De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine

De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine (1542–1621)

This work is being completed — add a section.


Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA

Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU

Liber III: UBI DE ANTICHRISTO

Caput I: Proponitur disputatio de Antichristo

Caput II: Antichristum certum quemdam hominem futurum

Caput III: Ostenditur Antichristum nondum venisse

Caput IV: Explicatur prima demonstratio, quod nondum venerit Antichristus

Caput V: Explicatur secunda Demonstratio

Caput VI: Explicatur tertia Demonstratio

Caput VII: Explicatur quarta Demonstratio

Caput VIII: Explicatur quinta demonstratio

Caput IX: Explicatur sexta demonstratio

Caput X: De nomine Antichristi

Sequitur quarta disputatio, quae erit de nomine proprio et charactere Antichristi. Fatentur omnes pertinere omnino ad Antichristum verba illa Ioan. Apoc. XIII: Et faciet omnes pusillos cum magnis, divites et pauperes, liberos et servos habere characterem in dextera manu, aut in frontibus suis; et ne quis possit emere aut vendere nisi habeat characterem, aut nomen bestiae, aut numerum nominis eius: hic sapientia est. Qui habet intellectum, computet numerum bestiae. Numerus enim hominis est, et numerus eius 666.

Sunt autem de hoc numero plures opiniones. Prima est eorum qui dicunt, hoc numero non designari nomen, sed tempus adventus vel mortis Antichristi. Ita Bullingerus qui praefat. homil. in Apoc. vult, designari tempus adventus Antichristi. Item Magdeburgenses, qui Centur. I, lib. II, cap. 4. volunt, designari tempus mortis Antichristi. Item quidam, qui, teste Clicthoveo in lib. IV Damasc. cap. 28. volunt, designari mortem Mahumeti, quem dicunt esse Antichristum: quibus consentit Lyranus in hunc locum, qui non putat quidem Mahumetum esse Antichristum; tamen existimat, hoc numero significari mortem Mahumeti futuram fuisse anno 666, a Christi adventu.

Haec opinio est absurdissima. Primo, quia Ioannes dicit, se loqui de numero nominis bestiae. Secundo, quia bestia, cuius est hic numerus, praecipiet omnibus mercatoribus, ut eo pro signo utantur in contractibus, et patet Apoc. XIII; non ergo numerus est mortis bestiae, sed ad ipsam viventem pertinet.

Tertio, quia etiam est falsum, Mahumetum mortuum esse anno Christi 666. Quidam enim dicunt eum mortuum anno Domini 637, ut Matthaeus Palmerius; quidam anno Domini 630, ut Cedrenus in Compend. hist. quidam anno Domini 638, ut Ioannes Vaseus in Chron. Hispaniae.

Secunda opinio est Davidis Chytraei in c. XIII Apoc. qui docet nomen Antichristi esse λατεῖνος vel Hebraice רומיית Romanus; proinde Papam qui Princeps Latinus est, cum in Latio dominetur et Romanus est Pontifex, esse Antichristum. Idem docet Theodorus Bibliander tab. 10 et propterea tabulam undecimam suae Chronologiae, quae incipit ab anno 600, inscribit, Latinos Papas. Rationes eorum duae sunt; una, quia Irenaeus lib. V docet, verisimile esse, hoc futurum nomen Antichristi: altera, quia revera litterae huius nominis efficiunt illum numerum, ut patet.

LitteraNumerusLitteraNumerusLitteraNumerus
ר200.λ.30.τ.300.
ו6.α.1.ε.5.
מ40.τ.300.ι.10.
י10.ε.5.τ.300.
י10.ι.10.α.1.
ת400.ν.50.ν.50.
666.ο.70.666.
ς.200.
666.

Haec opinio est prorsus temeraria. Nam in primis, Irenaeus dicit quidem nomen λατεῖνος probabiliter posse accommodari Antichristo: sed addit, multo probabilius esse, nomen Antichristi, non fore λατεῖνος, sed τειτάν; quod etiam exprimit illum numerum; et est nomen multo illustrius, cum Solem significet.

Praeterea coniectura Irenaei, quae tunc aliqua erat, modo nulla est. Ipse enim dicit, probabile esse Antichristum vocandum Latinum, non quia dominabitur in Latio, sed quia Latini erant, qui tunc regnabant latissime, et Orbem totum tenebant. Cum enim Antichristus debeat esse Rex potentissimus, sine dubio occupabit potentissima regna, quae tunc inveniet: potentissimum autem regnum est Latinorum, inquit Irenaeus; ipsi enim nunc verissime regnant. Sane coniectura ista hoc tempore nihil valet: nam Latini non amplius regnant in toto Orbe terrarum, sed Turcae sunt qui verissime regnant, et apud nos Hispani, et Galli, non Latini.

