De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Caput I: Proponitur disputatio de Antichristo
Caput II: Antichristum certum quemdam hominem futurum
Caput III: Ostenditur Antichristum nondum venisse
Caput IV: Explicatur prima demonstratio, quod nondum venerit Antichristus
Caput V: Explicatur secunda Demonstratio
Caput VI: Explicatur tertia Demonstratio
Caput VII: Explicatur quarta Demonstratio
Caput VIII: Explicatur quinta demonstratio
Quinta demonstratio sumitur a duratione Antichristi. Antichristus non regnabit nisi tres annos cum medio: at Papa iam regnavit spiritualiter in Ecclesia plusquam 1500 annis, nec potest assignari ullus, qui sit habitus pro Antichristo, qui praecise regnaverit tribus annis cum medio; non igitur Papa est Antichristus; proinde nondum venit Antichristus.
Porro, Antichristi regnum trium annorum cum dimidio futurum, colligitur ex Daniele cap. VII et XII. Et ex Apoc. cap. XII, ubi legimus, duraturum Antichristi regnum per tempus, et tempora, et dimidium temporis. Nam per tempus, intelligitur unus annus, per tempora, duo anni, per dimidium temporis, medius annus. Sic enim explicat idem Ioannes. Nam Apoc. XI et XIII dicit, Antichristum regnaturum mensibus 42, qui recte faciunt tres annos cum medio. Et cap. XI dicit, Henoch et Eliam praedicatuos diebus 1260, qui idem tempus efficiunt. Nam Hebraei utebantur annis, et mensibus lunaribus, etsi eos revocarent ad solares, addendo sexto quoque anno unam lunationem: tres autem anni lunares cum medio faciunt rectissime 42 menses, sive 1260 dies, siquidem annus lunaris plenus ac perfectus constat ex duodecim mensibus, quorum quilibet habet 30 dies, ut Augustinus docet lib. XV de Civit. Dei, cap. 14.
Neque obstat quod Danielis XII dicitur Antichristus regnaturus 1290 diebus, hoc est, diebus 30 amplius, quam dixerit Ioannes. Nam Ioannes loquitur de Henoch et Elia, qui ab Antichristo occidentur uno mense antequam Antichristus pereat.
Ad haec adversarii respondent tripliciter. Primo Chytraeus in cap. XI et XIII Apoc. dicit, non posse accipi haec tempora pro tribus annis cum medio, quia experientia repugnat, et Paulus II. Thessal. II ait, Antichristum duraturum usque ad Christi adventum.
Secundo dicit, poni tempus certum pro incerto, et proinde pro 42 mensibus, vel 1260 diebus, intelligi debere plus quam mille annos. Idem dicit Bullingerus Serm. 46. in Apoc. cuius ratio videtur esse ea, quam insinuat Lutherus in Supput. temp. quia nimirum constat ex Apoc. XX, Diabolum solvendum anno millesimo, igitur Antichristi adventus cum gladio temporali, fuit anno millesimo a Christo; iam igitur regnavit plus quam quingentis annis; Ergo oportet accipere illos menses 42 pro incerto tempore.
Tertio, respondent Magdeburgenses Cent. I. lib. II, cap. 4, col. 438, Danielem et Ioannem accipere diem pro anno; et proinde pro mille et ducentis sexaginta diebus, intelligi debere 1260 annos. Ratio esse potest, quia etiam Dan. IX septuaginta hebdomadae ab omnibus intelliguntur de septimanis annorum, non dierum. Et Ezech. IV dicitur: Diem pro anno dedit tibi. Et Luc. XIII: Oportet me hodie, et cras, et perendie ambulare,1 id est, tribus annis vivere. Quam rationem ponit Chytraeus in cap. XI Apoc. ubi eiusmodi annos et menses, Angelicos vocari dicit, non humanos.
