De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Prooemium
Disputatio LXX: Utrum Gratia convenienter dividatur in operantem, et cooperantem; in excitantem, et adiuvantem; in praevenientem, et subsequentem.
Disputatio LXXI: Utrum Auxilium gratiae convenienter dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax.
Disputatio LXXII: Utrum in ea divisione, qua auxilium gratiae dividitur in auxilium efficax, et auxilium inefficax immediatum divisum, sit auxilium sufficiens.
Utrum in ea divisione, qua auxilium gratiae dividitur in auxilium efficax, et auxilium inefficax immediatum divisum, sit auxilium sufficiens.
I. QUIDAM dixerunt, immediatum divisum huius divisionis esse auxilium sufficiens; ita videlicet, ut illud auxilium sufficiens, sive maius, sive minus in se sit, efficax dicatur, cum quo arbitrium pro sua libertate convertitur; illud vero dicatur inefficax, cum quo arbitrium pro eadem libertate non convertitur.
Ex quo inferunt, praeter auxilium sufficiens praevenientis gratiae nullum aliud requiri auxilium praeveniens secundum realem virtutem distinctum ab auxilio sufficienti, ut peccator convertatur, et pie operetur; sed idem auxilium, quod est tantum sufficiens, quando homo non vult converti, fit efficax, si homo velit pro innata sua libertate, bene uti illo auxilio, et ad Deum converti libere consentiendo eidem auxilio, et cooperando. Dicunt etiam, quod, quamvis auxilium efficax, et auxilium sufficiens non distinguantur realiter, secundum eorum perfectionem, et virtutem intrinsecam; distinguatur1 tamen ratione in genere beneficii, et in genere doni, sicut gladius, datus alicui tempore pacis, et tempore belli, realiter idem gladius est; tamen in genere doni, et in genere beneficii, maius donum, et maius beneficium recipit ille, cui datur gladius tempore belli, quando utetur illo, ut se defendat ab inimicis, quam si donaretur tempore pacis, quo illi gladius usui necessarius non esset.
Primum argumentum, quo suam sententiam corroborare nituntur, desumitur ex Concilio Trident. sess. 6. de iustificat. cap. 5. et can. 4. ubi habetur, quod liberum hominis arbitrium excitatum, et motum a Deo, libere consentit Deo excitanti, et vocanti, et potest dissentire, si velit: ergo, stante quocumque auxilio praevenientis gratiae, homo potest illi consentire, et dissentire. Sed, posito in homine auxilio efficaci, non potest homo illi dissentire; alias enim non esset efficax: ergo huiusmodi auxilium non est praeveniens, nec comprehenditur sub auxilio praevenientis gratiae: ergo solum auxilium sufficiens erit praeveniens; ac per consequens in ea divisione, qua auxilium praevenientis gratiae dividitur in auxilium efficax, et inefficax, immediatum divisum erit auxilium sufficiens, et non aliquid abstrahens ab auxilio sufficiente, et efficaci.
Secundo arguitur. Immediatum divisum illius divisionis, qua auxilium gratiae dividitur in efficax, et inefficax, est auxilium praeveniens: sed solum auxilium sufficiens est praeveniens: nam praeter auxilium sufficiens, nullum aliud datur auxilium praeveniens, necessario praerequisitum ad piam operationem: ergo immediatum divisum eiusdem divisionis erit auxilium sufficiens, cui si lib. arb. consentiat, efficax evadet, si autem non consentiat, erit inefficax.
Tertio arguitur ex illo celebri testimonio Matth. 11. Vaeh tibi Corozaim, vaeh tibi Bethsaida, quia, si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent. Ex quibus verbis desumitur argumentum. Si illud auxilium sufficiens, quod datum est Iudaeis cum miraculis, et signis factis in Corozaim, non esset sufficiens, ut cum illo solo, secluso quocumque alio auxilio praevenientis gratiae realiter distincto, converterentur Tyrii, et Sidonii; sequeretur, quod non esset vera illa conditionalis, quam Christus Dominus protulit: item etiam sequeretur, quod absque ulla causa obiurgarentur Iudaei, quod non fuerint conversi. consequens non est dicendum: ergo. Sequela probatur: nam ad veritatem conditionalis requiritur, quod sit bona consequentia: ita ut, posito antecedente, infallibiliter ponatur consequens; sed, positis adhuc in Tyriis, et Sidoniis auxiliis datis Iudaeis, et miraculis, et virtutibus factis; conversi non fuissent, nisi Deus dedisset aliud maius auxilium praevenientis gratiae, videlicet auxilium efficax, realiter distinctum a sufficiente; quod tamen non est datum Iudaeis: ergo, si tale auxilium esset necessarium, falsa esset illa conditionalis: Si in Tyro, et Sidone factae fuissent, etc. Quod vero frustra obiurgarentur Iudaei, probatur: nam possent respondere, non esse datum sibi auxilium efficax necessarium, ut converterentur, quod si Deus illis dedisset, etiam ipsi conversi fuissent.