Praeterea nomen Latini, ut significat Romanum, non scribitur per ει, sed per simplex Iota; et tunc non reddit illum numerum. Quomodo etiam refelli potest commentum de nomine רומיית? nam Romanus non potest terminari in ת, cum sit nomen masculinum: illa enim foemininorum terminatio est apud Hebraeos. Remota autem littera ת, desunt 400 ad numerum Antichristi. Item nomen λατεῖνος si erit Antichristi nomen, erit proprium ei, ut Arethas docet, et usitatum maxime; nam debebit ostendi in signum ab omnibus qui emunt, aut vendunt: at nomen λατεῖνος, est commune; nec enim ullus Papa vocatus est unquam nomine proprio Latinus; nec est hoc nomen usitatum; nunquam enim Papae se Latinos vocant, sed solum Episcopos aut Papas.

Porro Romanus, nomen fuit proprium unius solius Pontificis; qui tamen non potuit esse Antichristus, cum non vixerit nisi mensibus quatuor: alioqui autem nomen est commune.

Denique, si solum hoc nomen λατεῖνος, vel Romanus efficerent numerum 666, aliquid dicerent adversarii: at innumerabilia nomina inveniuntur, quae hunc eumdem numerum reddunt. Hippolytus martyr, in Orat. de consummat. Mundi, notavit aliud nomen, quod reddit illum numerum, nimirum, ἀρνοῦμαι, id est, nego. Arethas annotavit septem. λαμπέτης, id est, illustris. τειτὰν, id est, sol. ὁ νικητὴς, id est, victor. κακὸς ὁ δηγὸς, id est, pravus Dux. ἀληθὴς βλαβερὸς, id est, vere nocens. πάλαι βάσκανος, id est, olim invidens. ἀμνὸς ἄδικος, id est, agnus nocens. Primasius addit aliud. ἄντεμος, id est, contrarius. Rupertus, et ante eum Haymo, excogitaverunt duo alia, nimirum γενσηρικὸς, quod est nomen Gothicum, et DICLVX Latinum, quod facit 666, si Latino more accipiamus D. pro quingentis, I. pro uno, C. pro centum, L. pro quinquaginta, V. pro quinque, X. pro decem.

Ex recentioribus Gulielmus Lindanus, lib. III Dubitantii, notat, Martinum Lutherum reddere numerum 666, si litterae Latinae accipiantur pro numeris more Graecarum et Hebraicarum, hoc modo: A, 1. B, 2. C, 3. D, 4. E, 5. F, 6. G, 7. H, 8. I, 9. K, 10. L, 20. M, 30. N, 40. O, 50. P, 60. Q, 70. R, 80. S, 90. T, 100. V, 200. X, 300. Y, 400. Z, 500. Gilbertus Genebrardus lib. ult. Chron. notavit etiam nomen Lutheri Hebraice numerum illum efficere לולתר.

LitteraNumerusLitteraNumerus
ד.4.σ.200.
ב.2.α.1.
י.10.ξ.60.
ד.4.ο.70.
כ.20.ν.50.
י.10.ε.5.
ת.400.ι.10.
ר.200.ο.70.
י.10.ς.200.
ו.6.
666.666.

Addo ego in gratiam Lutheri et Chytraei duo alia, nimirum דביד כתריו, id est, David Chytraeus, et σαξόνειος eumdem numerum reddere, quod nomen ita convenit Luthero, sicut Papae nomen Latini.

Tertia opinio est multorum Catholicorum, qui suspicantur, Antichristum vocandum ἄντεμος, tum quia hoc nomen proprie illi conveniat, tum etiam quia reddat exacte illum numerum. Ita Primasius, Anselmus, et Richardus.

Refutatur recte a Ruperto haec opinio, quoniam nomen quod hic Ioannes insinuat, non erit nomen Antichristo ab adversariis impositum, sed nomen quod ipse sibi usurpabit, et in quo gloriabitur adeo, ut iubeat inscribi in frontibus hominum. Non est autem credibile eum sibi assumpturum nomen aliquod odiosum aut vile, quale est ἄντεμος, et etiam omnia fere alia supra memorata.

