De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Prooemium

Disputatio LXX: Utrum Gratia convenienter dividatur in operantem, et cooperantem; in excitantem, et adiuvantem; in praevenientem, et subsequentem.

Disputatio LXXI: Utrum Auxilium gratiae convenienter dividatur in auxilium sufficiens, et auxilium efficax.

Disputatio LXXII: Utrum in ea divisione, qua auxilium gratiae dividitur in auxilium efficax, et auxilium inefficax immediatum divisum, sit auxilium sufficiens.

Disputatio LXXIII: Utrum divisio auxilii praevenientis gratiae in auxilium efficax, et inefficax, solum ab effectu, qui simul a libera cooperatione arbitrii pendet, desumatur; an etiam ex reali virtute ipsius auxilii.

Disputatio LXXIV: Utrum gratia excitans, seu praeveniens sit formaliter aliquis actus vitalis liberi arbitrii; an vero aliquid antecedens omnem actum vitalem.

Disputatio LXXV: Quisnam sit proprius effectus gratiae excitantis, inquantum est formaliter excitans.

Disputatio LXXVI: Utrum gratia excitans sit idem, quod gratia sufficiens.

Disputatio LXXVII: Utrum Gratia excitans, quae secundum communem modum, hominibus confertur, dependeat a Ministris Ecclesiae.

Disputatio LXXVIII: Utrum Gratia excitans, quae regulariter hominibus confertur, dependeat a conatu, et industria eius, qui excitatur.

Disputatio LXXIX: Quodnam auxilium gratiae dicatur vere sufficiens.

Quodnam auxilium gratiae dicatur vere sufficiens.

I. AD hanc difficultatem respondent communiter Theologi, illud auxilium gratiae dici sufficiens ad aliquem actum, quo vere potest quis illum actum exercere, sicut auxilium sufficiens ad credendum est illud, quo homo potest credere; et auxilium sufficiens ad poenitendum est illud, quo homo potest poenitere; et sic proportionabiliter de aliis actibus virtutum. Ex quo inferunt, auxilium sufficiens ad salutem esse illud, quo homo potest salvari. Colligunt hoc ex S. Augustino lib. de corrept. et gratia, c. 11. et 12. cuius verba disput. 71. nu. 7. adduximus. Sed recentiores Theologi ulterius inquirunt, quidnam sit necessarium ex parte auxilii divini, ut per illud dicatur homo posse credere, posse diligere, aut posse perseverare. Quidam enim existimant, quod, ut aliquod auxilium gratiae dicatur vere sufficiens, quo possit credere, diligere, aut perseverare, necessarium est, quod sit ita sufficiens, ut ex parte principii activi, sive ex parte praevenientis auxilii nullum aliud auxilium sit necessario praerequisitum, ut actualiter credat, diligat, aut perseveret. Probant suam sententiam.

Primo ex ipsa etymologia nominis: Illud enim dicitur sufficiens, ultra quod non requiritur aliud; si enim aliud necessarium requireretur, illud solum auxilium, quod dicitur sufficiens, revera non esset sufficiens: ergo illud auxilium est sufficiens ad credendum, ultra quod nullum aliud auxilium antecedens cooperationem arbitrii ad actum credendi est necessarium, ut actualiter homo credat.

Secundo arguitur a simili: nam si ad aliquam electionem canonicam essent simpliciter necessaria duodecim suffragia, et Petrus, verbi gratia, solum haberet octo suffragia, non diceretur habere sufficientia suffragia ad illam electionem: ergo similiter, si ultra illud auxilium, quod dicitur sufficiens ad credendum, est simpliciter necessarium aliud auxilium; illud primum auxilium revera non erit sufficiens, comparatione actus credendi, sed solo nomine diceretur sufficiens.

Tertio. Inter auxilium sufficiens ad credendum, et actum ipsum credendi nullum aliud auxilium mediat: ergo illud est auxilium sufficiens ad credendum, ultra quod nullum aliud auxilium est necessarium, ut homo actualiter credat. Probatur consequentia: nam alias iam daretur auxilium medium inter auxilium sufficiens, et actum ipsum credendi. Antecedens autem probatur; quia non potest explicari, quidnam sit illud medium; non enim est habitus, aut qualitas: nam habitus est aliquid permanens; medium autem illud non potest esse permanens, nec etiam est actus; alias enim inter auxilium sufficiens ad credendum, et actum ipsum credendi mediaret alius actus credendi, quod est impossibile: ergo tale auxilium medium nihil est.