Quarto arguitur. Nullum auxilium praeveniens est secundum se efficax, idest secundum suam naturam, neque ex se habet infallibilem connexionem cum consensu arbitrii: ergo id habet dependenter ex libero influxu, et cooperatione eiusdem arbitrii: ergo idem auxilium sufficiens est efficax, si homo consentiat: et inefficax, si non consentiat; ac per consequens, auxilium sufficiens dicitur efficax, vel inefficax.
Quinto arguitur. Nam sequeretur ex opposita sententia, quod conversio, et alia quaecumque pia operatio non est in libera hominis potestate. Probatur: nam, si auxilium efficax est praeveniens, necessario debet fieri in homine a solo Deo, cum nullo modo dependeat ab influxu nostri arbit. ut affirmat opposita sententia: ergo tale auxilium non est in libera potestate hominis. Patet consequentia: nam solum illud est in potestate hominis, quod fit ab homine, et ab illo dependet: ergo neque actus liber, ad quem dicitur esse necessarium tale auxilium, erit in libera potestate hominis; quod tamen nullatenus est asserendum. Consequentia probatur, quia non potest talis actus esse in hominis potestate, nisi in eius potestate sint illa etiam, quae necessario requiruntur ad productionem illius actus.
Sexto argumentantur omnibus rationibus, quibus, ut dicetur infra,2 probare contendunt, auxilium efficax, qua efficax est, non esse praeveniens, sed pariter cum libero arbitrio in piam operationem influens; ex hoc enim infertur, divisionem praedictam auxilii solum ab effectu esse desumendam, non autem ex reali, et intrinseca virtute ipsius auxilii.
II. Contrariam sententiam defendunt consequenter omnes assertores gratiae, efficienter praedeterminantis liberum arbitrium ad consensum, eamque esse de mente S. Aug. et S. Thomae, ac sacris litteris, Conciliis, et Patribus conformem affirmant, et ita sine dubio tenendum est; unde sit
Auxilium efficax inquantum efficax, est praeveniens liberam cooperationem arbitrii.— PRima Conclusio. Non solum auxilium sufficiens est praeveniens, sed etiam efficax, ut efficax est, praevenit ordine rationis, et causalitatis, cooperationem nostrae voluntatis. Haec conclusio, quod attinet ad auxilium sufficiens, ab omnibus recipitur: de efficaci vero negatur a multis, qui asserunt, efficaciam physicam divinae gratiae non consistere in aliquo antecedente consensum, ordine causalitatis; sed in actuali influxu, quo Deus simul cum libero arbitrio influit immediate in operationes supernaturales. Sed nostra conclusio est S. Aug. et S. Tho. ut patebit infra. Et probatur primo ex Conc. Trident. locis supra citatis,3 ubi habetur, quod per gratiam praevenientem, quam dividit in gratiam excitantem, et adiuvantem, homo disponitur ad suam iustificationem, eidem gratiae libere consentiendo, et cooperando. Sentit ergo Conc. gratiam adiuvantem, quae est gratia efficax, antecedere ordine rationis, et causalitatis nostrum concursum, et cooperationem. Praeterea probatur ex locis S. Aug. et S. Thom. quibus supra disp. 18. ostensum est, actualem influxum primae causae, quo adiuvat causas secundas ad operandum, esse influxum immediatum in ipsas causas secundas: ergo antecedit ordine naturae, et causalitatis actualem concursum cuiuscunque causae secundae: ac per consequens etiam antecedit nostrae voluntatis concursum. Ratione probatur: nam aliquando contingit, quod Deus in unico instanti convertat peccatorem absque dispositionibus tempore antecedentibus, ut contigit in conversione S. Pauli. Tunc est argumentum. Auxilium, quo Deus elevat in tali casu intellectum, et voluntatem peccatoris ad actus supernaturales, debet recipi in potentia antecedenter ad actum; quia sine illo auxilio, intellectus, et voluntas non habent virtutem sufficientem ad tales actus: ergo tunc auxilium efficax praevenit consensum voluntatis. Patet consequentia: nam in consimilibus casibus ante auxilium efficax non est aliud auxilium sufficiens, per quod intellectus, et voluntas possent producere actus supernaturales; sed eodem auxilio efficaci Deus et tribuit posse, et actualiter operari. Sed de ista conclusione agendum erit ex professo disputatione 82.
