De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Prooemium

Disputatio LXX: Utrum Gratia convenienter dividatur in operantem, et cooperantem; in excitantem, et adiuvantem; in praevenientem, et subsequentem.

Disputatio LXXI: Utrum Auxilium gratiae convenienter dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax.

Disputatio LXXII: Utrum in ea divisione, qua auxilium gratiae dividitur in auxilium efficax, et auxilium inefficax immediatum divisum, sit auxilium sufficiens.

Disputatio LXXIII: Utrum divisio auxilii praevenientis gratiae in auxilium efficax, et inefficax, solum ab effectu, qui simul a libera cooperatione arbitrii pendet, desumatur; an etiam ex reali virtute ipsius auxilii.

Disputatio LXXIV: Utrum gratia excitans, seu praeveniens sit formaliter aliquis actus vitalis liberi arbitrii; an vero aliquid antecedens omnem actum vitalem.

Disputatio LXXV: Quisnam sit proprius effectus gratiae excitantis, inquantum est formaliter excitans.

Disputatio LXXVI: Utrum gratia excitans sit idem, quod gratia sufficiens.

Disputatio LXXVII: Utrum Gratia excitans, quae secundum communem modum, hominibus confertur, dependeat a Ministris Ecclesiae.

Disputatio LXXVIII: Utrum Gratia excitans, quae regulariter hominibus confertur, dependeat a conatu, et industria eius, qui excitatur.

Disputatio LXXIX: Quodnam auxilium gratiae dicatur vere sufficiens.

Disputatio LXXX: Utrum omne auxilium sufficiens, secundum aliquam rationem sit efficax.

Utrum omne auxilium sufficiens, secundum aliquam rationem sit efficax.

I. PRIMA ratio dubitandi est: nam auxilium sufficiens, et efficax essentialiter, et specifice inter se distinguuntur: ergo etiam secundum diversas rationes, vel comparatione diversorum, non possunt simul eidem auxilio convenire. Probatur consequentia: nam species ex aequo dividentes genus, non possunt simul eidem convenire; impossibile est enim, idem animal simul esse hominem, et equum, quia homo, et equus sunt species animalis inter se distinctae.

Secundo. Ut supra dictum est, auxilium sufficiens tribuit posse operari; auxilium autem efficax tribuit actualiter operari: sed posse operari, et actualiter operari non sunt idem: ergo auxilium sufficiens, et auxilium efficax non sunt idem: impossibile est ergo, quod idem auxilium simul sit efficax, et sufficiens, etiam comparatione diversorum.

Tertio. Habitus, eo quod specificatur per actus, et actus per obiecta, non potest esse principium sufficiens respectu unius actus, et efficax respectu alterius, nisi actus ille ad eamdem speciem pertineat, ut patet in habitu temperantiae, cui contingit esse principium efficax actus temperantiae circa carnes, et principium sufficiens actus temperantiae circa ova: at vero impossibile est, quod sit principium sufficiens, comparatione actus temperantiae, et principium efficax, comparatione actus alterius virtutis, ut puta fortitudinis, vel iustitiae. Sed similiter auxilium actuale specificatur per actus, ad quos ordinatur, et actus per obiecta: ergo impossibile est, quod idem auxilium simul sit efficax, comparatione unius actus, et sufficiens, comparatione alterius, nisi actus illi sint eiusdem speciei; ac per consequens auxilium sufficiens, respectu contritionis perfectae, efficax esse non poterit, comparatione timoris poenarum inferni, vel alterius actus, specie distincti ab actu contritionis perfectae. Et si hoc admittatur idem esset dicere, aliquod auxilium esse sufficiens, comparatione unius actus, et efficax, comparatione alterius, ac si diceretur, aliquod auxilium esse sufficiens, comparatione unius actus fidei, et simul efficax comparatione alterius actus eiusdem virtutis fidei, quod etiam est impossibile.

Quarto. Auxilium actuale non est aliquid permanens in anima, sed transiens, et effluens cum ipsa operatione: ergo, si est efficax respectu unius actus, non potest esse sufficiens respectu alterius. Probatur consequentia: nam, transacta illa operatione, respectu cuius est efficax, iam habuit omnem effectum, quem potest habere, et totaliter desivit esse; ac per consequens non poterit dici amplius auxilium sufficiens, respectu alicuius operationis. Confirmatur, Auxilium actuale identificatur realiter cum operatione, ad quam datur, sicut motus identificatur realiter cum suo termino: sed nullum auxilium actuale identificari potest cum duabus actionibus specie distinctis; alias illae operationes identificarentur realiter inter se: nam quae sunt idem realiter uni tertio, sunt idem realiter inter se: ergo impossibile est, quod idem auxilium actuale sit sufficiens respectu unius actus, et efficax respectu alterius.

