De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Prooemium

Disputatio LXX: Utrum Gratia convenienter dividatur in operantem, et cooperantem; in excitantem, et adiuvantem; in praevenientem, et subsequentem.

Disputatio LXXI: Utrum Auxilium gratiae convenienter dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax.

Utrum Auxilium gratiae convenienter dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax;

I. NON defuerunt, qui affirment, gratiae distinctionem in sufficientem, et efficacem, esse plane insufficientem, inutilem, et a sacris litteris, Conciliis, Patribus, et ratione alienam: et allegant pro se Hieronymum Osorium lib. 9. de iustitia pag. 2. et 3. et Ioan. Antonium Delphium in libro de Iustificatione, inter explicandas partitiones gratiae. Probant suam sententiam.

Primo: nam partitio auxilii in auxilium sufficiens, et auxilium efficax, sub his terminis, non habetur ex sacris litteris, nec ex Conciliis, aut Patribus, vel Scholasticis Doctoribus antiquis: quinimo Concilium Tridentinum, quod inter alia accuratius de gratia, et libero arbitrio adversus antiquos, et modernos haereticos tractavit; nullam fecit mentionem gratiae sufficientis, aut efficacis, sed adaequate divisit gratiam in excitantem, et adiuvantem: ergo divisio gratiae in sufficientem, et efficacem, explodenda est, tamquam nova.

Secundo. Praedicta divisio quamplurimos habet scopulos, cum recentiores Theologi tantopere dissideant in notione, et explicatione sufficientis, et efficacis gratiae: ergo, ad huiusmodi scopulos evitandos, satius erit, hac nova divisione reiecta, antiquam excitantis, et adiuvantis gratiae retinere.

Tertio. Omnia, quae Scriptura sacra, Concilia, et Patres de gratia divina, vel auxilio speciali tradiderunt, possunt Catholice, et commode, una excitantis, et adiuvantis auxilii partitione adhibita, explicari, et intelligi: nam, quae dicit Scriptura: Ecce sto ad ostium, et pulso, si quis mihi aperuerit, intrabo ad illum: Vocavi, et renuistis; et similia: intelliguntur de gratia excitante. Quod autem ait: Sine me nihil potestis facere: Deus est, qui operatur in nobis et velle, et perficere et: Omnia opera nostra operatus est in nobis: et alia huiusmodi, sufficienter intelliguntur de gratia adiuvante: ergo superflue multiplicatur distinctio auxilii divini in efficax, et sufficiens.

Quarto. Reprobi, dum sunt in gratia, operantur plura opera caritatis, virtute auxilii divini; et tamen non operantur illa opera, virtute auxilii sufficientis: nam auxilium sufficiens est illud, quod tribuit posse, non autem actualiter operari; nec etiam virtute auxilii efficacis: nam hoc auxilium est proprium praedestinatorum; cum, secundum Augustinum, sit auxilium, secundum propositum miserentis Dei, et potissimum beneficiorum inter illa, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur: ergo insufficiens est distinctio ista; ac proinde non apta, quae, dubitationibus de Dei auxilio emergentibus enodandis, adhibeatur.

Confirmatur. Qui eliciunt actum attritionis, quae praerequiritur ad susceptionem sacramenti poenitentiae, adiuvantur aliquo Dei auxilio supernaturali; cum, secundum Concilium Tridentinum, haec attritio sit donum Dei, et Spiritus sancti impulsus, non adhuc quidem inhabitantis, sed moventis, quo poenitens adiutus, viam sibi ad iustitiam parat. Et tamen illud auxilium non est sufficiens, alias homo respueret auxilium illud, nec operaretur aliud cum illo; nec etiam est auxilium efficax: alias virtute illius peccator infallibiliter converteretur, et consequeretur gratiam iustificantem: ergo idem, quod prius.

Quinto. Auxilium efficax, quocumque modo ab eius assertoribus explicetur, destruit verum auxilium sufficiens: ergo non recte dividitur auxilium gratiae in auxilium sufficiens, et auxilium efficax. Probatur consequentia: quia unum membrum divisionis non debet destruere naturam alterius. Antecedens autem probatur: nam, si asseratur cum Thomistis, auxilium efficax esse unum ex antecedenter, et necessario praerequisitis ad operandum; constat, auxilium sufficiens non esse sufficiens, nisi solo nomine. Quomodo enim dici potest sufficiens, ad aliquam operationem illud auxilium, ultra quod necessario praerequiritur aliud auxilium, ut re ipsa talis operatio producatur? Si autem iuxta aliorum Theologorum sensum, auxilium sufficiens sit illud, quod confertur a Deo incongruo tempore, et in aliis circumstantiis non accommodatis, in quibus videlicet Deus praescit, hominem non esse consensurum, si conferatur illi talis gratia; etiam in hac sententia, auxilium, quod dicitur sufficiens ad credendum, non est revera sufficiens. Si enim medicus aegroto pituita redundanti, ac febri ob huius excessum laboranti potionem tribuat, praecipuam illam quidem, sed quae pituitae sanandae minime accommodata sit; is non sufficientem medicinam, sed nec medicinam dedisse dicendus est: et idem contingeret, si morbo non malum farmacum applicaret, sed alieno tempore, et incongruo, ut cum, verbi gratia, non dum coctus fuerit humor, sed cruditate resistat: ergo similiter Deus non censetur tribuere auxilium sufficiens ad sanandum hominem a peccato, si illud auxilium congruum, et attemperatum non sit homini, cui applicatur, aut conferatur ei tempore inopportuno, quando videlicet Deus praescit, illum non esse consensurum.