At Contra est communis sententia Veterum, qui asserunt propter loca citata, solum tres annos cum medio Antichristum regnaturum. Hippolytus martyr in Orat. de consumm. Mundi: « Tres, inquit, annos cum dimidio regnabit Antichristus super terram, post auferetur regnum illius, et gloria ». Irenaeus lib. V in fine: « Regnabit, inquit, annis tribus, et mensibus sex, et tunc veniet Dominus de coelis ». Et Hieronymus in cap. VII Dan.: « Tempus, inquit, annum significat, tempora, iuxta Hebraici sermonis proprietatem, qui et ipsi dualem numerum habent, duos annos praefigurant; Dimidium autem temporis, sex menses, quibus sancti potestati Antichristi permittendi sunt ». Cyrillus in Catech. 15.: « Regnabit, inquit, Antichristus tribus annis, et dimidio tantum, quod non ex libris Apocryphis dicimus, sed ex Daniele Propheta ». Et Augustinus lib. XX de Civit. Dei cap. 23.: « Antichristi, inquit, adversus Ecclesiam saevissimum regnum, licet exiguo spatio temporis sustinendum, qui vel dormitans haec legit dubitare non sinitur. Tempus quippe, et tempora, et dimidium temporis, annum unum esse, et duos, et dimidium. Ac per hoc, tres annos et semissem, etiam numero dierum posterius posito, dilucescit, aliquando in Scripturis et mensium numero declaratur ». Similia habent Theodoretus in cap. VII Dan., Primasius, Beda, Anselmus, Haymo, Arethus, Richardus, Rupertus in Apocalypsin.
Secundo idem probatur ex eo quod Scripturae dicunt, tempus Diaboli soluti et Antichristi fore brevissimum, Apoc. XII: Vae terrae et mari, quia descendit Diabolus ad vos habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet. Et Apoc. XX: Ligavit eum per mille annos, et post haec oportet solvi modico tempore.2 Quomodo, quaeso, hoc erit verum, si Antichristus regnabit 1260 annis? Sic enim diutius solutus erit, quam ligatus.
Tertio, quia, ut Augustinus argumentatur lib. XX de Civit. Dei cap. 8. et Gregorius lib. XXXIII Moral. cap. 12. nisi illa saevissima persecutio esset brevissima multi perirent, qui non sunt perituri. Unde et Dominus ait Matth. XXIV: Nisi breviati fuissent dies illi, non feret salva omnis caro:3 at quomodo erit brevissima, quae supra mille annos durabit?
Quarto, Christus praedicavit solum tribus annis cum medio: ergo decet etiam, ut Antichristus non permittatur diutius praedicare.
Quinto, quia summa annorum mille ducenti sexaginta, quam adversarii constituunt, nullo modo potest accommodari ad illa verba Danielis, et Ioannis: Tempus, et tempora, et dimidium temporis. Nam per tempus debet intelligi sine dubio aliquis unus numerus, ut unus dies, una hebdomada, unus mensis, unus annus, unum lustrum, unum Iubilaeum, unum saeculum, unum millenarium: sed si accipiamus unum millenarium, tunc Antichristus erit regnaturus tribus millibus annorum, et quingentis; quod adversarii non admittunt. Si accipiamus unum saeculum, tempus Antichristi erunt anni trecenti quinquaginta; quod etiam non admittunt: et idem patet de uno iubilaeo etc.
Sexto, quia cum Danielis IV aliquoties legamus septem tempora transitura, quibus erit futurus extra regnum suum Nabuchodonosor; per illa tempora omnes intelligunt septem annos. Si enim vellemus intelligere annos annorum, ut intelligunt adversarii, cum de Antichristo agitur; oporteret dicere, Nabuchodonosor vixisse extra regnum bis mille, et quingentos quinquagintaquinque annos.
Neque difficile est ratiunculas eorum solvere: nam cum ait Chytraeus, non posse accipi tres annos cum dimidio, de quibus loquuntur Daniel et Ioannes, proprie pro annis nostris usitatis, quia experientia testatur, Antichristum iam multo longiori tempore esse grassatum; manifeste petit principium, ut Dialectici loquuntur. Assumit enim quod est in controversia: id enim quaeritur, an Antichristus venerit. Cum vero addit, Antichristum ex Pauli sententia regnaturum usque ad secundum Christi adventum; et inde concludit, oportere eum diutius regnare, quam tribus annis cum medio, non videt se, aut iterum principium petere, aut nihil dicere: nihil enim illa consecutio efficere potest, nisi assumatur, Antichristum iam venisse; quod tamen in controversia est.
