Compendium Theologiae Dogmaticae Tomus I: De Christo Legato Divino, De Ecclesia Christi, De Fontibus Theologicis

Cf. R. Cornely, Introductio in utr. T. libros sacros I², Parisiis 1894; — Introductionis compendium⁷, Parisiis 1911, ubi in append. II tractatus de inspiratione; Franzelin, De Trad. et Scriptura; Franc. Schmid, De inspirationis bibliorum vi et ratione, Brixinae 1885; G. I. Crets, De divina Bibliorum inspiratione, Lovanii 1886; D. Zanecchia, Divina inspiratio Sacrarum Scripturarum, Romae 1898; L. Billot, De inspiratione Sacrae Scripturae, Romae 1903; S. Schiffini, Divinitas Scripturarum, Augustae Taur. 1905; Chr. Pesch, De inspiratione Sacrae Scripturae, Friburgi Brisg. 1906.

PRAENOTANDA.

371. Quid intellegatur Sacra Scriptura. Proxima regula fidei et proximus fons, ex quo fideles omnes hauriunt notitiam rerum credendarum, est vivum magisterium ecclesiasticum (supra n. 301). Huic autem magisterio Deus tradidit quosdam libros, quorum ipse per homines ut instrumenta factus est auctor, quique ideo «Sacra Scriptura» vocantur (supra n. 303). Hoc nomen desumptum est ex his ipsis libris, in quibus collectio librorum sacrorum iudaeorum vocatur, aut simpliciter ἡ γραφή vel αἱ γραφαί, aut γραφαὶ ἅγιαι, ἱερὰ γράμματα (cf. Io. 7, 38; 17, 12; 19, 24 sqq; Mt 22, 29; Rom 1, 2; 4, 3; 2 Tim 3, 15 sq). 1 Mach. 12, 9 vocantur τὰ βιβλία τὰ ἅγια; unde illud nomen: «Biblia sacra». Maxima pars horum librorum ante Christum iam exstabat. Sed etiam quidam apostoli vel apostolorum discipuli libros sacros conscripserunt. Quare dividitur Scriptura in libros Veteris et Novi Testamenti, qui etiam simpliciter dicuntur Vetus et Novum Testamentum.

372. Qui sint hi libri, definitum est a concilio tridentino, quod (in sess. 4) enumerat eos omnes et solos, qui in editione latina Vulgata nostra leguntur ab initio Genesis usque ad finem Apocalypsis; et dein pergit: «Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in ecclesia catholica legi consueverunt et in vetere Vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit… A. S.» (Denz. n. 784). Quam definitionem repetiit concilium Vaticanum sess. 3. c. 2 (Denz. n. 1787). Hic catalogus librorum sacrorum non est novus, sed iam statutus fuit a concilio carthaginensi a. 397 (Denz. n. 92; cf. n. 84 96) et deinceps saepius. Catalogus sacrorum librorum solet vocari canon, et libri in catalogum recepti dicuntur libri canonici. Nihilominus haec significatio vocabuli canonis non est primitiva, cum canon per se sit idem ac mensura vel regula. Hoc nomen transferentes SS. Patres ad res dogmaticas, loquuntur de canone, i. e. de regula fidei (S. Clemens Rom., 1 Cor. 7. Irenaeus, Contra haer. 3, II, I etc.). Ergo quia Scriptura est regula fidei, libri ad eam pertinentes recte vocantur libri canonici.

Quia olim de canonicitate quorundam librorum tum Veteris tum Novi Testamenti disputatum est in ecclesia, illi libri, qui semper et ubique canonici habebantur, vocari solent protocanonici; illi vero, de quibus aliquando dubitabatur, deuterocanonici. His nominibus non indicatur maior vel minor gradus auctoritatis sed unice factum historicum prioris et posterioris acceptionis universalis illorum librorum. Libri deuterocanonici Veteris Testamenti sunt: Tobias, Iudith, Sapientia, Ecclesiasticus, Baruch et epistula Ieremiae, duo libri Machabaeorum Esther 10, 4 usque ad finem libri, Daniel 3, 24—90; 13, 1 usque ad finem libri. Libri deuterocanonici novi Testamenti sunt: ep. ad Hebraeos, ep. Iacobi, ep. 2 Petri, ep. 2 et 3 Ioannes, ep. Iudae, Apocalypsis, Marcus 16, 9—20, Lucas 22, 43 sq, Ioannis 7, 53 ad 8, 11. Deuterocanonica Veteris Testamenti a protestantibus vocantur apocrypha; quae vero a catholicis vocantur apocrypha, a protestantibus vocantur pseudepigrapha (e. g. 3 et 4 libri Machabaeorum, Psalmi Salomonis, liber Henoch).

Historia canonis traditur in introductione in Sacram Scripturam. Quia haec res postulat longiores inquisitiones historicas, quam quae hic commode institui vel cum utilitate breviter recapitulari possint, eam illi disciplinae theologicae relinquimus. Dogmatice omnis dubitatio, quae olim de quibusdam libris movebatur, iam diu sublata est.

373. Ad conceptum libri canonici duo pertinent: a) ut liber sit inspiratus, b) ut qua inspiratus ecclesiae sit traditus. Id definitum est a concilio Vaticano (sess. 3, c. 2): Libros Veteris et Novi Testamenti «ecclesia pro sacris et canonicis habet, non ideo, quod sola humana industria concinnati, sua deinde auctoritate sint approbati, nec ideo dumtaxat, quod revelationem sine errore contineant, sed propterea, quod Spiritu Sancto inspirante conscripti, Deum habent auctorem, atque ut tales ipsi ecclesiae traditi sunt» (Denz. 1787). Quia vero libri sacri ecclesiae traditi sunt conservandi et exponendi, non singulis hominibus dati ut regula fidei proxima, multo minus ut unica, ideo concilium tridentinum (sess. 4) «ad coercenda petulantia ingenia decernit, ut nemo, suae prudentiae innixus, in rebus fidei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium, Sacram Scripturam ad suos sensus contorquens, contra eum sensum, quem tenuit et tenet sancta mater ecclesia, cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione Scripturarum Sanctarum, aut etiam contra unanimem consensum Patrum ipsam Scripturam Sacram interpretari audeat» (Denz. n. 786). Cum quidam dixissent hoc decreto interdictum tantum esse Scripturam interpretari contra sensum ecclesiae et Patrum, non tamen positive statutum esse sensum ecclesiae aut Patrum esse necessario admittendum, concilium vaticanum, hanc pravam expositionem reiciens, ait (sess. 3, c. 2): «Nos, idem decretum renovantes, hanc illius mentem esse declaramus, ut in rebus fidei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium, is pro vero sensu Sacrae Scripturae habendus sit, quem tenuit ac tenet sancta mater ecclesia» (Denz. n. 1788). His igitur decretis duo clare enuntiantur: a) Sacram Scripturam ita esse a Deo inspiratam, ut Deus sit eius auctor; b) hanc Sacram Scripturam non singulis sed ecclesiae traditam esse exponendam. Haec igitur duo iam explicanda et ostendenda sunt. Agemus primum de essentia inspirationis, deinde de extensione inspirationis.