Sexto est argumentum, quod quidem auctores oppositae sententiae Lydium lapidem appellant. Sit casus, quod unus, et idem concionator multis peccatoribus de inferni poenis, aut paradisi gloria sermonem faciat, et interim Spiritus sanctus aequali gratia excitet, ac moveat interius cor eorum; evenire potest, quod aliqui eorum convertantur; aliqui vero non, ut constat ex Matth. c. 11. ubi sapientia Verbi incarnati nobis revelavit, futurum fuisse, ut si ea signa, et virtutes, quas fecit Iudaeis, factae fuissent Tyriis, et Sidoniis, hi olim poenitentiam egissent; aperte ostendens Iudaeos eisdem virtutibus restitisse, quibus conversi essent Tyrii, et Sidonii: ergo gratia illa non erat tantum sufficiens; alias nullus per eam converteretur: nec etiam efficax; alias omnes converteret: ergo aliud genus gratiae statuendum est; nimirum indifferens, cui videlicet pro arbitrii libertate resistere liceat, aut consentire, ut habetur in Concilio Tridentino: non ergo admittenda est illa distinctio sufficientis gratiae, et efficacis.

Septimo. Unum membrum divisionis non debet includi in alio, quia divisio debet dari per opposita: sed gratia sufficiens includitur in gratia efficaci; nam omnis gratia efficax est, a fortiori, sufficiens. Si enim actu per illam homo operatur, potest sine dubio per eam operari: ergo gratia non recte dividitur in sufficientem, et efficacem.

Octavo. Quia nomen gratiae efficacis fuit inventum Calvini, ut patet lib. 2. Institutionum cap. 3. nu. 11. ubi ait: Neque secus accipi sententia Christi potest: Omnis, qui audivit a Patre meo, venit ad me: quam, ut efficacem a seipsa Dei gratiam doceat: ergo saltem, ne in nominibus cum haereticis conveniamus, usurpanda non est in scholis Theologorum distinctio illa gratiae in sufficientem, et efficacem.

II. COntrariam sententiam docent communiter Doctores. Unde dicendum est, auxilium gratiae convenienter, et sufficienter dividi in auxilium sufficiens, et auxilium efficax: quae quidem divisio, nedum non est inutilis, vel a sacris litteris, Conciliis, Patribus, aut ratione aliena; sed illis omnibus valde conformis, ac per consequens utilis, et necessaria ad ea omnia explicanda, quae de gratia, et libero arbitrio Catholica semper docuit Ecclesia. Et quidem, si de re ipsa loquamur, nullus Catholicus potest dubitare de illa divisione; cum gratia sufficiens sit eadem cum excitante, et gratia efficax ab adiuvante realiter non distinguatur, ut supra dictum est. Constat autem partitionem gratiae in excitantem, et adiuvantem haberi ex sacris litteris, et Conciliis; praesertim ex Tridentino, et Sanctis Patribus: ergo, quantum ad rem ipsam, non potest reiici divisio gratiae in sufficientem, et efficacem. Sed probatur, divisionem illam esse necessario admittendam, ac etiam sub propriis nominibus haberi ex sacris litteris, Conciliis, et Patribus, ac Doctoribus scholasticis, praesertim ex S. Thoma.