Ad id vero, quod tam ipse, quam Henricus Bullingerus dicunt, numerum certum pro incerto hoc loco accipi, respondeo: tunc solum certum numerum pro incerto poni, quando ponitur aliquis numerus plenus et perfectus, ut 10, 100, 1000, non autem quando assignantur varii numeri, ubi sunt magni et parvi admixti. Tunc ergo accipiendus est certus numerus pro incerto, quando Scriptura dicit Apoc. XX Diabolum per 1000 annos fuisse ligatum, ut exponit Augustinus lib. XX de Civit. Dei cap. 8. et Gregorius XXXIII Moral. cap. 12. non autem quando assignat tempus, tempora, et dimidium temporis, sive dies 1260, vel menses 42. Quorum enim numerorum varietas, si tempus incertum designatur?
Ad argumentum Illyrici dico: in Scriptura inveniri quidem et recte dici hebdomadas annorum, non tamen dies pro annis, vel menses annorum. Nam hebdomadas annorum legimus Levitici XXV: Numerabis tibi septem hebdomadas annorum etc.4. Et recte dici patet, quia hebdomada denominatur a numero septenario, Graece, Latine et Hebraice: nam Hebraei dicunt שבוע septimanam a שבע quod est septem, ut etiam Graece dicitur ἑβδομάς et Latine septimana a numero septenario; sicut ergo septem dies dicuntur hebdomada dierum, ita septem anni hebdomada annorum. At mensem annorum, vel diem pro anno nusquam legimus, nec recte diceretur: nam mensis non denominatur a numero aliquo, sed a cursu Lunae, qui 30 diebus absolvitur. Hinc enim Hebraei vocant mensem ירח; id est Lunam, vel חדש; id est innovationem; scilicet, Lunae, et Graecis, mensis μὴν dicitur, quia Luna dicitur μήνη.
Similiter dies non significat numerum, sed tempus lucis Genes. I: Vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem.5 Neque obstat illud Ezech. IV: Diem pro anno dedi tibi. Nam non vult dicere, pro diebus ad litteram significari annos, alioqui oporteret, Ezechielem dormivisse super latus suum sinistrum annos 390, quod est impossibile: iusserat enim Deus, ut dormiret super latus sinistrum diebus 399, et addidit: Diem pro anno dedi tibi; si ergo dies illi pro annis accipiuntur, debuit Ezechiel dormire super latus sinistrum 390 annis: at non tamdiu vixit. Dicendum est igitur, dies ibi accipi vere pro diebus, sed dici pro annis datos, quia erant signum illi 399 dies, quibus dormivit Ezechiel, dormitionis Dei, per quam toleravit peccata Israelitarum, annis 390.
Ad id quod obiicit Chytraeus ex Luc. cap. XIII: Oportet me hodie, et cras, et perendie ambulare.6 Respondeo: non significari illis verbis (ut adversarii errantes dicunt) Christum tribus annis adhuc praedicaturum fuisse cum ea verba locutus est, siquidem ea verba Dominus pronuntiavit ultimo anno vitae suae. Nam, ut Hieronymus scribit in lib. de script. Eccles. in Ioan. et res ipsa loquitur, Matthaeus, Marcus et Lucas non scripserunt acta et verba Christi priorum duorum annorum, sed solum tertii anni. Dominus igitur per tres illos dies, vel intellexit triduum, quod erat consumpturus in itinere Hierosolymitano, ut Albertus et Caietanus exponunt; vel certe eo loquendi modo significare voluit, se adhuc modicum tempus supervicaturum, et praedicaturum, ut Iansenius recte docet. Itaque viderint Illyricus et Chytraeus, ubinam dies menses Angelicos reperirent; in Scriptura enim nusquam reperiuntur.