Prop. XLVI. Libri Sacrae Scripturae Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum auctorem habent.

374. Stat. quaest. Deus libros sacros non produxit miraculose per se solum, sed movit homines ad eos conscribendos. Hic influxus divinus in scriptores sacros vocatur inspiratio (activa); scriptores ipsi sub hoc influxu divino constituti vocantur scriptores inspirati (inspiratio personalis); similiter libri ab iis ex hoc influxu conscripti vocantur libri inspirati (inspiratio realis). Graece plenius dicitur θεοπνευστία, scriptores vero et libri sacri θεόπνευστοι. Quae appellatio desumpta est ex 2 Tim 3, 16: Πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος.

Imprimis igitur probandum est Deum exercuisse eiusmodi influxum in homines quosdam, ut libri vi huius influxus divini conscripti ad Deum auctorem referendi sint et divina quadam auctoritate polleant. De accurata natura huius influxus et de extensione huius auctoritatis postea dicemus. Non quaeritur, quomodo inspiratio absolute fieri potuerit, sed quomodo revera facta sit, idque non ex nuda speculatione de conceptu inspirationis vel auctoris sed ex fontibus theologicis discendum est, in quibus hi conceptus explicantur.

Patet nos non posse probare inspirationem Scripturae ex auctoritate Scripturae ut inspiratae. Bene vero possumus ex Scriptura ut fonte historico discere, quid personae in ea loquentes de inspiratione Scripturae sentiant; et si hae personae cum auctoritate infallibili loquuntur, ut Christus et apostoli, eorum doctrina de inspiratione Scripturae admittenda est. Nihilominus in quantum agitur non de inspiratione in genere vel de inspiratione quorundam tantum librorum, sed de inspiratione omnium librorum canonicorum, argumentum praesto non est ex sola Scriptura, sed necessario recurrendum est ad traditionem.

Cum veteres theologi protestantes, maxime saeculis XVI et XVII, inspirationem adeo exaggerassent, ut ad veram quandam bibliolatriam pervenissent, recentes plerique omnem veri nominis inspirationem reiciunt; et si forte vocem retinent, nihil aliud intellegunt nisi libros sacros scriptos esse ab hominibus sensu religioso valde commotis, et ideo aptos esse ad similem sensum in legentibus excitandum (cf. Chr. Pesch, De inspir. n. 224 sqq). Protestantes rationalistas hac in re secuti sunt modernistae, quorum propositio damnata 9 haec est: «Nimiam simplicitatem aut ignorantiam prae se ferunt, qui Deum credunt vere esse Sacrae Scripturae auctorem» (Denz. n. 2009; cf. 2090).

375. Arg. 1. Ex Sacra Scriptura ut fonte historico.

Iam in Vetere Testamento libri sacri speciali modo ad Deum auctorem referuntur; in Novo autem Testamento Christus Dominus et apostoli hanc fidem approbant, et docent libros sacros ita Deum habere auctorem, ut ob hoc ipsum eorum dicta firmissimum argumentum veritatis sint. Atqui haec doctrina, utpote divinitus revelata, vera est. Ergo libri sacri, divinitus inspirati, Deum auctorem habent. Sola maior argumenti probatione indiget.

Prob. mai. a) Ex Vetere Testamento. Saepe in Vetere Testamento viri specialiter a Deo electi mandatum divinum acceperunt scribendi res a Deo revelatas et haec scripta conservandi et suis temporibus populo in memoriam revocandi. Tales viri erant Moyses, Iosue, Samuel (cf. Ex 17, 4; 24, 4 sqq; 34, 27; Dt 31, 10 sqq 24 26; Ios 1, 8; 24, 26; 1 Rg 10, 55). Hi viri erant «prophetae» (Nm 12, 6 sqq. Dt 34, 10. Ios 3, 7 sqq. 1 Rg 3, 20). Post hos venerunt alii prophetae, qui simile mandatum a Deo acceperunt (Is 8, 1; 30, 8; 34, 16. Ier 30, 2; 36, 1 sqq. Hab 2, 2). Praeter eos, qui stricte prophetae appellantur, alii quoque viri, qui carmina composuerunt, dicuntur ita scripsisse, ut Deus ipse per eos locutus sit. «Dixit David… egregius psaltes Israel: Spiritus Domini locutus est per me, et sermo eius per linguam meam» (2 Rg 23, 1 sqq.). Haec est ipsa definitio prophetae, qui est quasi os Domini (Ier 15, 19), ut, dum ipse loquitur, ei dicere liceat: «Haec dicit Dominus» (Ez 3, 10 sq. Zach 7, 12). Qui reicit verba prophetae, reicit verba Dei (Ier 7, 25 sqq. Ez 3, 7). Quando ut prophetae loquuntur, sunt sub speciali motione Spiritus Sancti (1 Rg 10, 10; 19, 20. 2 Par 20, 14. Ez 3, 10). Itaque quia non solae prophetiae stricte dictae sed etiam lex et psalmi referuntur ad scriptores propheticos, qui ex speciali mandato vel speciali impulsu Dei scripserunt, intellegitur, cur in tanta veneratione apud israelitas fuerint (cf. 1 Mach 12, 9; Io 5, 39), et cur S. Paulus inter praerogativas israelitarum numeret, «quia credita sunt illis eloquia Dei» (Rom 3, 2), praecipue eloquia scripta.