Auxilium sufficiens qualiter ab efficaci distinguatur.— Secunda Conclusio. Auxilium sufficiens, et efficax non distinguuntur solum ratione in genere doni, sed distinguuntur per aliquid sibi intrinsecum. Itaque auxilium efficax, secundum se, et ut venit a Deo, habet saltem intentionaliter aliqualem realem virtutem sibi intrinsecam, quam non habet auxilium, quod est tantum sufficiens. Haec conclusio est contra quosdam Theologos, qui tenent, nihil reale intrinsecum habere auxilium efficax, quo a sufficienti distinguatur: et addunt, quod idem auxilium gratiae in se permanens invariatum, si conferatur in talibus circumstantiis, erit tantum sufficiens; quia liberum arb. non erat usurum tali auxilio: collatum vero eidem homini in alio tempore, in quo Deus praesciebat, ipsum esse usurum eodem auxilio, erit efficax.
Sed probatur nostra Conclusio ex illo 1. ad Cor. 4. Quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Ex quo desumitur efficax argumentum. Si cum eodem auxilio unus convertitur, quia vult, alius non, quia non vult; sequitur, quod ille, qui convertitur, discernat se ab alio per aliquid proprium, quod non accepit ex auxilio gratiae. Consequens est contra auctoritatem Apost. ergo. Sequela probatur: nam illi duo homines non discernuntur realiter per gratiam, quam acceperunt antecedenter ad liberam cooperationem arbitrii; quia, ut supponitur, auxilia fuerunt omnino aequalia in utroque. In iis autem, in quibus conveniunt, non discernuntur, ut Aug. docet lib. de praed. SS c. 5. ergo discernuntur; quia iste voluit uti tali auxilio ex innata sibi libertate, alter vero noluit: ergo discretio, et differentia ultimate reducitur in liberam cooperationem huius, vel illius pro innata eius libertate. Vis huius argumenti patebit amplius ex iis, quae dicentur disp. sequenti, et ex dictis disp. 36. et 37. de praedestinatione: ibi enim varias solutiones auctorum sententiae adversae retulimus, et impugnavimus.
III. Auxilii divini divisio in auxilium efficax, et inefficax, qualis sit.— Tertia Conclusio. Immediatum divisum divisionis supra positae est auxilium praeveniens, in tota sua latitudine; non autem auxilium solum sufficiens. Haec conclusio manet probata sufficienter ex dictis. Cum enim auxilium efficax, qua efficax est, sit praeveniens, ut ex praemissis patet, et disputatione 82. et 90. constabit amplius; relinquitur in immediato diviso illius divisionis, qua auxilium praevenientis gratiae in auxilium efficax, et inefficax dividitur, comprehendi quodcumque auxilium praeveniens; alias divisio non esset bona: ergo impossibile est, quod immediatum divisum sit solum auxilium sufficiens.
Confirmatur. Nam alias divisum coincideret cum uno membrorum dividentium, quod est impossibile. Antecedens probatur: nam auxilium sufficiens, et auxilium inefficax sunt idem prorsus auxilium: ex eo enim dicitur auxilium sufficiens; quia solum tribuit posse operari, non autem actualiter operari: auxilium autem inefficax dicitur, quia non efficit hominem operari: ergo si immediatum divisum est solum auxilium sufficiens, coincideret divisio4 cum altero membrorum dividentium.