Quarta sententia est ipsius Ruperti, qui existimat, hoc numero non significari nomen Antichristi, sed significari triplicem praevaricationem Diaboli in Antichristo complendam. Nam senarius numerus, quia non pertingit ad septenarium, in quo est requies et beatitudo, est numerus creaturae per praevaricationem excidentis a requie: Diabolus autem triplicem praevaricationem incurrit, seu potius unam triplicavit. Primum enim praevaricatus est cum in se peccavit: deinde rursum cum primum hominem peccare fecit, et tunc ad simplicem senarium addidit sexagenarium: denique tertio praevaricabitur, cum per Antichristum totum Mundum seducet, et tunc ad sexagesimum addet sexcentesimum.

Quinta sententia Bedae est, qui contraria via incedit ac docet, numerum senarium esse perfectum, quia sex diebus fecit Deus coelum et terram: sexagesimum vero perfectiorem, et sexcentesimum perfectissimum; ex quo colligit, Antichristum designari per numerum 666, quia usurpabit sibi perfectissimum tributum, quod soli debetur Deo. In cuius rei figuram, legimus lib. III Reg. cap. X, Pondus auri, quod adferebatur Salomoni per singulos annos, fuisse talentorum sexcentorum sexaginta sex millium.

Hae duae sententiae, non videntur satis quadrare cum eo, quod Ioannes dicit, numerum illum esse numerum nominis, non dignitatis, aut praevaricationis: sed nec isti Patres voluerunt sententias illas suas alio loco haberi, quam suspicionum, et coniecturarum.

Verissima igitur sententia est eorum, qui ignorantiam suam confitentur, ac dicunt, adhuc ignorari nomen Antichristi: quae sententia est Irenaei lib. V, Arethae in hunc locum Apoc. et aliorum. Placet autem adscribere verba Irenaei, quoniam ad eum legendum Chytraeus lectores suos hortatus est: « Hortor, inquit, studiosos, ut de hoc Apocalypsis loco postremas Irenaei paginas 333 et 334. perlegant, qui verecunde et pie de hoc numero bestiae disputat, et inter caetera, Latinum seu Romanum fore Antichristum indicat, nomine λατεῖνος etc ». Irenaeus igitur sic ait: « Certius ergo et sine periculo est, sustinere adimpletionem prophetiae, quam suspicari et divinare nomina quaelibet, quando multa nomina inveniri possunt habentia praedictum numerum. Et nihilominus quidem erit haec eadem quaestio. Si enim multae sunt quae inveniuntur nomina, habentia numerum hunc quod ex ipsis portabit, qui veniet quaeritur, quoniam autem non propter inopiam nominum habentium numerum nominis eius dicimus haec, sed propter timorem erga Deum, et zelum veritatis. Εὐάνθας enim nomen, habet numerum, de quo quaeritur. Sed nihil de eo affirmamus. Sed et λατεῖνος nomen sexcentorum sexagintasex numerum, et valde verisimile est, quoniam verissimum regnum hoc habet vocabulum, Latini enim sunt, qui nunc regnant. Sed non in hoc nos gloriabimur. Sed et τειτάν, prima syllaba per duas Graecas vocales ε et ι, scripta, omnium nominum, quae apud nos inveniuntur, magis fide dignum est ». Et infra: « Cum igitur tantum suasionum habeat hoc nomen Titan, tantam habeat verisimilitudinem, ut ex multis colligamus, ne forte Titan vocetur qui veniet, nos tamen non periclitabimur in eo, nec asseverantes pronuntiabimus, hoc eum nomen habiturum, scientes, quoniam si oportet manifeste praesenti tempore praeconari nomen eius, per ipsum utique editum fuisset, qui et Apocalypsim viderat ». Haec ille.

Audiat igitur Chytraeus Irenaeum verecunde, pie et erudite disserentem, et non falso illi imponat, quod nunquam dixit. Nec enim iudicavit Irenaeus, Antichristum fore Latinum, seu Romanum: sed ait, et aliquoties repetiit, non posse hoc tempore sciri nomen Antichristi; idque duplici ratione, eaque optima approbavit. Prima, quia multa inveniuntur nomina, quae numerum illum efficiunt; nec divinare liceat ex tam multis similibus, quod sit illud unum quod praedictum est. Deinde, quoniam si Deus vellet hoc tempore sciri, per ipsum Ioannem utique id prodidisset. Addidit vero, non inopia nominum se ita loqui, sed ex timore Dei, et zelo veritatis; ac propterea tria nomina in medium attulit, Εὐάνθας, Λατεῖνος et Τειτάν, ex quibus secundum verisimilius primo, et tertium secundo affirmavit, nullum vero certum.