Hanc fidem confirmat Flavius Iosephus: «Apud iudaeos non cuivis licebat historiam conscribere, sed «prophetis tantum, qui remotissima et antiquissima ex divina inspiratione didicerunt… Sunt duo tantum supra viginti libri, totius temporis descriptionem continentes. Et horum quinque sunt Moysis… Prophetae Moysi succedentes suorum temporum res gestas tredecim libris conscripserunt. Reliqui quattuor libri hymnos ad Deum et vitae praecepta hominibus data continent.» Scripta post Artaxerxem facta «non eadem fide digna habentur atque priora, quia minus manifesta fuit successio prophetarum» (Contra Apionem I, 7 sq).

b) In Novo Testamento Christus Dominus et apostoli hanc fidem iudaeorum approbant. Nam illae formulae: «Scriptura dicit», «Scriptum est», inducunt verba Veteris Testamenti ut argumentum ineluctabilis certitudinis, cui contradicere non liceat (Mt 4, 4 7 10; 21, 42. Io 10, 34 sq. Rom 3, 10). Similes formulae circiter centies quinquagies repetuntur. «Non potest solvi Scriptura» (Io 10, 35). «Oportet impleri Scripturam» (Act 1, 16). «Necesse est impleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me» (Lc 24, 44). Cur tam firma sunt verba Scripturae? Quia sunt verba Dei, vel quia homines ea dixerunt vel scripserunt sub motione divina. Ita David «in spiritu» locutus est de Christo (Mt 22, 43). Deus in Scriptura loquitur ad iudaeos tempore Christi viventes (Mt 22, 31). «Oportet impleri Scripturam, quam praedixit Spiritus Sanctus per os David» (Act 1, 16). Dixit Deus ea, quae Gen 2, 2 scripta sunt de die septima (Hebr 4, 4). Gal 3, 8 loco Dei loquentis ponitur Scriptura loquens. Ergo secundum doctrinam Christi et apostolorum dicta Scripturae infallibiliter vera sunt, quia sunt verbum Dei scriptum, seu quia sunt a Deo inspirata.

In epistula 2 ad Tim (3, 15 sq) illa Scriptura, quam Timotheus ab infantia didicit, i. e. Vetus Testamentum (secundum versionem Septuaginta), dicitur γραφὴ θεόπνευστος, Scriptura a Deo inspirata. De «omni prophetia Scripturae» S. Petrus ait: «Non voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati (ὑπὸ πνεύματος ἁγίου φερόμενοι) locuti sunt sancti Dei homines» (2 Petr 1, 21). Quae verba serviunt ad explicandum illud θεόπνευστος S. Pauli. Nam Scriptura ideo est θεόπνευστος, quia principalis causa eius non est voluntas humana scriptorum sed Spiritus Sanctus movens homines a Deo electos ad loquendum sive ore sive scripto.

Haec omnia testimonia referuntur ad libros Veteris Testamenti. Novi autem Testamenti libri ab initio religionis non statim aderant; ergo non poterant commemorari nisi ab iis, qui post primos libros editos scripserunt. Ita S. Petrus in secunda sua epistula (3, 15 sqq) loquitur de S. Pauli epistulis: «Domini nostri longanimitatem salutem arbitremini, sicut et carissimus frater noster Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vobis, sicut et in omnibus epistulis, loquens in iis de his, in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas, ad suam ipsorum perditionem.» Recenset igitur epistulas paulinas inter «Scripturas», ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφάς. Quas epistulas Pauli habuerit, nescimus. S. Paulus videtur allegare verba quaedam ex evangelio Lucae (1 Tim 5, 18; cf. Lc 10, 7). S. Ioannes in Apocalypsi saepe testatur se a Deo mandatum scribendi accepisse (1, 10 sq 19 etc.), et libro suo tantam auctoritatem tribuit, ut sub gravissimis poenis a Deo infligendis non liceat quidquam addere aut demere (22, 18 sq).

Itaque ex Sacra Scriptura possumus quidem probare exsistentiam librorum inspiratorum, quorum Deus auctor est, non vero possumus ex Scriptura sola probare, quinam sint illi libri omnes et soli, qui inspirati sunt.

376. Arg. 2. Ex consensu Patrum et theologorum.

SS. Patres et theologi docent scriptores humanos in conficienda Sacra Scriptura fuisse instrumenta Spiritus Sancti, ita ut principalis auctor Scripturae non sint homines sed Deus. Ergo diserte docent thesim nostram. S. Iustinus (vel alius eius aequalis) de scriptoribus sacris ait: «Quibus verborum artificio opus non fuit… sed puros seipsos divini Spiritus operationi praebere, ut divinum illud delapsum e caelis plectrum, velut quodam citharae vel lyrae instrumento, iustis hominibus uteretur» (Cohort. c. 8). S. Theophilus Antioch. vocat sacros scriptores ὄργανα θεοῦ, ita ut Deus potius per eos quam ipsi homines loquantur (Ad Autol. 2, 10). Hinc Scriptura sibi consentit, «quia omnes Spiritu moti (πνευματόφοροι) uno Spiritu Dei locuti sunt» (l. c. 3, 12). Athenagoras: Prophetae «movente eos divino Spiritu elocuti sunt, quae inspirabantur, utente illis Spiritu, sicut si tibicen inflet tibiam» (Legatio 9). S. Irenaeus: «Scripturae perfectae sunt, quippe a Verbo Dei et Spiritu eius dictae» (Contra haer. 2, 28, 2). S. Cyprianus: «Nos Deus per Scripturas Sanctas erudire et instruere dignatus est» (Prooem. in libros testim.). S. Basilius: «Omnis Scriptura est divinitus inspirata, ideo a Spiritu Sancto conscripta, ut… ad nostrum morbum curandum medelam seligere possimus» (In Ps. 1, n. 1). «Paulus dixit: Omnis Scriptura divinitus inspirata… Quomodo Spiritus Sanctus Deus non est, cum illius Scriptura divinitus inspirata sit?» (Contra Eunom. 5; M PG 29, 722). S. Cyrillus Alex.: «Unus liber est tota Scriptura et dicta per Spiritum Sanctum» (In Is. l. 3, t. 2, v. 13). S. Ioannes Chrysost.: Sacras Scripturas «divino Spiritu afflati prophetae locuti sunt; ideo, utpote a Spiritu scriptae, ingentem in se continent thesaurum»¹ (In Gen. 21, 1). S. Hieronymus: Omnes Scripturae «uno scriptae sunt Spiritu Sancto, et propterea unus liber appellantur» (In Is. 29, 9 sqq). S. Augustinus Deum alloquitur: «O Domine, nonne ista Scriptura tua vera est, quoniam tu verax et veritas edidisti eam?» (Confess. 13, 29.) S. Gregorius M.: Quis singula in Scripturis contenta scripserit, «valde supervacue quaeritur, cum tamen auctor libri Spiritus Sanctus fideliter credatur. Ipse igitur haec scripsit, qui scribenda dictavit. Ipse scripsit, qui in illius opere inspirator exsistit, et per scribentis vocem imitanda ad nos facta transmittit» (In Iob praef. n. 1 sq).