III. Primo probatur haec divisio ex sacris litteris: nam de auxilio sufficiente dicit Apostolus: Omnia possum in eo, qui me confortat, et iterum ait: Non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Quibus verbis expresse constituit, gratiam sufficientem, qua possumus pie operari; eamque docet, non in nobis ex nobis, sed ex Deo esse. Unde Conc. Araus. can. 7. et S. Thom. ex his verbis colligit, sufficientiam gratiae, dicens: Licet autem non simus sufficientes cogitare aliquid a nobis, tamquam ex nobis: tamen habemus aliquam sufficientiam, qua scilicet bonum possumus velle, et credere incipiamus, et hoc a Deo est, 1. Cor. 4. Quid habes, quod non accepisti? Accedit, quod idem Apostolus ait: Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae, Angelus Satanae, qui me colaphizet: propter quod ter Dominum rogavi, ut discederet a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur. Si secundum verbum Domini gratia sufficit ad omnes tentationes vincendas: ergo datur vera gratia sufficiens, qua potest homo tentationes vincere, et opera pietatis exercere: ergo sub conceptis terminis habetur gratia sufficiens ex sacris litteris. Sub aliis autem aequivalentibus habetur expressa aliis in locis. Dicitur enim proverb. 1. Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem suam, et in capite turbarum clamitat. Et actor. 7. ubi S. Stephanus dixit Iudaeis: Vos semper Spiritui sancto restitistis; aperte significans, quibusdam inspirari bona desideria, ut converti possint, quibus tamen sua malitia resistunt. Si enim per illam vocationem Spiritus sancti non possent converti, non fuissent a Stephano reprehensi Iudaei, quia restiterunt. Item Isaiae 5. sic loquitur Dominus: Habitatores Hierusalem, et viri Iuda, iudicate inter me, et vineam meam. Quid est, quod ultra debui facere vineae meae, et non feci ei? an quod expectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? ex quibus constat, Iudaeos, quos reprehendit Dominus, gratiam efficacem non habuisse, alias fecissent utique fructum bonum: habuerunt autem gratiam vere sufficientem, per quam converti potuerunt, et fructus dignos poenitentiae facere: alias enim non reprehendisset eos Dominus, quod uvas non protulerint, sed labruscas: ergo ex sacris litteris habetur gratia sufficiens distincta ab efficaci.

IIII. Idipsum probatur de gratia efficaci ex illo Ezechielis 36. Et Spiritum meum ponam in medio vestri, et faciam, ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini. Quo testimonio saepissime probat S. August. contra Pelagianos, et Semipelagianos, admittendam esse gratiam efficacem, quae tribuit vires efficacissimas voluntati, ut patebit infra.

De eodem auxilio efficaci intelligitur illud Ioannis 6. Omnis, qui audit a Patre, et didicit, venit ad me. Ubi declaratur efficacia vocationis divinae, qua vocatus infallibiliter venit: et Ioan. 10. Et non rapiet eas quisquam de manu mea, et non peribunt in aeternum. Quod ideo dictum est, quoniam praedestinatos suos efficaci auxilio praevenit, ut infallibiliter salventur. Item ad Rom. 8. Quos vocavit, hos et iustificavit: et cap. 9. Non ex operibus, sed ex vocante, dictum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Ubi significatur vocatio efficax, de qua idem Apost. alibi dicit: His, qui secundum propositum, vocati sunt Sancti. Et ad Philip. 2. Deus est enim, qui operatur in nobis et velle, et perficere pro bona voluntate.

V. Respondent primo, haec, et similia loca Scripturae procedere contra Pelagium, qui divino auxilio generali contentus; speciale auxilium, excitantemque gratiam, atque adiuvantem negavit; non autem aliquid probare adversus eos, qui necessitatem excitantis gratiae, et adiuvantis agnoscunt. Haec tamen solutio vim argumenti non evacuat; tum quia Pelagius admisit gratiam excitantem, ut disput. 1. visum est, et patebit amplius disp. 95. et similiter Iulianus admisit gratiam adiuvantem pedissequam, et subsequentem ad determinationem creatae voluntatis, ut in eadem 1. disput. nu. 11. ostensum est; tum etiam quia non solum probat argumentum, admittendam esse gratiam excitantem, et adiuvantem, sed etiam concludit, dari gratiam, quae sit vere sufficiens ad salutem, et gratiam, quae non solum sufficiens sit, verum etiam efficax. Respondent secundo, verba Scripturae inducta, et similia perseverantiae donum indicare. Unde ex illis non potest probari auxilium efficax: nam donum perseverantiae est proprium donum praedestinatorum; gratia autem efficax communis est perseverantibus finaliter, et iis, qui bonum agunt, sed non perseverant usque in finem. Ex quo inferunt, medium genus gratiae concedendum esse, quod iis serviat, qui bona agunt, nec tamen finaliter perseverant, ac per consequens, divisionem praedictam esse insufficientem, qua dividitur gratia in sufficientem, et efficacem.

Haec etiam solutio nullam prorsus apparentiam habet. Primo: nam, licet aliqua loca Scripturae de praedestinatis, qui perseverant usque in finem, intelligantur; aliqua tamen indifferenter loquuntur de praedestinatis, et de illis, qui opera pietatis exercent, etiam si usque in finem non perseverent, sicut est illud Philip. 2. Deus est, qui operatur in vobis et velle, et perficere. Ezech. 36. Faciam, ut in praeceptis meis ambuletis: et illud Ioann. 6. Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Qui enim credit in Christum, et illum diligit, ad Christum venire dicitur, etiam si finaliter a gratia decidat, et damnetur. Secundo: nam, licet auxilium gratiae immediate dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax; postea tamen auxilium efficax rursus subdividitur in auxilium efficax ad credendum, et auxilium efficax ad diligendum, etc. atque in auxilium efficax ad perseverandum, ut disp. 84. manifestum fiet. Unde ex hoc, quod detur aliquod auxilium efficax proprium praedestinatorum, nempe donum perseverantiae, et aliquod auxilium efficax, quod sit commune praedestinatis, et non praedestinatis; illud videlicet, quo quis credit Deum, et illum super omnia diligit; non sequitur, divisionem gratiae in gratiam sufficientem, et efficacem non esse adaequatam.