Confirmari potest haec sententia omnibus argumentis, quibus disp. 98. contendemus probare, praeter auxilium sufficiens, non esse constituendum tamquam necessarium ad credendum auxilium efficax, ab auxilio sufficiente realiter distinctum: ex hoc enim evidenter sequitur, illud esse auxilium sufficiens ad aliquam operationem, ultra quod nullum aliud auxilium praeveniens est necessarium.

II. Contrariam sententiam docent omnes doctores, qui sentiunt praeter auxilium sufficiens, quod tribuit homini posse credere, posse diligere, aut posse perseverare, necessarium esse aliud auxilium efficax praevenientis gratiae, quo Deus efficit, ut homo actualiter credat, diligat, aut perseveret. Hi enim doctores cum necessitate talis auxilii efficacis salvant veram sufficientiam auxilii sufficientis, ut ex parte dicebamus disputatione 18. nu. 20. disput. 23. n. 32. ex S. Th. Pro cuius explicatione Supponendum est cum Caietano, et Ferrariense, et M. Medina, quod dupliciter intelligitur, liberum arbitrium posse per aliquod auxilium producere aliquem actum. Primo modo absolute, et simpliciter, hoc est sine addito, sicut cum asserimus, hominem per potentiam visivam posse videre, quia videlicet, quantum est ex parte potentiae, per quam constituitur in actu primo ad videndum, non requiritur, ut vere dicatur posse videre, quod superaddatur illi aliqua alia potentia, aut virtus, tribuens in actu primo ipsum posse videre; quamvis ultra potentiam visivam alia plura requirantur, ut quis actu videat; unde ex sola potentia non potest inferri usus, seu operatio illius in actu exercito. Et in hoc sensu asserendum est, per auxilium sufficiens vere posse hominem operari actum illum, comparatione cuius dicitur sufficiens, etiamsi numquam sit operaturus, nisi Deus auxilio efficaci efficiat, ut illud posse reducatur ad actum secundum. Secundo modo id potest intelligi de principio, sive auxilio, quo potest complete operari: ita videlicet, ut non solum habeat quis principium, quo vere possit operari, sed etiam habeat complementum, disputatione 18. nu. 10. et disputatione 19. num. 5. insinuatum, quo in ipso exercitio operetur, et velit; de quo disputatione 23. nu. 32. aliqua diximus.

III. Auxilium gratiae, quod dicatur vere sufficiens.— PRima ergo Conclusio sit. Illud auxilium dicitur complete in hac secunda acceptione sufficiens ad aliquam operationem, ultra quod nullum aliud auxilium est absolute necessarium, ut illa operatio actu producatur. In hac conclusione conveniunt auctores utriusque sententiae, et eam probant efficaciter argumenta facta a principio.

Secunda conclusio. Illud auxilium dicitur vere sufficiens in prima acceptione ad aliquam operationem, quod tribuit posse, comparatione eiusdem operationis, ita videlicet, ut nullum aliud auxilium sit absolute necessarium, ut homo vere dicatur posse illam operationem producere; sicut auxilium sufficiens ad credendum est illud, quo homo potest credere: et auxilium sufficiens ad perseverandum est illud, quo potest perseverare, si velit. In hac etiam conclusione nulla est controversia inter doctores; est enim conceptis verbis asserta ab Augustino locis superius allegatis, quam etiam probant efficaciter argumenta facta a principio.

IIII. Tertia Conclusio. Haec duo simul sunt compossibilia, quod scilicet praeter auxilium sufficiens, quod tribuit posse, sit absolute necessarium aliud auxilium praevenientis gratiae efficacis, tribuens actualiter pie operari, et nihilominus auxilium illud, quod dicitur sufficiens, sit vere sufficiens. Itaque, ut auxilium praevenientis gratiae sit sufficiens, non requiritur, quod sit ita sufficiens, ut ad operandum actualiter non sit necessarium simpliciter aliud auxilium ordine causalitatis praeveniens ipsam operationem. Hanc conclusionem statuit Caiet. Ferrar. et M. Medina locis citatis, et probatur. Primo: nam plura sunt necessaria, ut quis actu operetur, quam ut possit operari, ut ex praemissis patet: ergo bene stat, quod aliquis habeat omnia praerequisita, quibus revera potest operari, absque eo, quod habeat omnia necessario praerequisita, ut actualiter operetur; ergo vere salvatur auxilium sufficiens, quo homo potest credere, diligere, aut perseverare, si velit, etiam si asseratur, ut homo actualiter credat, diligat, aut perseveret, esse simpliciter necessarium aliud auxilium praevenientis gratiae, quo Deus efficiat, hominem credere, diligere, aut perseverare. Respondent auctores oppositae sententiae, ea, quae necessario requiruntur ad actualem operationem, nempe actualem concursum Dei generalem, vel concursum gratiae adiuvantis, non esse ex praerequisitis antecedenter ad piam operationem; sed ex concomitantibus, et simul concurrentibus cum libero arbitrio ad eamdem operationem. Sed haec solutio satis manet impugnata ex dictis disp. 18. et 23. Ostensum est enim, concursum Dei generalem esse influxum Dei immediatum in causas secundas, easque praemovere, ac praedeterminare ad suas operationes, unamquamque iuxta modum propriae naturae: ergo connumerari debet inter praerequisita antecedenter, non quidem ordine temporis, sed rationis, et causalitatis ad piam operationem.