Haec pauca, ex plurimis selecta, sufficiunt ad ostendendum secundum communem et constantem traditionem SS. Patrum Deum ita inspirasse Sacram Scripturam, ut verus eius auctor dicendus sit. Vix ulla doctrina clarius et saepius in traditione repetitur. Unanimis quoque est consensus theologorum. S. Bonaventura excellentiam Scripturae exponit in prooemio Breviloquii, ubi inter alia, agens de modo procedendi Scripturae, ait: «In ipsa nihil contemnendum tamquam inutile, nihil respuendum tamquam falsum, nihil repudiandum tamquam iniquum, pro eo quod Spiritus Sanctus, eius auctor perfectissimus, nihil potuit dicere falsum, nihil superfluum, nihil diminutum.» S. Thomas: Sacrae Scripturae «Spiritus Sanctus est auctor, homo vero instrumentum» (Quodl. 7, a. 16). «Scripturam fides supponit Spiritu Sancto dictante promulgatam esse» (In 2 sent. dist. 12, a. 2). Opus non est alia allegare, quia omnes eandem doctrinam tradunt. Tandem haec doctrina definita est a concilio vaticano (supra n. 373).

377. Obi. I. Christus Dominus et apostoli, loquentes de Scriptura, se accommodarunt opinioni iudaeorum, qui libris sacris, praecipue libris mosaicis, divinam auctoritatem tribuebant. Ergo eorum dicta potius sunt consideranda ut argumentum ad hominem, non vero premenda, quasi sint revelatio divina de origine et auctoritate Scripturae.

Resp. Neg. antec. Nam etsi concedi potest Christum vel apostolos interdum usos esse argumento ad hominem, tamen tam constanter inculcant auctoritatem Scripturae, ut irrationabile sit haec omnia velle considerare ut argumentum ad hominem, praesertim cum saepe non agatur de convincendis iudaeis sed de discipulis instruendis (e. g. Lc 24, 27 44 sq; 2 Tim 3, 15 sq). Hic modus omnia dicta, quae non placent, explicandi per accommodationem ad praeiudicia iudaeorum, est quidem satis communis apud rationalistas, sed est effugium nimis leve et arbitrarium, quo Christo tribuitur usus agendi plane indignus.

378. Obi. II. Veteres scriptores christiani, quando de inspiratione Scripturae loquuntur, tam manifeste exaggerant, ut eorum testimonium ob hoc ipsum magnam vim non habeat ad probandum. Nam comparant sacros scriptores cum lyra, cithara vel aliis instrumentis, ut hi tamquam instrumenta sensu carentia et mantica vi acti appareant. Ergo argumentum ex vetere traditione non est efficax.

Resp. Neg. antec. Nam etsi veteres interdum valde efferunt praevalentem influxum Spiritus Sancti in hagiographos, nihilominus saepe et clare dicunt hos non scripsisse mente perturbata sed illuminata et bene perspicientes, quid agerent et scriberent. Quando montanistae manticam prophetiam introducere conabantur, catholici fortiter restiterunt; et montanistae ex ecclesia eiecti sunt. «Huiusmodi spiritu nullum umquam nec in Vetere nec in Novo Testamento prophetam afflatum poterunt demonstrare» (Euseb. H. E. 5, 17).

379. Obi. III. Veteres scriptores non raro extendunt inspirationem ad libros non canonicos, ut cum S. Augustinus dicit S. Hieronymum scripsisse «non tantum donante, verum etiam dictante Spiritu» (Ep. 82, 2). Ergo ex eorum dictis nihil concluditur de origine et auctoritate Scripturae unice propria.

Resp. Dist. antec. SS. Patres interdum utuntur vocabulo inspirationis sensu lato et minus proprio, ita ut ex nudo verbo inspirationis nihil certi et determinati colligi possit, conc. antec.; non applicant hoc vocabulum ad Scripturam sensu presso et determinato, quo nulli alii libro conveniat, neg. antec. Ita S. Augustinus: «Solis iis Scripturarum libris, qui canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum auctorem eorum in scribendo aliquid errasse firmissime credam… Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo verum putem, quia ita senserunt» (Ep. 82, 3; cf. supra n. 362, 6). Soli libri canonici ubique in liturgia legebantur, idque cum specialibus venerationis signis; multi mortem subire malebant quam eos gentilibus tradere (cf. quae scripsi De inspir. n. 389 sqq). Iam tot commentarii biblici, quos SS. Patres ediderunt, efficax argumentum praebent ad ostendendum, quid censuerint de divina Scripturae inspiratione.

Prop. XLVII. Deus eo factus est auctor Sacrae Scripturae, quod scriptores sacros supernaturali virtute ita ad scribendum excitavit et movit, ita scribentibus adstitit, ut ea omnia eaque sola, quae ipse iuberet, et recte mente conciperent et fideliter conscribere vellent et apte infallibili veritate exprimerent.