VI. Secundo probatur ex definitione Conciliorum: nam in Concilio Arausicano secundo cap. 19. dicitur: Cum sine gratia Dei salutem non possit homo custodire, quam accepit; quomodo sine Dei gratia poterit reparare, quod perdidit? ergo gratia tribuit posse perseverare, et posse reparare per poenitentiam damna, quae per peccatum incurrit: ergo datur gratia sufficiens ad perseverandum, et poenitendum. Idem probatur de gratia efficaci ex can. 9. eiusdem Concilii, ubi sic dicitur: Divini est muneris, cum recte cogitamus, et pedes nostros a falsitate, et iniustitia tenemus: quoties enim bona agimus, Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur operatur. et can. 20. Multa in homine bona fiunt, quae non facit homo: nulla vero facit homo bona, quae non Deus praestet, ut faciat homo. Quibus verbis gratiam efficacem expressit, quae facit, ut faciamus; et operatur, ut operemur. Et can. 25. Hoc etiam secundum fidem Catholicam credimus, quod, accepta per baptismum gratia, omnes baptizati, Christo auxiliante, et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint, et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Quibus verbis aperte docet, omnes existentes in gratia, per Dei auxilium, posse perseverare, si velint; et ea, quae ad salutem pertinent, adimplere.

Eadem divisio gratiae colligitur ex Concilio Tridentino sess. 6. de Iustificatione, cap. 11. ubi ait: Deus impossibilia non praecipit, sed praecipiendo monet et facere, quod possis, et petere, quod non possis; et adiuvat, ut possis. Et statim subdit, quod cum divino auxilio, quae Deus iubet, praestare possunt: ergo, secundum Concilium Tridentinum, datur gratia sufficiens, qua potest homo servare omnia divina mandata. Et in can. 1. et 2. definit, sine gratia non posse hominem iustificari, aut vitam aeternam promereri, clare ostendens, gratiam tribuere homini posse iustificari, posse vitam aeternam promereri: gratia autem, quae tribuit posse, est gratia sufficiens, ut supra dictum est. Et in can. 4. non obscure traditur gratia efficax, cum definit, liberum hominis arbitrium a Deo motum, et excitatum aliquid cooperari, assentiendo Deo excitanti, atque vocanti, quo ad obtinendam iustificationis gratiam, se disponat, ac praeparet. Ubi sermo est de gratia efficaci, quae facit, hominem cooperari Deo excitanti, atque vocanti.

VII. Est ad eamdem gratiam efficacem comprobandam insigne testimonium Benedicti Papae VII. in quadam oratione tenoris sequentis: Adesto nobis, quaesumus Domine Sancte Spiritus, peccati quidem immanitate detentis, sed in nomine tuo specialiter aggregatis. Veni ad nos, et dignare illabi cordibus nostris. Doce nos, quid agamus; quo gradiamur, ostende; quid efficiamus, operare. Esto salus, et suggestor, et effector iudiciorum nostrorum, qui solus cum Deo Patre, et eius Filio nomen possides gloriosum. Non nos patiaris perturbatores esse iustitiae; qui summae veritatis diligis aequitatem, ut in sinistrum nos non ignorantia trahat, non favor inflectat, non acceptio muneris, vel personae corrumpat: sed iunge nos tibi efficaciter, solius tuae gratiae dono, ut simus in te unum, et in nullo deviemus a vero; quatenus in nomine tuo collecti, sic in cunctis teneamus cum moderamine pietatis iustitiam, ut a te in nullo dissentiat sententia nostra, et in futuro pro bene gestis consequamur praemia sempiterna. Expendatur illud verbum, efficaciter solius tuae gratiae dono: ergo negari non potest gratia efficax, etiam quantum ad ipsum nomen.