V. Secundo probatur. Potentia visiva est principium sufficiens ad videndum, etiam si actualis visio numquam fiat, nisi accedente lumine, et causa universali eam movente: ergo similiter auxilium sufficiens ad credendum est vere sufficiens in suo genere; quamvis ultra illud sit simpliciter necessarium auxilium efficax, quo Deus efficit, ut homo credat.

Tertio idipsum probari potest: nam, ut disput. 86. manifestum fiet, Deus per auxilium gratiae efficacis, vere efficienter facit nos cooperari, eidem gratiae libere consentiendo; ergo praedictum auxilium efficax est ex praerequisitis, et antecedentibus, non quidem ordine temporis, sed ordine rationis, et causalitatis ad operandum.

VI. AD primum argumentum respondetur, illud dici auxilium sufficiens, ultra quod non requiritur aliud auxilium, tribuens posse operari; non tamen inconvenit, quod ultra auxilium sufficiens sit necessarium aliud auxilium tribuens actualiter operari.

Ad secundum argumentum respondetur, quod, ut quis possit eligi ad aliquod officium, sufficit, quod possit habere suffragia, quae secundum ius Pontificium ad electionem canonicam requiruntur. Ut autem eligatur de facto, requiritur in casu posito, quod habeat pro se duodecim suffragia. Et eodem modo, ut quis possit credere, requiritur, quod habeat in se receptum auxilium sufficiens, tribuens posse: ut autem actualiter credat, necessarium est, ut habeat auxilium efficax, quo fiat actualiter credens. Ad cuius maiorem explicationem notandum, quod, ut quaestione sexta de veritate, artic. 3. ad septimum, docet Sanctus Thomas, dupliciter dicitur aliquid posse in aliquid. Primo modo, considerando potentiam, quae est in illo; sicut dicimus, quod lapis potest moveri deorsum. Alio modo, considerando id, quod ex parte alterius est, sicut si dicerem, quod lapis potest moveri sursum per potentiam proiicientis. Sic ergo dicendum est, quod, qui actualiter movetur a Deo ad credendum auxilio sufficienti, inhaerente intellectui, et voluntati, dicitur posse credere per potentiam formalem, et proximam, quae est in ipso. Sed, si nullo modo a Deo moveatur ad credendum, sicut sunt infideles negative, qui nihil de Evangelio audierunt; illi dicuntur posse credere, tum per potentiam, quae est in alio, quia possunt moveri a Deo auxilio sufficienti, quod tribuit posse; tum etiam per radicalem potentiam, quae est in creato arbitrio: quia, dum est in via, flexibile est a malo in bonum. Et hac ratione Sanctus Thomas tertia parte, quaestione octava, articulo tertio, ad primum docet, Christum esse caput etiam infidelium: quia infideles, etsi actu non sint de Ecclesia, sunt tamen de Ecclesia in potentia: quae quidem potentia in duobus fundatur. Primo quidem, et principaliter in virtute Christi, quae est sufficiens ad salutem totius humani generis. Secundario in arbitrii libertate: quia, videlicet quilibet homo, dum est in via, habet liberum arbitrium vertibile a malo in bonum, eo quod in malo nullus viator est totaliter obfirmatus: hoc enim solum competit damnatis, quia sunt in termino.

Ad tertium respondetur, quod inter auxilium sufficiens ad credendum, et actum credendi mediat auxilium efficax, praedeterminans liberum arbitrium ad actum ipsum credendi, ut supra ostensum est. Et ad impugnationem dicendum, illud auxilium non esse habitum, vel qualitatem, nec actum nostrum, sed motionem virtuosam ad actum, ut disputatione 18. et 19. latius explicuimus.

Disputatio LXXX: Utrum omne auxilium sufficiens, secundum aliquam rationem sit efficax.

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work