380. Stat. quaest. Etsi catholici omnes unanimiter consentiunt Scripturam vere esse a Deo inspiratam, nihilominus non idem consensus adest, si agitur de notione inspirationis accuratius explicanda. Explicationes quasdam falsas vel minus probabiles in fine thesis recensebimus. Cum inspiratio consistat in influxu quodam Dei in sacros scriptores, quaeritur, qualis hic influxus fuerit. In omni scriptore distinguimus actus intellectus, quibus concipit quid scribere velit, voluntatem scribendi, exsecutionem voluntatis. Itaque quaestio de inspiratione est quaestio de modo, quo Deus se habuerit ad hos varios actus hagiographorum.

Respondemus verbis, quibus Leo XIII in encyclica «Providentissimus Deus» rationem inspirationis exponit (Denz. n. 1952). Haec doctrina iam ante illam encyclicam fuit valde communis inter theologos; e. g. paene ad verbum traditur a Cornely in dissertatione de inspiratione, quae est appendix II Compendii Introductionis (n. 4), et ab eo, quem ipse sequitur, Card. Franzelin in thesi III de Scriptura, ut huius expositio quodammodo sit praevius quidam commentarius doctrinae pontificiae, quidquid nonnulli in contrarium imaginati sunt. — Per partes verba propositionis exponemus.

381. Prob. pars I. Influxus inspirativus est supernaturalis. Nam Deus est auctor principalis Scripturae, scriptores vero humani sunt eius instrumenta. Atqui per solum influxum supernaturalem Deus est auctor Scripturae, hagiographi vero eius instrumenta.

Maior probata est in thesi praecedenti (n. 376) et saepe docetur a SS. Patribus. S. Hippolytus: Scriptores sunt prophetae «ad instar organorum habentes in se Verbum ut plectrum» (De Christo et Antichr. 2). Theodoretus Cyrensis: «Sunt divini Spiritus instrumenta» (In Dan. praef.). Secundum S. Hieronymum scriptor sacer quodammodo dixit: «Meum est quasi organum praebere linguam, illius [Spiritus Sancti] quasi per organum sonare, quae sua sunt» (Ep. 65, 7). Secundum S. Augustinum Christus ad scriptores Novi Testamenti se habet ut caput ad manus. «Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus inspiravit» (De consensu evangelist. I, 54). Tandem, ut alia omittamus, Leo XIII in encyclica «Providentissimus Deus» ait «Spiritum Sanctum assumpsisse homines tamquam instrumenta ad scribendum», et Deo tribuendum esse Scripturam ut «primario auctori».

Prob. min. Instrumentum non producit effectum per actionem, quam accipit a seipso, sed per motionem, quam accipit ab alio, qui est causa principalis et agit per virtutem sibi insitam simulque motum tribuit instrumento. Ergo si Deus speciali modo utitur hagiographis ut instrumentis ad scribendos libros sacros, requiritur influxus Dei supernaturalis, quia in naturalibus actionibus creaturae agunt per vim et motionem sibi propriam; quare Deus, etsi concurrit ad omnes actiones, non tamen est sensu proprio auctor omnium librorum, qui scripti sunt. Immo neque quivis influxus supernaturalis sufficit, ut homo agens sit causa tantum instrumentalis. Nam si agit per formas supernaturaliter sibi inditas, quarum usus arbitrio hominis subditur, ut sunt gratia sanctificans et virtutes, manet causa principalis. Unde etsi quis cum auxilio gratiae scribit librum, Deus non est proprio sensu auctor neque inspirator libri. Ideo SS. Patres et theologi scholastici inspirationem docent reduci ad donum charismaticum prophetiae, et hagiographos vocant prophetas (cf. quae collegi De inspir. n. 38 40 43 sq 47 51 61 64 68 sq 71 83 117 170 sqq etc.), quem modum loquendi hauserunt ex Sacra Scriptura (supra n. 375). Iam paucis illis, quae ex Patribus et theologis excerpsimus, clarissime constat inspirationem esse influxum supernaturalem plane extraordinarium in scriptores sacros. Neque restringunt hunc influxum ad hunc vel illum librum, sed integram Scripturam verbum seu oraculum Dei esse docent.

382. Prob. pars II. Deus supernaturaliter movit intellectum et voluntatem hagiographorum. Nam Deus utitur creaturis ut instrumentis secundum naturam ipsarum. Atqui scriptores sunt creaturae rationales, per intellectum et voluntatem agentes. Ergo Deus iis usus est ut instrumentis per influxum supernaturalem in intellectum et voluntatem. Hoc SS. Patres maxime inculcarunt, pugnantes contra manticam theoriam montanistarum. Itaque sacri scriptores scientes et volentes scripserunt, sed intellectu illustrato et voluntate mota a Deo. S. Hippolytus: «Non enim ex sua facultate loquebantur, ut impostores, nec quae ipsi volebant, haec annuntiabant, sed prius per Verbum recte instruebantur» (De Christo et Antichr. 2). S. Ioannes Chrysost.: «Discimus prophetas non fuisse sicut vates [gentiles]. Illic enim daemon, quando animam invasit, orbat mentem et obscurat ratiocinationem… At Spiritus Sanctus non ita agit, sed sinit cor intellegere, quae dicuntur… Utpote sollicitus et beneficus, eos, qui ipsum suscipiunt, cognitionis participes reddit.» Loquitur de psalmista (In Ps. 44, 1). De aliis scriptoribus sacris ait: «Prophetabant, ut ipsos decebat, cum intellegentia et omni libertate… Deus autem non per necessitatem impellit sed consiliis… Dei est illuminare et cum intellegentia docere, quae opus est» (In 1 Cor. hom. 29, 2). S. Augustinus: Matthaeus scripsit «sequens auctoritatem Spiritus Sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat» (De consensu evangelist. 3, 7, 29). Similiter alii Patres, item theologi communiter. Si scriptores sacri sine supernaturali Dei motione suo intellectu et sua voluntate elegissent, quae scriberent, ipsi essent auctores primarii, non Deus. Non ideo tamen Deus impediebat libertatem eorum in scribendo; nam Deus sapientia et potentia sua potest etiam liberis instrumentis cum infallibili efficacia uti, quomodocumque vult.