Tertio probatur auctoritate Sanctorum Patrum, praesertim S. Augustini, qui expressis verbis distinguit gratiam in sufficientem, sine qua pie operari non possumus, et efficacem, qua actualiter bene operamur; ut patet ex locis superius inductis. Et praeterea ex libro de praedestinatione Sanctorum cap. 16. ubi ait: Vocat enim Deus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici filii sui, non ea vocatione, qua vocati sunt, qui noluerunt venire ad nuptias; illa quippe vocatione et Iudaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et gentes, quibus Christus crucifixus stultitia est; sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens: Ipsis vocatis Iudaeis, et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Sic enim ait: Ipsis autem vocatis; ut illos ostenderet non vocatos; sciens esse quamdam certam vocationem eorum, qui secundum propositum vocati sunt, quos praescivit, et praedestinavit conformes imaginis filii sui. Quam vocationem significans ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: Quia maior serviet minori. Numquid dixit, non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo: Sed ex vocante, non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. Appellat autem S. Augustinus vocationem secundum propositum eam, quae procedit ex proposito, seu decreto absoluto, et efficaci voluntatis divinae, convertendi, vel ad se per piam operationem trahendi, vel iustificandi hominem, aut etiam salvandi, et glorificandi. Vocationem vero non secundum propositum eam dicit, quae procedit ex voluntate Dei antecedente, qua vult, omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Item etiam in libro de correptione, et gratia cap. 11. ait: Tale quippe erat adiutorium, quod desereret, cum vellet, et in quo permaneret, si vellet, non quo fieret, ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed hac potentior est in secundo Adam. Prima est enim, qua fit, ut habeat homo iustitiam, si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit, ut velit, et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluptatem contraria concupiscentem, voluptate spiritus vincat. Et infra: Et tanto amplius datur per Iesum Christum Dominum nostrum, quibus id dare Deo placuit, ut non solum adsit, sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum, ac tale sit, ut velimus. Est quippe in nobis, per hanc Dei gratiam, in bono recipiendo, et perseveranter tenendo, non solum posse, quod volumus, verum etiam velle, quod possumus. Quibus verbis, duplex divinae gratiae auxilium distinguit; aliud tribuens posse, quod est auxilium sufficiens: aliud tribuens nobis velle; quod est auxilium efficax. Praeterea cap. 12. eiusdem libri: Ipsa, inquit, adiutoria distinguenda sunt. Aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. Et infra: Primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus fuerat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere; datum est adiutorium perseverantiae, non quo fieret, ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Nunc vero Sanctis in Regnum Dei per gratiam Dei praedestinatis, non tantum tale adiutorium perseverantiae datur, sed tale, ut eis perseverantia ipsa donetur; non solum, ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. Quibus verbis aperte distinguit adiutorium, sive auxilium gratiae in adiutorium, quod solum tribuit posse operari, vel posse perseverare; quale fuit adiutorium primis parentibus in statu innocentiae collatum: et in adiutorium, quod non tantum posse tribuit, sed etiam actualiter pie operari, vel perseverare usque in finem: gratia autem, quae tribuit posse, est sufficiens; quae autem confert actualiter operari, est efficax: ergo.

VIII. De auxilio efficaci extant urgentiora testimonia apud eumdem S. Augustinum, ex quibus nonnulla superius adduximus; sed praesertim lib. 1. contra duas epistolas Pelagianorum cap. 20. et lib. de praedestinatione Sanctorum, cap. 20. et lib. de gratia, et lib. arb. cap. 14. 16. et 17. quibus in locis adducit, et expendit verba illa Ezechielis 36. Faciam, ut faciatis; ad probandum donari a Deo auxilium efficax, quo facit, ut faciamus, et operatur, ut operemur. Et lib. de gratia, et libero arbitrio, cap. 5. Ut Paulus de caelo vocaretur, et tam magna, et efficacissima vocatione converteretur, gratia Dei erat sola, quia eius merita erant magna, sed mala.

IX. Respondent, gratiam illam efficacissimam ex privilegio speciali concessam fuisse Paulo Apostolo. Unde non debet trahi in regulam ad probandum, gratiam efficacem dari omnibus pie operantibus, et multo minus posse ex ea probari partitionem gratiae in sufficientem, et efficacem; alias enim eodem, ac potiori iure dividenda esset gratia in occultissimam, et patentissimam: nam etiam S. Augustinus occultissimae gratiae nomen usurpat, ut patet libro 1. de peccat. merit. et remiss. cap. 9. et de praedest. Sanct. cap. 8.

Sed contra hanc solutionem urget argumentum: nam, etiam si ex praerogativa speciali collata fuerit Apostolo efficacissima illa gratia; adhuc tamen illa gratia vere fuit efficax, ac distincta ab ea, quae tribuitur his, qui non convertuntur; possunt tamen converti, quae sine dubio est gratia sufficiens: ergo admittenda est divisio gratiae in sufficientem, et efficacem. Nec ex hoc sequitur, distribuendam esse gratiam, secundum S. Augustinum in occultissimam, et patentissimam: nam gratia Dei supernaturalis, de qua in praesenti loquimur, semper est occulta, nec potest per experientiam, aut naturalem rationem evidenter cognosci, ut supra dictum est, et patebit infra. At non omnis gratia est efficax, aut efficacissima; sed aliqua est tantum sufficiens. Unde non est simile.

