Enarratio in Canticum Canticorum Salomonis

IN lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea. Immaterialis et incorporeae animae, ad supergloriosae adorandaeque Trinitatis imaginem conditae, lectulus utique simplex et immaterialis est¹: utpote tranquillitas cordis, quando affectionibus reformatis ac simplificatis in Deo, passionum cessat inquietudo et vitiorum tumultus, ipsis quoque tentationibus cito facilius resistitur. Anima ergo sic tranquillata, sine delectatione diu esse non valens, nec tamen in vanitatibus atque insaniis falsis consolationem admittere volens², magis vero cupiens adimplere quod scriptum est, Gaudete in Domino semper³; et rursus, Qui gloriatur, in Domino glorietur⁴: protestatur et ait: In lectulo meo, id est in quiete et confidentia conscientiae meae, per noctes, id est in subtractionibus illuminationum, consolationum, dulciumque praesentiarum sponsi ac Domini mei, et in ariditate ac contritionibus cordis mei, quaesivi speciosum forma prae filiis hominum, quem diligit anima mea⁵, id est vis animalis seu ego ipsa, quae mea sum, quia post Deum specialiter amo me. Interdum etenim anima amorosa dispensative relinquitur sibimet ipsi, et consueta alacritate, laetitia, fervore, meditationumque subtilitate privatur, et quamdam insipiditatem, ariditatem, ac moerorem illabitur: ita quod coelum sibi aeneum esse videtur, terraque ferrea, et se esse relictam veretur; atque ex consideratione propriae imperfectionis, fragilitatis, ac defectuositatis, grandem incurrit tristitiam. In hujusmodi igitur noctibus restat, ut quaerat dilectum in lectulo suo: ita ut ab exterioribus occupationibus et curis se abstrahat, et se pro posse recolligat, miserationesque Domini pensans, dicat: O Domine gratiosissime, sponse super omnia praedilecte, in me non est fortitudo emergendi a calamitatum istarum abysso; sed quum ignorem quid agere debeam, hoc solum residui habeo, ut dirigam oculos ad te.⁶

Quaesivi illum, ad obtinendum ab eo bona praefatis malis contraria. Quaesivi illum, et non inveni ita celeriter atque suaviter, ut optavi. Sic et sanctus Job loquitur Deo: Clamo ad te, et non exaudis me;⁷ sto, et non respicis me; mutatus es mihi in crudelem. Hinc Psalmista loquitur Deo: Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem?⁸ usquequo avertis faciem tuam a me? Sed non est cessandum ab ista inquisitione salubri, quum scriptum sit: Quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper.⁹ Certumque est, quod quaerens non frustrabitur suae quaesitionis effectum et fructum, quantum est ex parte benignissimi Dei; verumtamen ex parte quaerentis, posset impedimentum accidere: ideo spei sit quidam timor admixtus. Hinc etenim scriptum est: Quis scit, si convertatur et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem?¹⁰ Unde et rex Ninive loquitur: Quis scit, si convertatur et ignoscat Deus, et revertatur a furore irae suae, et non peribimus?¹¹ Idcirco subjungitur:

Surgam, et circuibo civitatem, id est quamcumque congregationem fidelium, seu universalem Ecclesiam. Per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea: id est, in hominibus activis et contemplativis, in majoribus et minoribus Dei servis quaeram dilectum, quaerendo aedificationem et instructionem ab ipsis, ac modum pertingendi ad gratiam Dei desideratam. Hoc est a singulis devotorum aliquid virtutis haurire, et instar prudentissimae apis ex aliorum floribus mellificare, id est unumquemque sequi in bono virtutis, quo ipse magis abundat. Econtrario quidam perversi proximorum mala observant, recogitant, imitantur, et ex eis suas excusant iniquitates, sequentes quasdam aviculas, quae ex stercoribus sibi praeparant nidos. Quaesivi illum, et non inveni. Nam sicut piissima mater interdum abscondit se suo infanti, ut ille eam cum ploratu et majori quaerat affectu, atque ad ipsam recurrere assuescat; sic sponsus aliquando sponsae se subtrahit, ut illa gemendo, plorando, quaerendo, affectando mereatur paulo post exuberantius invenire. Itaque, quod in tali casu sponsus non invenitur, dissimulatio est, non ira: attamen sponsa inde affligitur ac turbatur, juxta illud in Psalmo, Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus.¹²

Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Vigiles isti, sunt omnes in caritate et diligentia fervidi, fraternae salutis zelo accensi, qui pro communi bono Ecclesiae sunt solliciti, qui animae tam anxie ac salubriter suspiranti, ac dilectum quaerenti, condolent, subvenireque conantur. Num quem diligit anima mea, vidistis? id est, si scitis ubi et qualiter inveniat, mihi insinuate. Angeli autem visitant assidue animas sibi commissas, et intus eas affantur, quos animae rogant pro directione et ope continua. Nec dubitant animae virtuosae, quin angeli sancti videant Deum per speciem, et sancti viri per fidem et sapientiae donum; sed ex vehementia sui fervoris sic loquitur, velut si quis exeuntem de camera regis, interroget, an viderit regem. Paululum quum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea. Non enim potui subsistere, gradumque figere in aliquo citra dilectum, qui creavit me propter se: ideo inquietum est cor meum, nisi ei jungatur. Ideo videns ipse perseverantiam meam, et afflictionem atque inquietudinem bonam, ex sui amoris fervore prodeuntes, misertus est mei, et ostendit se mihi: quem licet aliquo modo invenerim in praefatis vigilibus atque custodibus, non tamen tam plene, ut quietarer, et sicut optavi; sed ipsis quoque auxiliantibus et orantibus pro me, cupitam gratiae affluentiam sum sortita.

Tenui eum, quoniam ipse est Dominus Deus salutis meae¹³, creator et salvator meus, qui universis ac singulis infinite est praeferendus. Nec dimittam, imo omni maligno spiritui, omni tentationi et appetitioni ab ipso retrahere me volenti, in aeternum resistam, nec a Deo ac sponso meo recedam: juxta illud Psalmi, Ego autem dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum.¹⁴ Cum tali proposito ac desiderio Deum quaerere et inventum tenere debemus, juxta illud quod scriptum est: In omni corde suo et in tota anima sua quaesierunt Dominum, et invenerunt.¹⁵ Nempe, qui sic quaerunt, invenire merentur. Non enim tam incomparabile bonum cum desidia est quaerendum; et magnam Omnipotenti infert injuriam, qui tepide et cum torpore cupit ei placere. Ideo Moyses asserit: Quumque quaesieris Dominum Deum tuum, invenies eum;¹⁶ si tamen toto corde et tota tribulatione animae tuae quaesieris eum. Verumtamen in tali ac tanto proposito cavendum, ne de suis viribus quis praesumat, sed speret pure in Domino, et innitatur super Deum suum.¹⁷ Itaque, Non dimittam illum, donec introducam illum in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae. Mater nostra, uno modo est gratia Dei ac sapientia, per quam regeneramur in Domino. Cujus gratiae seu sapientiae domus, est mens seu animae intellectus; cubiculum vero potest dici ipsa synderesis, quae semper remurmurat malo, atque ad bonum inclinat. In hanc domum ac thalamum debet sponsa introducere sponsum, quia non debet quiescere nec cessare ab inquisitione ac prece, quousque per gratiam gratum facientem sapientiamque infusam praecipuam, sponsus mentem suam atque synderesim firmiter inhabitare ac possidere omnino dignetur.

Quae est ista, quae ascendit per desertum, sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae et thuris et universi pulveris pigmentarii? Ecce anima virtuosa, Christi sponsa, quae paulo ante desolata ac arida, per vicus et plateas, quasi mulier prae amore viri dilecti amissi insaniens, quaesivit dilectum: nunc desideratam gratiam alacritatis, illuminationis, inflammationis adepta, non videtur jam ita discurrens; sed tam radiose ascendit, ut paranymphi sodalesque sponsi super hoc admirentur, dicentes: Quae est ista, quae ascendit ad verticem caritatis, ad lucem contemplationis, ad plenitudinem coelestis felicitatis? per desertum, id est in carne ista mortali, in qua (secundum Apostolum) non habitat bonum;¹⁸ vel, Per desertum, id est inter passionem et opera partis sensitivae ac vegetativae, quas subjicit sibi. Per desertum etiam designatur vallis haec lacrimarum. Iterum per desertum significatur religio a mundi voluptatibus, inquietudinibus, vanitatibusque remota. Sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae et thuris, etc., id est linealiter juste, tanquam ab omni privato commodo, et improbo sui amore purgata ac aliena, esuriens sitiensque semper justitiam¹⁹, nec aliud cupiens nisi Deum et ejus amorem, honorem et gloriam, et nihil sui in se, tanquam plenarie abnegans et mortificans semetipsam: quae etiam elevatio, eunctarum sibi invicem connexarum actibus delectationibusque virtuum ornatur. Felix anima, quae sic jugiter cor sursum habet ad Dominum, quaerens et sapiens quae sursum sunt, non quae super terram.²⁰

En lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel. Lectulus Salomonis, est anima virtuosa, seu mens et tranquillitas ejus. Nam et anima justis, sedes est sapientiae.²¹ Hunc lectulum ambit non solum angelus unus unicuique ad custodiam specialiter deputatus; sed et multi valde, aut etiam millia multa, praesertim tempore opportuno, prout quarto Regum patet de Eliseo, in cujus circuitu apparuerunt agmina angelorum.²² Similiter omnes electi in vita hac pro se invicem sollicitantur, et mutuo se confortant, ambiunt ac tuentur desiderando, orando, hortando. Ad quod monens Apostolus, Alter, inquit, alterius onera portate;²³ et ipsemet Christus, In hoc, inquiens, cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem.²⁴ Hinc denuo loquitur Apostolus: Per caritatem servite invicem.²⁵ Et Jacobus ait: Orate pro invicem, ut salvemini. Etenim totus populus christianus, est quasi unus exercitus Dei.²⁶ In exercitu autem unus constipatur, ambitur, munitur, juvatur ab aliis. Ex fortissimis Israel, quia sunt ceteris Deum per fidem cognoscentibus fortiores: qui juxta expositionem praehabitam in praecedenti articulo, sunt ad bella doctissimi, gladiis accincti.

Ferculum fecit sibi rex Salomon de lignis Libani. Ferculum, seu habitaculum istud, est quaelibet anima contemplativa, seu virtutum structura facta in anima: quae structura constat ex lignis Libani, id est ex virtutibus pretiosis, redolentibus et excelsis. Columnas ejus fecit argenteas. Possunt per columnas intelligi quatuor virtutes cardinales, aedificium spirituale in anima fortiter sustentantes, videlicet justitia, prudentia, fortitudo, et temperantia. Justitia namque est praeclarissima virtus, et non est Lucifer nec Hesperus ita admirabilis ac praeclarus. Prudentia quoque non solum est virtus, sed et virtutum auriga, actuum moderatrix, splendor ac radius totius bonae conversationis: per quam rationabile fit obsequium nostrum²⁷, et omnia decenter ac secundum ordinem fiunt in nobis²⁸, utpote congruo loco, suoque tempore, et recta intentione. Porro fortitudo est inclyta virtus, aggrediens viriliter ardua, nec timore mortis recedens a bonis, ac pro communi bono strenue certans. Temperantia vero, bestialium vitiorum ac voluptatum est refrenatrix, incipiens hominem facere spirituale, et praecipue ipsum nobilitans ac decorans, dum a carnalibus vitiis (in quibus est maxima turpitudine) eum restringit, sicque ad actus intellectivae partis eum aptificat. Reclinatorium aureum, id est theologicarum virtutum connexionem ac ornamentum: quae virtutes sunt ceteris digniores, et per eas potissime sponsus requiescit in anima, quoniam hae virtutes circa Deum tanquam circa proprium objectum immediate et directe versantur. Ascensum purpureum, id est ordinationem seu gradus septem donorum Spiritus Sancti, in quibus ordo dignitatis perpenditur, et ab inferioribus ad superiora ascenditur. Media caritate constravit. Media seu pavementum structurae istius, sunt virtutes morales et actus earum: quas Dominus jussit caritate perfici ac formari, prout praecedenti articulo magis constat expositum. Quidam per media, intelligunt opera indifferentia: quae scilicet in se non includunt rationem virtutis aut vitii, seu meriti sive demeriti; quae tamen, si fiant ex caritate, virtuosa meritoriaque redduntur.

Egredimini et videte, filiae Sion, regem Salomonem. Istud juxta praeinductam praecedentis articuli expositionem, dirigi potest ad quamlibet animam Christi sponsam.