IV. Auxilium efficax facit, quod cum homo possit dissentire, infallibiliter consentiat.— AD primum argumentum respondetur, quod liberum nostrum arbitrium excitatum, et motum a Deo libere consentit, et consequenter potest dissentire, si velit; tamen, quando motio Dei est efficax, infallibiliter consentiet: etenim hoc operatur gratia in libero arbitrio fortiter, et suaviter, quod, cum possit dissentire, non dissentiat. Cuius ratio est, quam assignat S. Thom. 1. 2. q. 112. art. 3. in corp. Nam intentio Dei deficere non potest. Unde, si ex intentione Dei moventis est, quod homo, cuius cor movet, consentiat, et consequatur gratiam, infallibiliter eam consequitur, et necessario necessitate infallibilitatis, non autem ex necessitate absoluta, et idem docet 2. 2. quaest. 24. art. 11. in corp. Dicimus ergo ad argumentum in forma, quod, si homo consentiat, non facit gratiam efficacem, sed est signum a posteriori, quod habuerit gratiam efficacem: consensus enim liberi arbitrii praesupponit gratiam efficacem, ordine rationis, et causalitatis. Si autem non consentiat Deo vocanti, sicut fecerunt illi, qui vocati ad nuptias noluerunt venire; non facit etiam gratiam inefficacem, proprie loquendo; sed est signum a posteriori, quod vocatio Dei non fuerit efficax, ut venit a Deo, sed solum sufficiens. Et cum arguitur: nam vocationem esse efficacem est producere consensum; respondetur negando antecedens, si loquamur formaliter; verum tamen est causaliter; per gratiam enim efficacem Deus efficit, ut liberum arbitrium cooperetur.
Ad secundum argumentum negatur antecedens. Ad probationem respondetur, praeter auxilium sufficiens, quod tribuit posse, esse necessario praerequisitum ad piam operationem auxilium efficax distinctum a sufficienti, ut inferius patebit, et ex iis, quae supra dicta sunt, constat.
V. Ad tertium argumentum respondetur, illam conditionalem Evangelii: Si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te; poenitentiam egissent; esse verissimam. Pro cuius intelligentia supponendum est ex dialectica, ad veritatem conditionalis non requiri, ut antecedens sit causa consequentis,5 sed sufficit, quod, posito antecedente, ponatur consequens, sive antecedens sit adaequata causa consequentis, sive effectus illius, sive conditio praesupponens aliam causam; ex cuius virtute sequitur consequens. Verbi gratia, haec conditionalis est vera: Si dies est, Sol lucet: et tamen antecedens non est causa consequentis, sed effectus illius. Item etiam ista est vera: Si ignis applicatur, calefacit: et tamen applicatio est solum conditio. Ita dicimus in praesenti, quod ad verificandam illam conditionalem: Si in Tyro, et Sidone facta fuissent signa, et prodigia, quae fecit Dominus in Corozain, et Bethsaida, conversi fuissent; non est necessarium, quod antecedens sit causa consequentis, nec quod aliquis de facto convertatur, solum signis, et auxiliis sufficientibus, Iudaeis collatis; sed sufficit, quod si in Tyro, et Sidone ponerentur illa signa, de facto converterentur multi ex illis, non quidem ex solis signis, sed ex alia causa, quam praesupponit Christus, videlicet ex auxilio efficaci, quod Deus statuerat conferre illis, si apud eos signa illa facta fuissent, quae in Chorozain, et Bethsaida Dominus operatus est, ut disp. 7. n. 24. dictum est. Ad illud vero, quod in eodem argumento obiicitur, quoniam absque ulla causa obiurgarentur Iudaei, quod non fuerint ad Christum conversi; si quidem Deus non dedit illis auxilium efficax ad conversionem necessarium; respondetur, idem argumentum fieri posse contra auctores oppositae sententiae.6 Nam, ut ipsi fatentur, vocatio congrua, idest collata in illis circumstantiis, in quibus praesciebat Deus, hominem esse consensurum; est necessaria, ut homo convertatur: ergo, si Deus Iudaeis non dedit huiusmodi gratiam, seu vocationem congruam; ut quid Christus Dominus Iudaeos increpavit, quod non fuerint conversi? Respondetur ergo, quod rationabiliter increpantur; quia sua culpa impedimentum praestiterunt, ne gratia efficax illis daretur, ut disp. 7. nu. 24. et disp. 18. nu. 20. dictum est.
VI. Auxilium gratiae in quo sensu dicatur secundum se efficax.— Ad quartum respondetur, quod, ut disputatione sequenti ad tertium argumentum, et disputatione 83. patebit, auxilium gratiae dicitur efficax secundum se, idest secundum realem virtutem, quam habet a Deo, quatenus videlicet est instrumentum Dei absoluta, et efficaci voluntate, nulla praesupposita scientia media, volentis hominem, cuius cor movet, ad se convertere. Unde numquam auxilium, quod secundum se est tantum sufficiens, fit efficax ex libera cooperatione arbitrii.
Ad quintum responsum est diffuse disputatione decima octava, nu. 20. disputatione vigesima secunda, nu. 32. et disputatione vigesima tertia, nu. 29.
Ad sextum patebit disput. 82. et 90.