Accedit, quod S. Augustinus aliis pluribus in locis constituit gratiam efficacem communem omnibus, qui pie operantur, aut vitam aeternam promerentur; sed praesertim lib. de gratia, et lib. arb. cap. 16. ubi ait: Certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: Faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea observetis, et faciatis. Ecce, vires efficacissimas contra vires sufficientes distinguit, et illas dari omnibus, qui pie operantur, definit: istas vero concedi iis, qui bene operari possunt, sed sua culpa, operari nolunt. Et lib. 1. contra duas epistolas Pelagianorum c. 20. loquens de potestate Divina, qua ad orationem Reginae Esther convertit Deus cor Regis Assueri, et transtulit indignationem eius in lenitatem, inquit: Qui cor Regis, antequam mulieris sermonem poscentis audisset, occultissima, et efficacissima potestate convertit, et transtulit ab indignatione ad lenitatem; hoc est de voluntate laedendi ad voluntatem favendi, secundum illud Apostoli; Deus est, qui operatur in vobis et velle.

X. Extat ad eamdem divisionem comprobandam insigne S. Cyrilli testimonium in libro de adoratione, et cultu in spiritu et veritate: ubi narrans historiam Genes. c. 19. quomodo Loth recepisset Angelos hospitio, ac postea ipsi apprehenderint manum eius, et manum uxoris eius, et filiorum; et mystice explicans illam apprehensionem manuum, ait: Indicium tibi sit, Palladi, valde manifestum; dum non solis verbis nos stimulat, et adhortationibus menti immissis, ut discedamus a peccato, sed tantam benignitatem nobis etiam exhibet universorum Salvator Deus, ut efficaci subsidio adiuvet, secundum quod scriptum est: Apprehendisti manum dexteram meam, et in consilio tuo deduxisti me. Nam quoniam hominis natura non valde generosa est, neque satis idonea, ut malum effugere queat, simul quodammodo nobiscum certat Deus, et duplex concedere beneficium videtur; persuadens admonitionibus, ut subsidium inveniamus, et fortius illud praestans, quam ut malum praesens, et violentum praevalere possit. Quibus verbis clarissime distinguit duplex Dei subsidium, sive auxilium: aliud sufficiens, tribuens posse bene operari: quod per adhortationes menti immissas designavit: aliud autem auxilium fortius, nempe auxilium efficax, praestans homini pie operari, et malum imminens effugere.

XI. Passio Christi satisfecit pro omnibus, quoad sufficientiam, et pro aliquibus quantum ad efficaciam.— Quarto probatur auctoritate Scholasticorum, qui divisionem gratiae sufficientis, et efficacis statuerunt: inter quos primum locum tenet S. Thomas: nam in 3. sent. dist. 13. q. 2. art. 2. quaestiunc. 2. ad 5. ait, quod Christus satisfecit pro tota humana natura sufficienter; non tamen efficienter, quia non omnes illius satisfactionis participes fiunt: quod ex eorum importunitate est, non ex ipsius insufficientia satisfactionis. Et dist. 19. q. 1. art. 1. quaestiunc. 2. ad 3. utitur eadem dist. passionem Christi conferens cum medicina, quae antequam applicetur infirmo, sufficiens est ad sanandum, sed efficientiam, idest efficaciam, non habet, nisi applicetur infirmo: et 3. p. q. 79. art. 7. ad 2. ait, quod sicut passio Christi prodest quidem omnibus, quantum ad sufficientiam, et ad remissionem culpae, et adeptionem gratiae, et gloriae: sed effectum non habet, nisi in illis, qui passioni Christi coniunguntur per fidem, et caritatem: ita et sacrificium missae, quod est memoriale Dominicae passionis, non habet effectum, nisi in illis, qui coniunguntur huic sacramento per fidem, et caritatem. Et sup. cap. 26. Matt. explicans illud: Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum: ait: Et pro multis, et pro omnibus, quia, si consideretur sufficientia; ipse est propitiatio pro peccatis nostris, et non pro nostris tantum, sed pro totius mundi. Sed, si consideremus effectum, non habet effectum, nisi in his, qui salvantur, et hoc ex culpa hominum. Ex his desumitur argumentum. Passio Christi satisfecit pro omnibus hominibus, quantum ad sufficientiam, et pro aliquibus, quantum ad efficaciam: ergo similiter gratia, quam per passionem nobis meruit, distingui potest, et debet in gratiam sufficientem, per quam potest homo pie operari, aut salvari; et in gratiam efficacem, per quam reipsa pie operatur, vel salvatur.