383. Prob. pars III. Deus scribentibus ita adstitit, ut scribenda infallibili veritate apte exprimerent. Assistentia divina refertur ad exsecutionem seu ad ipsam materialem scriptionem libri. Potest enim homo, etiam sub supernaturali motione, deficere in exsecutione, quia facultates exsecutivae non semper perfecte oboediunt voluntati. Ergo requiritur assistentia ad cavendos saltem eos defectus, quibus sensus a Deo intentus mutaretur. Potest etiam sacer scriptor uti amanuensi ad scribendum, qui non est inspiratus, ut Paulus scripsit epistulam ad romanos per Tertium (Rom 16, 22) et alias epistulas per alios amanuenses. Ne igitur ob has vel alias rationes defectus irreperent, quibus sensus afficeretur, Deus invigilavit, et sivit causas secundas agere, quamdiu vidit omnia apte scribi; sed quam primum vidit hominem aberrantem a recta scriptione, ita influxit, ut errores caverentur. Assistentia igitur hoc modo concepta, per se est aliquid negativum, arcens defectus; et solum ubi opus est, accedit influxus positivus. Ita hanc assistentiam explicant Bañes, Contenson, Bellarminus, Suarez, plurimi recentiores.

Scripturam igitur sic confectam Deus apostolis revelavit esse Scripturam a se inspiratam, et per eos ecclesiae tradidit. Nam sine revelatione divina non posset inspiratio credi fide divina, sicut ecclesia credendam praecipit. Ergo quia ecclesia omnem revelationem ab apostolis accepit (supra n. 329), etiam Sacram Scripturam ut inspiratam ab apostolis accepit. Traditio Scripturae sane non constituit inspirationem librorum, sed eam supponit et manifestat. Sed actus, quo Deus vult, ut liber ecclesiae tradatur qua inspiratus, est de conceptu inspirationis complete sumptae. Causa enim finalis libri inspirati est, ut ecclesiae tradatur ut custodiendus et explicandus. Ergo intentio, ut liber tamquam canonicus ecclesiae tradatur, et inspiratio supernaturalis sunt duae res inseparabiliter nexae.

384. Obi. I. Sacri scriptores saepe litteris consignarunt res sibi naturaliter notas. Atqui in hoc casu non requiritur supernaturalis illustratio intellectus. Ergo haec non est de essentiali conceptu inspirationis.

Resp. Conc. mai. Dist. min.: In eo casu non erat necessaria nova revelatio rerum iam notarum, conc. min.; non erat necessarium supernaturale iudicium de scribendis rebus, neg. min. Et eodem modo dist. conseq.

Si Deus volebat scribi res scriptoribus plane ignotas, requirebatur revelatio. Sed Deus poterat etiam homines inspirare, ut scriberent res, quas aliunde noverant. S. Ioannes scripsit multa, quae viderat (Io 19, 35; 1 Io 1, 1 sqq). Lucas diligenter inquisivit in ea, quae in evangelio scripturus erat (Luc 1, 3), et in Actibus multa narrat, quibus ipse interfuerat. Secundus liber Machabaeorum breviatus est ex libris Iasonis Cyrenaei (2 Mach 2, 24 sqq). His notitiis scriptorum potuit Deus uti et usus est; sed ut fieret auctor libri, debuit eorum intellectum illuminare, ut iudicarent haec esse scribenda (cf. S. Thomas 2, 2, q. 174, a. 2 ad 3). Eo ipso autem, quod movet scriptorem ad hoc iudicium formandum et quod revelat ecclesiae se eum ita movisse, Deus etiam testatur res scribendas veras esse, quia non potest inspirare ad falsa scribenda. Neque tamen inde certo concluditur singulos scriptores inspiratos sibi conscios fuisse supernaturalitatis huius influxus, quemadmodum aliae quoque supernaturales illustrationes intellectus sunt, quarum supernaturalitas non directe a nobis apprehenditur, sed solum ex doctrina ecclesiae cognoscitur. Multi tamen theologi censent conveniens esse, ut scriptor inspiratus conscius sit inspirationis, etsi concedunt id non esse de ratione huius charismatis (cf. Franzelin, De Script. thes. III, coroll. 3).

385. Obi. II. Sacri scriptores non raro scripserunt rogati vel interrogati ab aliis hominibus, ut Paulus apostolus a corinthiis, vel moti aliis occasionibus et circumstantiis. Atqui qui ob tales rationes scribit, non movetur a Deo ad scribendum. Ergo non necessario requiritur motio supernaturalis et interna ad inspirationem.

Resp. Conc. mai. Neg. min. Deus enim potest uti illis circumstantiis externis et cum iis iungere internam motionem, sicut cum praedicatione externa iungit internam gratiam fidei. Si scriptorum voluntas non a Deo sed a causis externis tantum mota esset ad scribendum, Deus non esset auctor librorum; at non cessat esse auctor, si simul movet motione externa et interna. Notandum autem est ecclesiam una generali et comprehensiva sententia definire omnes libros sacros inspiratos esse neque agnoscere libros magis aut minus inspiratos ratione originis et auctoritatis, sed omnes «pari pietatis affectu ac reverentia suscipit ac veneratur» (Conc. trid. sess. 4). Si vero agitur de personali inspiratione scriptorum, potuerunt habere maiorem aut minorem illustrationem intellectus et motionem voluntatis, de qua re nihil scimus, sed hoc scimus, eos omnes ita inspiratos esse, ut eorum libri sint Dei verbum infallibile. Potuit etiam unus scriptor inspiratus prae alio habere inspirationes propheticas, poeticas, alias; attamen haec ad essentiam inspirationis biblicae non pertinent, sed ad eam concomitanter se habent.

Schol. Excluduntur varii errores de conceptu inspirationis.

386. 1. Falsum est dicere inspirationem consistere in sola assistentia divina, qua arceantur errores a Scriptura. Hoc docuit Io. Iahn in introductione in libros Veteris Testamenti (Einleitung in die Geschichte der Bücher des Alten Bundes², Wien 1802, § 19, p. 91 sq). Reiecta est haec doctrina in concilio vaticano sess. 3, c. 2: Libros Sacrae Scripturae «ecclesia pro sacris et canonicis habet non ideo… dumtaxat, quod revelationem sine errore contineant…» (Denz. n. 1787). Nemo fit auctor libri eo quod invigilat tantum, ne quid falsi scribatur. Atqui Deus est auctor Sacrae Scripturae. Ergo sola assistentia divina non sufficit. Neque is, qui negativam tantum assistentiam praebet, recte dicitur inspirare, id quod Iahn concedit, et addit appellationem inspirationis non esse valde aptam. Atqui hoc nomen theopneustiae est appellatio sollemnis, qua tum Scriptura tum traditio indicat modum proprium, quo Deus se habeat ad libros sacros (supra n. 375 b 376). Ergo sola assistentia divina non sufficit.

