De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Prooemium

Disputatio LXX: Utrum Gratia convenienter dividatur in operantem, et cooperantem; in excitantem, et adiuvantem; in praevenientem, et subsequentem.

Disputatio LXXI: Utrum Auxilium gratiae convenienter dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax.

Disputatio LXXII: Utrum in ea divisione, qua auxilium gratiae dividitur in auxilium efficax, et auxilium inefficax immediatum divisum, sit auxilium sufficiens.

Disputatio LXXIII: Utrum divisio auxilii praevenientis gratiae in auxilium efficax, et inefficax, solum ab effectu, qui simul a libera cooperatione arbitrii pendet, desumatur; an etiam ex reali virtute ipsius auxilii.

Disputatio LXXIV: Utrum gratia excitans, seu praeveniens sit formaliter aliquis actus vitalis liberi arbitrii; an vero aliquid antecedens omnem actum vitalem.

Utrum gratia excitans, seu praeveniens sit formaliter aliquis actus vitalis liberi arbitrii; an vero aliquid antecedens omnem actum vitalem.

I. QUIDAM dixerunt, gratiam praevenientem, et excitantem nihil aliud esse formaliter, nisi actiones quasdam vitales, quas Deus in nobis sine nobis operatur; sine nobis, inquam, libere cooperantibus; non tamen sine nobis vitaliter, et efficienter concurrentibus: et consistere in illustratione, et illuminatione intellectus, atque excitatione, et suasione voluntatis, quae quidem efficienter procedunt ab intellectu, et voluntate; non quidem ut libera, sed ut natura est.

Probant hanc sententiam primo ex Concil. Trid. sess. 6. de iustific. cap. 5. ubi sic ait: Declarat praeterea, ipsius iustificationis exordium in adultis, a Dei, per Iesum Christum, praeveniente gratia sumendum esse; hoc est, ab eius vocatione, qua, nullis eorum existentibus meritis, vocantur, ut qui per peccata a Deo aversi erant, per eius excitantem, atque adiuvantem gratiam, ad convertendum se ad suam ipsorum iustificationem, eidem gratiae libere assentiendo, et cooperando, disponantur; ita ut, tangente Deo cor hominis, per Spiritus sancti illuminationem, neque homo ipse nihil agat, inspirationem illam recipiens; quippe qui illam et abiicere potest, neque tamen sine gratia Dei movere se ad iustitiam coram illo libera sua voluntate possit. Ex quibus verbis habetur, gratiam praevenientem, et excitantem formaliter consistere in Dei vocatione, in tactu, quo Deus cor hominis tangit per illuminationem intellectus, et excitationem voluntatis; sed illuminatio intellectus, et excitatio voluntatis sunt formaliter actiones vitales elicitae ab intellectu creato, et voluntate, ut natura est; cum sint actiones indeliberatae: ergo gratia praeveniens, et excitans sunt formaliter actiones vitales. Et cap. 6. eiusdem sess. atque in can. 3. et 4. gratiam excitantem, et praevenientem nunc appellat inspirationem Spiritus sancti, nunc tactum divinum, per Spiritus sancti illuminationem: nunc divinam vocationem, quae omnia constat esse actiones vitales. Unde Conc. Arausic. secundum, per hanc illuminationem, et inspirationem ait, Deum trahere homines ad se, et operari in nobis et velle, et perficere pro bona voluntate. Et Caelestinus Papa epist. 1. ad Episcopos Galliae c. 8. referens quamdam epistolam Episcoporum Africae, in qua laudabant, et ponderabant verba illa Zosimi Papae: Nos autem instinctu Dei, etc. ait: Quid tam libero fecistis arbitrio, quam quod universa in nostrae humilitatis conscientiam retulistis? et tamen instinctu Dei factum esse, fideliter, sapienterque vidistis. Ideo utique, quia praeparatur voluntas a Domino: et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus, suorum ipse tangit corda fidelium.

Confirmatur. Pia cogitatio, quae antecedit primum actum fidei, pertinet ad gratiam praevenientem, cum antecedat liberum consensum voluntatis, quo quis vult credere mysteriis fidei sibi propositis, et explicatis; item etiam motus indeliberati tam intellectus, quam voluntatis ex impulsu, et inspiratione Spiritus sancti procedentes, pertinent ad gratiam praevenientem. Cum ergo cognitio ipsa, et actus indeliberati sint formaliter actiones vitales, ab intellectu, et voluntate efficienter productae, sine quibus, etiam de potentia absoluta a solo Deo effici non possunt; relinquitur, gratiam praevenientem, et excitantem esse formaliter actiones vitales.