II. Auxilium sufficiens comparatione unius actus, semper est efficax comparatione alterius.— HIS tamen non obstantibus, dicendum est, omne auxilium sufficiens comparatione unius actus, semper esse efficax, respectu alterius, ad quem efficiendum decreto absoluto divinae voluntatis destinatur. Ut verbi gratia, auxilium sufficiens ad actum fidei efficaciter producit in homine pias cogitationes, et notitias credendorum, vel pia desideria habendi fidem, et alios huiusmodi actus imperfectos, qui regulariter loquendo, antecedunt assensum fidei. Similiter auxilium sufficiens ad actum contritionis producit efficaciter in homine considerationem poenarum inferni, aut bonitatis divinae, vel turpitudinis peccati, timorem inferni, vel attritionem, aut alios huiusmodi actus imperfectos; qui regulariter perfectam contritionem antecedunt. Hanc sententiam docent communiter recentiores Thomistae, praesertim M. Medina 1. 2. q. 109. ar. 10. circa finem. Et probatur.

Primo ex illo Isaiae 55. Et quomodo descendit imber, et nix de caelo, et illuc ultra non revertitur, sed inebriat terram, et infundit eam, et germinare eam facit, et dat semen serenti, et panem comedenti; sic erit Verbum meum, quod egredietur de ore meo. Non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecumque volui, et prosperabitur in his, ad quae misi illud. Quibus verbis significatur, vocationem internam, qua Deus alloquitur animam, vacuam non esse, aut sine fructu; sed semper habere in homine aliquem effectum, illum videlicet, quem Deus efficaciter vult, ut habeat; quamvis eadem vocatio interior, comparatione actus perfecti, ad quem ultimate ex voluntate Dei antecedente ordinabatur, sit sufficiens: ergo idem auxilium, quod est sufficiens, comparatione alicuius actus perfecti, simul est efficax, comparatione aliorum actuum imperfectorum, qui perfectum actum regulariter antecedunt, et ad illum ordinantur.

III. Secundo probatur; quoniam auxilium actuale numquam reperitur in intellectu hominis, aut voluntate absque operatione eiusdem intellectus, et voluntatis: in hoc enim distinguitur ab habituali auxilio: nam habitus est aliquid permanens in anima, etiam quando nihil operatur: auxilium autem actuale est aliquid fluens, sicut et operatio; unde et cum ipsa operatione transit: ergo auxilium sufficiens actuale semper habet coniunctam aliquam operationem, quam producit: ergo respectu eiusdem operationis, tale auxilium erit efficax, quamvis comparatione ulterioris actus perfecti, ad quem ultimate ordinabatur, sit sufficiens.

Excitatio animae non fit absque eius operatione.— Tertio probatur: nam Deus per auxilium sufficiens excitat animam, ut supra dictum est, sed implicat contradictionem, quod anima excitetur formaliter, nisi per actum vitalem a se elicitum, cum eiusmodi excitatio sit vitalis; quae sine actu vitali fieri non potest: ergo auxilium sufficiens semper producit in homine aliquem actum vitalem, saltem indeliberatum: ergo comparatione illius, tale auxilium semper est efficax.

IV. Quarto. Impossibile est, quod Deus actualiter moveat animam, et anima non moveatur actualiter, cum movens, et motum dicantur correlative; sed per auxilium sufficiens actuale, Deus movet animam: ergo anima movetur actualiter: ergo per aliquem actum a se elicitum; anima enim numquam movetur actualiter, nisi eliciendo aliquem actum: ergo auxilium sufficiens erit semper efficax, comparatione illius actus.

Quinto. Sicut gratia dividitur in gratiam sufficientem, et efficacem, ita etiam dividitur in praevenientem, et subsequentem, ut prima secundae, quaest. 111. art. 3. docet S. Thomas: sed gratia, respectu unius effectus, potest esse praeveniens, et subsequens respectu alterius, ut in corp. eiusdem articuli docet Sanctus Thomas: ergo similiter idem auxilium actuale poterit esse efficax comparatione unius effectus, et sufficiens comparatione alterius.

Confirmatur. Idem habitus est simul sufficiens in ordine ad unum effectum, et efficax in ordine ad alium: habitus enim gratiae efficaciter iustificat animam, et eam sanat, et simul est sufficiens radix comparatione operis meritorii: similiter etiam habitus caritatis efficaciter facit hominem dilectorem Dei, et simul est principium habituale sufficiens, comparatione dilectionis Dei actualis: ergo similiter idem auxilium actuale poterit simul esse auxilium sufficiens, comparatione unius effectus, et efficax respectu alterius.