Sed dicunt, Sanctum Thomam in omnibus praeallegatis locis nullam prorsus mentionem fecisse efficaciae passionis Christi, sed solum docuisse, passionem Christi esse sufficientem pro omnibus; in aliquibus vero efficientem, et in illis habere effectum: ergo ex mente S. Tho. non est distinguenda passio, vel gratia Christi in sufficientem, et efficacem; sed in sufficientem, et efficientem. Haec tamen obiectio nulla est: nam gratia efficiens apud S. Th. designat gratiam efficacem; nam significat eam gratiam, quae facit, ut faciamus; et operatur, ut operemur. Constat autem, hanc esse gratiam efficacem; seu quae vires efficacissimas, ut Augustinus ait, tribuit voluntati. Praeterea etiam S. Thom. aliis in locis expressam mentionem facit gratiae efficacis, ut distinguitur contra gratiam sufficientem: praesertim super caput 6. Ioannis, ubi explicans verba illa; Omnis, qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me, ait: Attractio Patris efficacissima est, quia omnis, qui audivit a Patre, et didicit, venit ad Christum. Videantur alia loca S. Aug. et S. Tho. quae pro gratia efficaci, praedeterminante voluntatem creatam ad bonum, adduximus disputatione 23. num. 9. et sequentibus.

XII. Quinto probatur ratione eadem divisio, et eius sufficientia. Quia, si non daretur gratia vere sufficiens; sequeretur, quod illi omnes, qui non convertuntur, aut salvantur, revera converti non possent, aut salvari: quod tamen non potest admitti. Probatur antecedens: nam illi non habent gratiam efficacem; alias enim converterentur, aut salvarentur: haec enim gratia tribuit actualiter bene operari, vel perseverare usque in finem: ergo, si non habent gratiam vere sufficientem, quae tribuit posse; omnes illi converti, pie operari, vel salvari non possent; et ita non imputaretur eis ad culpam, quod non converterentur, nec adimplerent divina mandata; et consequenter Deus irrationabiliter conquereretur de illis, et sine causa eos increparet: quod tamen sacrarum litterarum testimoniis videtur repugnare. Dicitur enim proverb. 1. Quia vocavi, et renuistis: extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret, etc: ego quoque in interitu vestro ridebo, etc. et psal. 4. Filii hominum usquequo gravi corde? ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? Et Christus Dominus in die iudicii sedens pro tribunali, dicet illis, qui a sinistris erunt: Discedite a me maledicti in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo, et angelis eius: esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, etc. Relinquitur ergo, eos habuisse auxilium sufficiens, quo haec omnia poterant adimplere: ergo necessario admittenda est divisio gratiae in sufficientem, et efficacem.

Denique probatur specialiter, quod sit constituendum auxilium efficax ab auxilio sufficienti distinctum: nam alias tolleretur certitudo, et infallibilitas praedestinationis, quae fundatur in efficacia auxiliorum divinae gratiae, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur, ut ait August. lib. de praedest. Sanctor. cap. 14. Haec autem patebunt amplius ex iis, quae dicentur infra inter disputandum de efficacia auxiliorum praevenientis gratiae.

XIII. AD primum argumentum iam patet ex dictis, quam sit conformis sacris litteris, Conciliis, et Patribus divisio gratiae in sufficientem, et efficacem: et ad id, quod obiicitur ex Concilio Tridentino; respondetur, nomine excitantis, et adiuvantis gratiae, comprehendisse gratiam sufficientem, et efficacem, ut ex aliis supra inductis locis eiusdem Concilii aperte constat.

Ad secundum respondetur, quod eaedem fere difficultates, quas Theologi disputant circa gratiam sufficientem, et efficacem, moveri possunt, circa gratiam excitantem, et adiuvantem. Unde, si propter illas non esset admittenda divisio gratiae in sufficientem, et efficacem; eadem ratione reiicienda esset partitio gratiae in excitantem, et adiuvantem: quod tamen concedi non potest. Secundo respondetur, difficultates omnes, quae circa distinctionem gratiae sufficientis, et efficacis oriuntur, ex principiis Theologicis dissolvuntur quam facile, ex Scripturis videlicet, Conciliis, et Patribus, ut ex supra dictis patet, et ex iis, quae sunt inferius dicenda. Dato etiam, quod, posita eadem distinctione, multa se offerant, quae plene non possint a nobis intelligi, aut explicari; non propterea neganda essent, aut reiicienda. Unde August. Numquid propterea dicturi sumus, quod ita esse perspicimus; non ita esse, quoniam, cur ita sit, non possumus invenire? Numquid ideo negandum est, quod apertum est, quia comprehendi non potest, quod occultum est? Et in alio loco, ait: Ego autem etiam si refellere istorum argumenta non valeam, video tamen inhaerendum esse iis, quae in scripturis sunt apertissima, ut ex iis revelentur obscura, aut si mens nondum est idonea, quae possit ea vel demonstrata cernere, vel abstrusa investigare, sine ulla dubitatione credantur: de quo plura in disputatione 118. et 119. dicenda sunt.

Ad tertium respondetur. Quod cum gratia sufficiens, et efficax ab excitante, et adiuvante realiter non distinguantur; loca scripturae, quae de gratia, et libero arbitrio loquuntur, sicut recte explicantur de gratia excitante, vel adiuvante; ita etiam rectissime possunt de gratia sufficiente, vel efficaci interpretari.