Secundo arguitur auctoritate Augustini, qui de hac gratia praeveniente sermonem faciens, semper eam appellat inspirationem, illuminationem, et vocationem Dei: ut videre licet li. de spiritu, et littera, c. 33. et 34. Et lib. de praedestinatione Sanctorum, cap. 16. et 19. et epist. 107. Et lib. 1. ad Simplicianum q. 2. Eodem modo loquitur Cyrillus Alexandrinus, lib. 4. in Ioannem cap. 7. Et Prosper 2. de vocatione gentium, cap. 26. ubi ait: Gratia quidem Dei in omnibus iustificationibus principaliter praeminet, suadendo exhortationibus, movendo exemplis, terrendo periculis, incitando miraculis, dando intellectum, inspirando consilium, corque ipsum illuminando, et fidei affectionibus imbuendo.

II. Tertio arguitur ratione. Haec gratia excitans, et praeveniens est aliquid inhaerens animae, quia per ea, quae sunt extra animam, non excitatur anima, nisi media aliqua re, quae ipsi animae inhaereat. Unde, licet causae, vel obiecta extrinsecus excitantia possint esse extra animam; tamen ipsa excitatio formalis necessario debet animae inhaerere; quia necesse est, ut illam formaliter, imo et vitaliter afficiat: sed haec excitatio inhaerens animae, non est habitus illius: nam, dum anima est tantum in habitu, est quasi dormiens, ut Aristotiles dixit: per hanc autem excitationem hoc in ea fit, ut actu vigilet, et attendat; ac si dicatur illi: Exsurge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus; ergo haec excitatio fit per motum animae vitalem, quem propterea necesse est ab ipsa fieri, et non a solo Deo.

Quarto probari potest haec sententia omnibus argumentis, quibus disput. 18. contendebamus probare, concursum Dei generalem non esse influxum immediatum in causam secundam; neque aliquid praevium ad eius operationem; sed esse influxum immediatum cum causa in eius effectum. Ex hoc enim principio non obscure colligitur, auxilium speciale praevenientis, et excitantis gratiae non esse aliquid praevium ad actus nostros vitales, sed supponere pro iisdem actibus, ut procedunt a Deo, supernaturaliter influente, et elevante ipsos actus vitales ad esse supernaturale, ut sint, quales oportet ad salutem. Videnda etiam sunt argumenta adducta disp. 57. ad probandum, quod, ratione maioris conatus liberi arbitrii, consequatur homo auxilia praevenientis, et excitantis gratiae magis intensa.

III. Hanc difficultatem obiter attigimus disput. 18. et 19. et disp. 57. n. 4. et 9. et de illa iterum agendum erit disp. 120. nu. 2. Sed nunc est pressius examinanda, ut plene intelligatur natura, sive essentia gratiae praevenientis, et excitantis. Ad cuius explicationem notandum, gratiam in duplici sensu posse dici praevenientem, et excitantem. Uno modo, quia est primo praeveniens, ante quam subinde nulla alia intelligitur gratia inhaerens animae. Alio modo dicitur praeveniens, et excitans non quidem primo, sed respective, quia licet sit praeveniens, et excitans in ordine ad unum actum: non tamen est pure praeveniens, sed subsequens ad aliam priorem gratiam, vel ad alium priorem actum, quem praesupponit: ut explicat S. Thom. 1. 2. q. 111. art. 3. c. et ad 2. cuius verba disput. 70. num. 9. retulimus.