Tertiam quoque rationem addere possumus ex eodem Irenaeo. Nam paulo ante disputans adversus eos, qui falsa nomina Antichristi ex propria sua intentione colligebant; ait, eos propterea in multa incommoda labi. Nam exponunt se periculo errandi, et alios decipiendi, atque id efficiendi, ut tam ipsi, quam alii permulti ab Antichristo facillime seducantur. Nam cum venerit, et aliud nomen habuerit, quam ipsi sibi persuaserunt eum habiturum, non habebitur ab eis pro Antichristo, atque ita non evitabitur. Quae omnia incommoda sine dubio Lutheranis evenient, et praecipue hoc postremum. Quia enim sibi persuaserunt, Romanum Pontificem esse Antichristum, cum ille verus Antichristus advenerit, non facile cognoscetur ab eis; proinde nec evitabitur.

Est autem hoc loco notandum, Antichristi nomen fore notissimum, cum ille venerit: nam etiam antequam Christus veniret, Iudaei non certo noverant quo nomine appellandus esset, etiamsi multa de eius nomine Prophetae praedixerant. Quin etiam Sibylla quaedam, ut est in I lib. Carm. Sibyllinor. notaverat numerum nominis Christi futuri, ac dixerat esse 888, ut Ioannes de Antichristo scripsit, numerum nominis eius esse 666, et tamen nondum poterant homines ante Christi adventum dicere, vocandum esse Iesum. At posteaquam Christus venit, omnis controversia sublata est, et omnes omnino sciunt, eum Iesum appellari.

Sed, inquit Sibylla, quae sit numeri totius summa docebo
Namque octo monadas, totidem decadas super ista
Atque hecatontadas octo, infidis significabit.
Humanis nomen, tu vero mente teneto.

LitteraNumerus
ι10
η8
σ200
ο70
υ400
ς200
888

Accedat, commune esse omnibus vaticiniis Prophetarum, ut ambigua et obscura sint, donec impleantur; ut Irenaeus recte docet, et probat lib. IV, cap. 43.

Ex his argumentum insolubile sumi potest ad probandum, Romanum Pontificem non esse Antichristum, et ipsum Antichristum nondum venisse. Nam si Antichristus venisset, atque esset Romanus Pontifex, certo constaret de nomine eius a Ioanne praedicto; sicut quia Christus noster venit, iam nulla quaestio est, ne apud Turcas quidem, et Iudaeos, et Paganos, quemadmodum appelletur: at de nomine Antichristi adhuc maxima controversia est, ut tot opinionibus recitatis et refutatis planum fecimus; igitur Ioannis vaticinium nondum est impletum; proinde Antichristus nondum venit, nec est Romanus Pontifex.

Adde confirmationem ex Confessione Augustini Marlorati, qui in magna explicatione ex variis Lutheranis et Calvinistis collecta in Testamentum novum, de hoc loco ita scribit: « Loci huius tot fere sunt expositiones, quot Expositores, quo apparet, obscurissimum, et aenigmaticum esse ». Haec ille. At si adhuc est obscurissimum et aenigmaticum vaticinium, non igitur est impletum; non ergo Antichristus venit: siquidem omnia vaticinia, cum impleta sunt, clarissima efficiuntur. Cur igitur, Marlorate, praefat. in Apoc. iactas, ita perspicuum esse, Romanum Pontificem esse Antichristum, ut si vos taceritis, lapides sint clamaturi?

Caput XI: De charactere Antichristi

Caput XII: De generatione Antichristi

Caput XIII: De sede Antichristi

Caput XIV: De doctrina Antichristi

Caput XV: De miraculis Antichristi

Caput XVI: De Regno et praeliis Antichristi

Caput XVII: De Gog et Magog

Caput XVIII: Refelluntur deliramenta haereticorum, quibus non tam probant, quam impudenter affirmant, Papam esse Antichristum

Caput XIX: Refutantur nugae Synodi Smalchaldicae Lutheranorum

Caput XX: Refelluntur Calvini mendacia

Caput XXI: Refelluntur mendacia Illyrici

Caput XXII: Refelluntur ineptiae Tilmanni

Caput XXIII: Refelluntur mendacia Chytraei

Caput XXIV: Refutantur argumenta Calvini et Illyrici, qui probare conantur, Papam non esse amplius Episcopum, ubi etiam refellitur fabula de Ioanne Papa femina

Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI

Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI

↑ Top of work