2. Falsum est dicere aliquos libros ideo dici inspiratos, quod, etsi fuerint per se scripta pure humana, ab ecclesia in canonem recepti sint. Hoc olim docuerat D. Haneberg in historia revelationis biblicae (Versuch einer Geschichte der biblischen Offenbarung, Regensburg. 1850, 714), sed postea sententiam retractavit. Concilium vaticanum l. c. docet: «Eos vero ecclesia pro sacris et canonicis habet, non ideo quod, sola humana industria concinnati, sua deinde auctoritate sint approbati…» Manifeste approbatio ecclesiae non potest efficere, ut Deus fiat auctor et inspirator libri, qui sine eius speciali influxu confectus est.

3. Falsum est dicere Deum posse fieri auctorem libri per solam subsequentem approbationem. Bonfrerius distinguit triplicem modum, quo Deus se habere possit ad aliquem librum, scilicet inspirando, assistendo, approbando, seu antecedenter, concomitanter, consequenter.

Dein addit: «Hoc tertio modo, etsi non existimem Spiritum Sanctum aliquando usum in iis, quos habemus, Sacrae Scripturae libris, absolute tamen nihil vetat uti» (Praeloquia in Scripturam Sacram c. 8, sect. 7). Itaque haec est quaestio iuris pure speculativa, non quaestio facti. Simile quid Lessius docuerat. Hanc quaestionem scholasticam non attingi decreto concilii vaticani, in ipso concilio declaratum est (Collect. Lac. VII, 140). Concedendum est Deum approbando veritatem dictorum in aliquo libro conferre libro auctoritatem divinam, sed negandum est eum hac approbatione fieri auctorem libri, qui modo pure humano sine speciali Dei motione scriptus est. Numquam tamen Bonfrerius locutus est de inspiratione concomitante aut consequente, quod ei interdum attribuunt.

4. Neque ad inspirationem sufficit divinum consilium vel mandatum scribendi, neque initialis tantum excitatio ad scribendum et directio in exsecutione, neque generalis suppeditatio materiae, ut censuit Rich. Simon (Historia critica textus novi Testamenti c. 23 sqq). Haec fortasse sufficerent, ut Deus dici posset inspirasse Scripturam; sed nequaquam sufficiunt, ut Deus sit auctor principalis, homines vero causa instrumentalis tantum Sacrae Scripturae.

5. Multo minus sufficit mere personalis inspiratio, de qua saepe loquuntur recentes protestantes. Intellegunt autem singularem quandam commotionem religiosam, qua correpti sacri scriptores ita scripserunt, ut eandem commotionem in mentibus legentium excitent. Qui hanc theoriam sequuntur, distinguunt varios gradus inspirationis in variis libris sacris, prout cum maiore vel minore commotione scripti sint, et concedunt alios libros, ut «Imitationem Christi», esse magis inspiratos quam quosdam Scripturae libros.

Hanc falsam opinionem suam fecerunt modernistae, secundum quos scriptores sacri exhibent res praeteritas, praesentes, futuras non secundum obiectivam veritatem sed secundum suas subiectivas apprehensiones, quae apprehensiones non sunt quid pure humanum sed etiam effectus Dei immanenter in homine agentis, non tamen ab errore in scribendo servantis. Ideo Scriptura est quidem inspirata, non tamen ab erroribus immunis. Haec opinio quantum consonat placitis rationalistarum protestantium, tantum aliena est a catholica de inspiratione doctrina, et ideo ab ecclesia damnata est (Denz. n. 2010 sq 2090).

Stat igitur haec catholica notio inspirationis: Inspiratio biblica est charismatica illustratio intellectus et motio voluntatis et assistentia divina hagiographo praestita ad ea omnia et sola scribenda, quae Deus suo nomine scribi et ecclesiae tradi vult.

Prop. XLVIII. Inspiratio ita extenditur ad omnes res et sententias Scripturae, ut omnia vi inspirationis infallibiliter vera sint, etsi non omnia eodem modo vera; ad verba autem materialia ita extenditur, ut non quidem singula a Deo sint dictata, sed eo modo a scriptore electa, quo Deus voluit.

387. Stat. quaest. Statuta notione inspirationis quaeritur, num et quomodo inspiratio extendatur ad totam Scripturam et omnes partes eius. Possumus in Scriptura, sicut in omni libro, distinguere res quae dicuntur, et verba, quibus dicuntur. Res vocantur etiam veritates seu sententiae vel iudicia, obiective sumpta.

Iam saeculo XVII H. Holden sola «doctrinalia» et quae cum iis proxime cohaerent, inspirata esse docebat (Divinae fidei analysis 1, 5, 1). Ad cuius opinionem accesserunt alii, ut Ph. N. Chrismann (Regula fidei catholicae § 51). Saeculo XIX Fr. Lenormant statuit «inspirationem non extendi nisi ad ea, quae religionem spectant, quae fidem et mores tangunt, hoc est ad instructiones supernaturales in Scriptura contentas» (Les Origines de l'histoire, Paris 1880, VII). Similiter alii. Contra hanc opinionem, quam auctoritas ecclesiastica notavit, prima pars thesis statuitur.

Ex altera parte multi theologi olim censebant non res tantum et sententias omnes sub inspiratione scriptas et infallibiliter veras esse, sed etiam singula verba materialia a Spiritu Sancto determinata et dictata esse. Ita e. g. Bañes (In I, q. 1, a. 3, dub. 3) et thomistae communiter, sed alii quoque non pauci. Haec sententia ab omnibus fere relicta est. Verba «materialia» dicuntur secundum formam grammaticam considerata; sententiae secundum sensum acceptae dicuntur verba «formalia», seu «res et sententiae», i. e. sententiae, quatenus res significant.