IIII. Gratia primo praeveniens non est formaliter actus vitalis.— PRima ergo Conclusio sit. Gratia pure praeveniens, seu quae primo praevenit nos, non est formaliter actus noster vitalis, sed causaliter. Hanc conclusionem docent communiter Thomistae, estque valde conformis doctrinae Conciliorum, et probatur. Primo ex Conc. Arausic. 2. can. 20. ubi sic dicitur: Multa in homine bona fiunt, quae non facit homo; quod potissime dixit Concilium, propter gratiam praevenientem, qua homo primo a Deo movetur: ergo gratia primo praeveniens, et excitans non est formaliter actus vitalis intellectus nostri, aut voluntatis, etiam ut natura est, sed aliquid supernaturale ad eiusmodi actus praevium. Respondent, ea, quae Concilium Arausicanum dicit, fieri in homine, quae homo non efficit, esse tum habitus supernaturales infusos, quos solus Deus efficienter producit, tum etiam motus gratiae praevenientis, qui, ut explicatum est, non sunt ab homine cooperante per intellectum, et voluntatem, quatenus rationem liberi arbitrii sortiuntur: nam illa solum censetur homo facere, quae, per liberum arbitrium, qua liberum arbitrium est, efficit. Est enim ibi sermo adversus Pelagianos de bonis, quae ad vitam aeternam spectant. Cum enim illi contenderent, hominem per suum liberum arbitrium absque auxilio gratiae posse, imo re ipsa efficere aliqua eiusmodi bona, quibus auxilia gratiae sibi deinceps conferenda promererentur; definiunt Concilii Patres, Deum quidem sine homine cooperante per suum liberum arbitrium, efficere in homine aliqua de numero eorum bonorum; hominem vero per suum liberum arbitrium, nullum eorum posse efficere, nisi Deus illi per suam gratiam praestet, ut illud efficiat. Quare non negant Patres, vel intellectum, vel voluntatem, quatenus natura est, cooperari ad motus gratiae praevenientis. Sed contra hanc solutionem est efficax argumentum: nam Concilium non solum intendit Pelagianos damnare, quia dicebant, hominem per suum liberum arbitrium ex viribus naturae mereri posse vitam aeternam, vel auxilia gratiae, quibus ad beatitudinem perveniret; sed etiam quia sentiebant, eadem auxilia pendere ex natura, ut ex iis, quae in disput. 1. et 2. diximus, constat: ergo Concilium, cum ait: Multa in homine fiunt bona, quae non facit homo, intendit etiam innuere, primum auxilium praevenientis gratiae esse efficienter a solo Deo, nec pendere in suo esse a libero arbitrio vitaliter influente, et causante idem auxilium, etiam per influxum indeliberatum. Et confirmatur. Si primum auxilium praevenientis, et excitantis gratiae est formaliter actus vitalis; sequeretur, quod penderet efficienter et a Deo, et a nobis; et ita non dixisset Propheta: Auxilium meum a Domino, sed dixisset auxilium meum a Domino, et a me ipso; ac per consequens, initium primum nostrae salutis non esset reducendum in solum Deum, sed in Deum, et in naturam; quod tamen nullus Theologus concedet.

V. Secundo probatur ex verbis illis Apoc. 3. Ecce ego sto ad ostium, et pulso, si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi ianuam, intrabo ad illum, et caenabo cum illo, et ipse mecum. Quibus verbis significatur, Deum se habere ad instar pulsantis ad ostium, cum peccatores praevenit sua gratia, vocat, et excitat: sed pulsatio solum procedit effective a pulsante, et excitante, non autem ab eo, qui excitatur, vel ad cuius ostium pulsatur: ergo gratia primo praeveniens, et excitans non est formaliter actus vitalis, procedens effective ab intellectu nostro, aut voluntate, etiam ut natura est, sed aliquid praevium ad eosdem actus vitales. Respondent ad hoc argumentum, esse magnam differentiam inter ostii, et cordis pulsationem: nam licet utraque ea ex parte, qua pulsatio praecise est, sit solum efficienter a pulsante; neque enim motus gratiae praevenientis ea ex parte, qua sunt ab intellectu, et voluntate, sunt pulsationes, neque per eas intellectus, aut voluntas seipsa pulsant, sed solus Deus est, qui per eos intellectum pulsat, et voluntatem; nihilominus ad actionem pulsandi nullo modo concurrit efficienter ostium, sed solus is, qui pulsat, interventu eiusmodi actionis, efficit sonum, qui, si ad aures perveniat existentis intra domum, auditu percipitur; integrum tamen illi manet aperire, vel non aperire ostium: ad rem vero, quae est pulsatio cordis, necesse est, ut efficienter concurrat cor ipsum, ut et percipi valeat, et inde pro sua libertate ad aperiendum cor Christo Domino, homo possit moveri. Sed ex hac solutione desumitur efficax argumentum pro nostra sententia. Ipsa actio vitalis intellectus, et pia affectio elicita a voluntate per actum indeliberatum, non est simpliciter prima gratia praeveniens; sed ante huiusmodi actiones necesse est, antecedat aliquod donum gratuitum, receptum in intellectu, et voluntate, quo Deus elevet huiusmodi potentias ad eliciendas actiones illas vitales: nam, cum sint actiones supernaturales, et ad salutem non modicum conducant; produci non possunt a sola natura: alias enim primum initium salutis esset ex natura, et non ex gratia, ut Pelagiani dixerunt: ergo necessario dicendum est, primam gratiam praevenientem, qua Deus efficit, ut homo eliciat eiusmodi actus vitales indeliberatos, non esse formaliter actionem nostram vitalem, sed aliquid praevium ad illam, nempe motionem quamdam actualem Dei virtuosam, ut disput. 19. inter disputandum de concursu Dei generali latius diximus. De hac etiam ratione plura dicta sunt disputatione 57. nu. 3. et 4. ubi etiam alias rationes, quibus haec nostra conclusio corroborari potest, breviter attigimus. Denique probatur omnibus argumentis, quibus disput. 67. ostensum est, absque auxilio gratiae inhaerente, sola assistentia extrinseca Spiritus sancti, non posse lib. arb. elicere actus supernaturales credendi, sperandi, et diligendi.