Ad quartum respondetur, reprobos, dum sunt in gratia, operari opera bona, et meritoria vitae aeternae, virtute gratiae efficacis: sed illa gratia est quidem efficax ad credendum, vel diligendum Deum; non tamen est efficax ad perseverandum. Gratia enim efficax dividitur in diversa membra, ut supra dictum est. Unde ex eo, quod gratia reprobis collata non sit efficax ad perseverandum; non sequitur, eam non esse efficacem, vel quod sit constituendum medium genus gratiae a sufficienti, et efficaci distinctum. Gratia autem efficax dicitur gratia secundum propositum Dei, sive illud propositum sit efficiendi in nobis, atque nobiscum pios actus fidei, spei, et caritatis, ut contingit in reprobis existentibus in gratia, sive sit etiam propositum salvandi, seu glorificandi, sicut est propositum, quod circa electos habet. Cum ergo S. August. ait, quod praedestinatio est praescientia; et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur; nomine beneficiorum Dei, comprehendit non solum gratiam efficacem, qua homo credit, sperat, diligit Deum, vel alia opera pietatis exercet; sed etiam eam gratiam, per quam Deus efficit illum perseverantem usque in finem.

Ad confirmationem respondetur, auxilium actuale, quo actus attritionis elicitur, esse quidem auxilium sufficiens, comparatione conversionis perfectae, et simul efficax, comparatione attritionis, vel aliorum actuum imperfectorum, qui regulariter antecedunt contritionem perfectam; quia, ut dicetur disp. 80. idem auxilium, quod est sufficiens, comparatione unius effectus; simul est efficax, comparatione alterius.

Ad quintum respondetur, auxilium efficax esse unum ex antecedenter praerequisitis, ut homo actualiter bene operetur, sicut dictum est supra. Nec ex hoc sequitur, nullam aliam gratiam, praeter efficacem, esse sufficientem, ut disp. 18. nu. 20. et disputatione 23. nu. 29. ostensum est.

XIV. Ad sextum respondetur, Stantibus in duobus hominibus omnibus auxiliis praevenientis gratiae tam externis, quam internis omnino aequalibus, numquam contingere, quod unus convertatur, alter non convertatur; sed semper ille, qui convertitur, recipit aliquod fortius auxilium praevenientis gratiae, quod non recipit ille, qui non convertitur, ut disp. 108. manifestum fiet: ubi etiam respondendum erit ad id, quod ex Matth. 11. cap. obiicitur.

Ad septimum respondetur, quod gratia sufficiens eminenter includitur in gratia efficaci, non autem formaliter: nam gratia sufficiens, formaliter loquendo, ut ab efficaci distinguitur, est illa, quae solum tribuit posse operari illum actum, comparatione cuius dicitur sufficiens: gratia autem efficax, quamvis tribuat posse operari, non tamen confert solum posse, sed etiam actualiter operari, ut dictum est.

Secundo respondetur, quod, etiam quando conversio peccatoris fit in unico instanti, Deus et movet liberum arbitrium gratia adiuvante, quae est efficax; et similiter per gratiam excitantem, vel sufficientem illuminat intellectum, et excitat eius voluntatem, ut libere convertatur: quae quidem excitatio, quamvis sit in eodem instanti temporis, praesupponitur tamen in priori signo rationis ad gratiam efficacem.

Ad octavum respondetur, quod, ut disp. 3. dicebamus, et patebit etiam inferius, Calvinus non erravit, dum gratiam Christi esse efficacem asseruit; sed quia ita ex se efficacem esse confinxit, ut cum ea nostrum arbitrium non cooperetur libere, sed solum motu spontaneo.

Disputatio LXXII: Utrum in ea divisione, qua auxilium gratiae dividitur in auxilium efficax, et auxilium inefficax immediatum divisum, sit auxilium sufficiens.

Disputatio LXXIII: Utrum divisio auxilii praevenientis gratiae in auxilium efficax, et inefficax, solum ab effectu, qui simul a libera cooperatione arbitrii pendet, desumatur; an etiam ex reali virtute ipsius auxilii.

Disputatio LXXIV: Utrum gratia excitans, seu praeveniens sit formaliter aliquis actus vitalis liberi arbitrii; an vero aliquid antecedens omnem actum vitalem.

Disputatio LXXV: Quisnam sit proprius effectus gratiae excitantis, inquantum est formaliter excitans.

Disputatio LXXVI: Utrum gratia excitans sit idem, quod gratia sufficiens.

Disputatio LXXVII: Utrum Gratia excitans, quae secundum communem modum, hominibus confertur, dependeat a Ministris Ecclesiae.

Disputatio LXXVIII: Utrum Gratia excitans, quae regulariter hominibus confertur, dependeat a conatu, et industria eius, qui excitatur.

Disputatio LXXIX: Quodnam auxilium gratiae dicatur vere sufficiens.

Disputatio LXXX: Utrum omne auxilium sufficiens, secundum aliquam rationem sit efficax.

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work