaudium gratiae hujus exhibitio, quantum Sanctis veteribus accenderat desiderium promissio? Et sicut consequenter docet Bernardus, in illorum patrum veteris Testamenti persona in exordio hujus dicitur libri, Osculetur me osculo oris sui, videlicet in persona Synagogae, vel Ecclesiae Synagogam comprehendentis. Subdit quippe Bernardus: Illorum ergo desiderium flagrans et piae exspectationis affectum, sonat mihi vox illa, Osculetur me osculo oris sui. — Praeterea sanctus Gregorius circa exordium expositionis libri istius, apertissime dicit: Ponamus ante oculos omne genus humanum, ab exordio mundi usque ad finem ejus, totam videlicet Ecclesiam esse unam sponsam, quae arrhas spirituali dono per legem perceperat; sed tamen sponsi sui praesentiam quaerebat, quae dicit: Osculetur me osculo oris sui.

Ecce tot et tantorum Patrum catholicorum testimoniis elucescit, quod liber hic tractet de Christo atque Ecclesia: non prout Ecclesia contra Synagogam dividitur, sed prout Synagogam includit; et non Synagogam dumtaxat, sed et Sanctos qui ab exordio mundi fuerunt, ante legem scriptam sub lege naturae. Non ergo doctores catholici ab una parte ponendi sunt, tanquam nimis extremi, contra doctores Hebraeos quasi ab alia parte nimis extremos: ita ut quis modernis temporibus se ponat quasi in medio inter illos, tanquam verum intellectum libri hujus prae omnibus illis introducturus. Nam et praeallegatos doctores praecipuos secuti sunt expositores posteriores; nec recolo me in aliquo expositore catholico notabili et famoso legisse, praeallegatorum parvae aut nullius auctoritatis, hoc dicerent: ob hoc non esset indeterminate dicendum, quod expositores catholici dicant hoc.