Secunda Conclusio. Auxilia excitantis, et praevenientis gratiae, quae non sunt simpliciter prima auxilia, sed in ordine ad unum effectum gratiae, praeveniunt; in ordine ad alium, subsequuntur; non inconvenit, quod sint formaliter actiones vitales elicitae ab intellectu, et voluntate non solum, ut natura, sed etiam ut voluntas est. Haec conclusio colligitur ex S. Thom. 1. 2. superius allegata, et eam probant argumenta facta a principio: ad quae tamen, quatenus intendunt primam nostram conclusionem impugnare, respondere oportet.

VI. Vocationis nomine quid intelligat Conc. Trid.— AD primum respondetur, Conc. Trid. nomine vocationis etiam comprehendere motionem illam praeviam Spiritus sancti, qua efficit, ut homo eliciat pias cogitationes, per quas illustratur intellectus, et pias affectiones, per quas allicitur voluntas ad consentiendum Deo vocanti, et excitanti. Nomine etiam inspirationis, et tactus Spiritus sancti pariter comprehendit donum illud praeveniens omnem actum nostrum vitalem: nam ad hoc infundit Deus illud donum, ut in virtute illius possit homo actiones vitales ordinis supernaturalis elicere, quibus cor eius tangitur, allicitur, et invitatur ad libere cooperandum Deo vocanti. Unde non sequitur, quod prima gratia praeveniens, vel excitans sit formaliter actio vitalis. Et per haec patet ad confirmationem.

Ad secundum respondetur. Piam cogitationem, et illustrationem supernaturalem intellectus, quae fit formaliter per actum, ab eodem intellectu productum, esse quidem gratiam praevenientem, comparatione consensus liberi, ad quem voluntas excitatur; sed tamen, comparatione motionis supernaturalis, per quam Deus efficit, ut intellectus pias cogitationes eliciat, dicitur gratia subsequens: nam, ut dicit Apostolus: Non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est.

VII. Ad tertium respondetur, primam gratiam praevenientem, et excitantem esse aliquid inhaerens intellectui, et voluntati; non tamen est habitus, vel actus vitalis, sed quaedam motio praevia ad actum vitalem, ut disputatione 18. et 19. dictum est. Et licet per actum vitalem excitetur homo formaliter; causaliter tamen, seu efficienter potest etiam excitari per aliquid, antecedens ordine naturae omnem actum vitalem. Cum ergo nomine gratiae praevenientis, et excitantis comprehendatur etiam donum illud, quo Deus efficit, ut homo consideret, et apprehendat ea, quae pertinent ad salutem, ut ex praemissis patet; relinquitur, gratiam excitantem non esse ex necessitate actum vitalem, formaliter loquendo.

Ad quartum iam in disputatione 18. et 57. ex professo responsum est, et ostensum, concursum Dei generalem esse influxum immediatum in causas secundas, auxiliaque praevenientis gratiae non mensurari ex quantitate conatus praecedentis liberi arbitrii, sed ex gratuita Dei voluntate.

Disputatio LXXV: Quisnam sit proprius effectus gratiae excitantis, inquantum est formaliter excitans.

Disputatio LXXVI: Utrum gratia excitans sit idem, quod gratia sufficiens.

Disputatio LXXVII: Utrum Gratia excitans, quae secundum communem modum, hominibus confertur, dependeat a Ministris Ecclesiae.

Disputatio LXXVIII: Utrum Gratia excitans, quae regulariter hominibus confertur, dependeat a conatu, et industria eius, qui excitatur.

Disputatio LXXIX: Quodnam auxilium gratiae dicatur vere sufficiens.

Disputatio LXXX: Utrum omne auxilium sufficiens, secundum aliquam rationem sit efficax.

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work