Sexto probatur. Magis distant inter se album, et nigrum, quam auxilium sufficiens, et auxilium efficax, cum illa duo sint inter se contraria, non autem haec: sed idem subiectum, respectu diversorum, potest esse album simpliciter, et nigrum secundum quid: ergo similiter idem auxilium poterit esse simpliciter sufficiens, et secundum quid efficax, respectu diversorum effectuum.

V. AD primum argumentum respondetur primo, quod sicut gratia non diversificatur secundum essentiam per hoc, quod est praeveniens, et subsequens; operans, et cooperans, sed solum secundum diversos effectus; ita proportionabiliter auxilium actuale non semper diversificatur secundum essentiam per hoc, quod est sufficiens, et efficax; sed quandoque diversificatur solum secundum diversos effectus. Dicitur enim efficax comparatione effectus, sive actus imperfecti, quem producit, et sufficiens comparatione actus perfecti, quem potest producere, et ad quem ultimate ordinatur. Secundo respondetur facilius. Auxilium, quod est absolute, et simpliciter efficax, distingui realiter, et secundum essentiam ab auxilio, quod est solum sufficiens, non tamen inconvenit, quod auxilium efficax secundum quid, identificetur realiter cum auxilio, quod simpliciter est sufficiens.

Ad secundum argumentum respondetur, solum concludere, quod idem auxilium non sit sufficiens, et efficax respectu eiusdem, sed solum respectu diversorum.

Habitus est principium actuum in esse naturae differentium specie.— Ad tertium respondetur, quod actus imperfecti non specificant habitum, sed solum actus perfecti; quia imperfecti actus ordinantur ad actus perfectos. Unde idem habitus potest esse principium actuum in esse naturae differentium specie; praesertim si unus ad alium ordinetur, dum tamen in genere moris ad eamdem speciem pertineat; sicut temperata comestio carnium, et temperata comestio piscium distinguuntur specie in esse naturae; cum tamen in genere moris certum sit, ad eamdem speciem virtutis pertinere. Similiter etiam colligere pecunias ad restitutionem faciendam, et velle restituere sunt actus specie distincti, et tamen, quia unus ordinatur ad alium, potest eadem virtus iustitiae esse principium utriusque actus. Cum ergo actus imperfecti, quos de facto producit in nobis auxilium sufficiens, ordinentur, tamquam ad finem, ad ulteriorem actum perfectum; non inconvenit, quod idem auxilium sit efficax comparatione actuum imperfectorum, et simul sit sufficiens, comparatione actus perfecti, ad quem ultimate dirigitur. Nec est eadem ratio de habitu, comparatione actus temperantiae, et fortitudinis, vel iustitiae: nam huiusmodi actus sunt perfecti, quorum unus non ordinatur per se ad alium: et ideo non potest idem habitus esse principium sufficiens, comparatione actus temperantiae, et principium efficax, comparatione actus iustitiae, vel fortitudinis. Secundo respondetur, quod etiam habitus suo modo est principium efficax respectu unius, et principium sufficiens, respectu alterius: nam, ut supra dictum est, habitus efficaciter constituit potentiam in actu primo, tribuens illi virtutem operativam, ipsamque qualificans, et simul est principium sufficiens, respectu operationis, quam potest producere.

VI. Ad quartum respondetur, quod toto illo tempore, quo auxilium sufficiens potentiam afficit, simul producit efficaciter actus illos imperfectos, de quibus diximus supra, et est principium sufficiens in suo genere, comparatione actus perfecti, ad quem ordinatur. Quod si de facto liberum hominis arbitrium per illud auxilium actum perfectum non producit, id ex eius culpa procedit; quia noluit bene uti eodem auxilio; sed, illi resistendo, impedimentum posuit, ne Deus sua gratia progrederetur ulterius, hominem adiuvando, ut perfectum actum produceret. Deus enim, ut S. Thomas docet, quantum in se est, paratus est omnibus gratiam dare. Vult enim, omnes homines salvos fieri, et ad cognitionem veritatis venire, ut dicitur 1. ad Timot. 2. Sed illi soli gratia privantur, qui in seipsis gratiae impedimentum praestant; sicut Sole mundum illuminante, in culpam imputatur ei, qui oculos claudit, si ex hoc aliquod malum sequatur, licet videre non possit, nisi lumine Solis praeveniatur.

Ad confirmationem respondetur, auxilium actuale tam sufficiens, quam efficax divinae gratiae realiter distingui ab operatione, ad quam ordinatur, ut disputatione 19. nu. 8. dictum est.

In calce huius tractatus de gratia excitante, et sufficiente, se offerebat gravis difficultas examinanda: Utrum auxilium sufficiens divinae gratiae detur omnibus hominibus etiam reprobis, et obduratis. Sed de hoc agendum erit ex professo inferius, inter disputandum de reprobatione. Et haec de gratia excitante, et sufficiente dicta sufficiant.

Libri Octavi Finis.

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work