Nihilominus multi ex iis, qui «mechanicam», ut aiunt, verborum materialium inspirationem reiciunt, insistunt inspirationem extendi etiam ad verba, quatenus homo inspiratus scribat facultatibus supernaturaliter elevatis; et ita inspirationem verbalem non esse mechanice sed psychologice concipiendam (cf. Revue biblique 1904, 293 sq). Hanc «psychologicam» extensionem inspirationis ad verba illi theologi, quos hi recentes defensores inspirationis verbalis impugnant, non negarunt. Ideo tota haec quaestio per se est magis de modo loquendi quam de re.

388. Prob. pars I. Inspiratio ita extenditur ad omnes res et sententias, ut omnia vi inspirationis infallibiliter vera sint. Nam Christus et apostoli ut testimonia inspirata et infallibilia citant dicta Scripturae non dogmatica tantum et moralia sed etiam historica (Mt 2, 18; 12, 3 sq 40 sqq; 23, 35; 24, 37 sqq. Mc 2, 25 sqq. Lc 11, 30 sqq. Io 3, 14. Hebr c. 11 et plurimis aliis locis). Ideo omnis Scriptura est utilis ad docendum, quia divinitus inspirata est (2 Tim 3, 16). SS. Patres unanimiter et constanter urgent omnia et singula Scripturae verba esse vera, quia a Spiritu Sancto dicta. S. Hilarius: «De caelestibus eloquiis opinandum est, ut quidquid in his est, excelsum, divinum, rationabile et perfectum esse existimetur» (In Ps. 135, n. 1). S. Gregorius Naz., loquens de factis historicis in Scriptura narratis, ait: «Numquam concedemus, neque enim fas est, vel res minimas a scriptoribus temere esse positas» (Orat. de fuga sua c. 105). S. Ioannes Chrysost.: «Ne illas quidem, quae exiguae videntur, Scripturarum sententias praetercurramus; nam et ipsae de Spiritus gratia sunt» (Ad pop. antioch. hom. 1, 1). S. Hieronymus de se ait: «Non adeo hebetis fuisse me cordis, et tam crassae rusticitatis… ut aliquid de dominicis verbis aut corrigendum putaverim aut non divinitus inspiratum» (Ep. 27, 1). S. Augustinus: «Scripturam esse veracem nemo dubitat nisi infidelis aut impius» (De gen. ad litt. 7, 28, 42). «Maior est quippe Scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas» (ibid. 2, 5, 9). Quia omnes SS. Patres, de hac re loquentes, idem de inspiratione et inerrantia Scripturae docuerunt, S. Leo M. monet: «Ab evangelica apostolicaque doctrina ne uno quidem verbo liceat dissidere aut aliter de Scripturis divinis sapere, quam beati apostoli et Patres didicerunt atque docuerunt» (Ep. 82, 1), «cum indubitabilem obtineat auctoritatem sacra narratio» (Sermo 52, c. 1).

Perfectus quoque est de hac re scholasticorum consensus. S. Thomas ait: «Scripturae divinae a Spiritu Sancto traditae non potest falsum subesse» (De pot. q. 4, a. 1), sicut aliis scientiis; «nam aliae scientiae sunt per rationem humanam editae, haec autem Scriptura per instinctum inspirationis divinae» (In Ps. prooem.). Canus: «Scriptorum sacrorum hoc privilegium est, ut nullus eorum in scribendo erret» (De loc. theol. 2, 18). Alia vide, si placet, in opere meo De inspir. n. 157 sqq.

Nostra aetate Leo XIII in encyclica «Providentissimus Deus» docet: «Nefas omnino fuerit aut inspirationem ad aliquas tantum Sacrae Scripturae partes coangustare, aut concedere sacrum ipsum errasse auctorem. Non enim toleranda est eorum ratio, qui ex istis difficultatibus se expediunt, id nimirum dare non dubitantes, inspirationem divinam ad res fidei et morum, nihil praeterea, pertinere… Etenim libri omnes atque integri, quos ecclesia tamquam sacros et canonicos recepit, cum omnibus suis partibus Spiritu Sancto dictante conscripti sunt. Tantum vero abest, ut divinae inspirationi error ullus subesse possit, ut ea per se ipsa non modo errorem excludat omnem, sed tam necessario excludat et respuat, quam necessarium est Deum, summam veritatem, nullius omnino erroris auctorem esse» (Denz. n. 1950 sqq).

389. Prob. pars II. In Sacra Scriptura non omnia eodem modo vera sunt. Ex iis, quae hucusque diximus, utique cum certitudine hoc colligitur: a sacris scriptoribus nihil affirmari ut verum quod falsum sit; nihil negari ut falsum, quod verum sit. Ergo omnia dicta Scripturae eo sensu sunt vera, quo a Sancto Spiritu per sacros scriptores affirmantur. Sed hoc principio non obstante non omnia eodem sensu affirmantur, neque eodem modo vera sunt.

a) Imprimis manifesta est distinctio inter ea, quae Spiritus Sanctus ipse dicit, et ea, quae ab aliis dicta refert. Quando alii neque explicite neque implicite loquentes inducuntur, Spiritus Sanctus ipse loquitur, ut statim ab initio Scripturae: «In principio creavit Deus caelum et terram.» Sed ipse quoque Spiritus Sanctus potest loqui historice, prophetice, poetice, didactice, brevi, potest uti omni genere loquendi rationabili, inter homines usitato. Alia autem est veritas carminis, alia veritas historicae narrationis, alia aliorum generum litterariorum. Compara e. g. quae in psalmis 104 et 105 cantantur, cum narrationibus historicis pentateuchi, vel descriptiones animalium in capitibus 39 et 40 libri Iob cum zoologia scientifica. Quando parabola proponitur, potest tota narratio esse ficta, dummodo doctrina, quae narratione illustratur, sit vera. Prophetae saepe uno conspectu proponunt res longo temporum intervallo disiunctas, quia eas simul vident (cf. Ioel 2, 28 sqq). Metaphorae, etiam cum a Spiritu Sancto adhibentur, accipiendae sunt ut metaphorae, non sensu crasse litterali. Et sic singula genera litteraria, etiam in Sacra Scriptura, suam propriam veritatem habent. Porro, quia Deus saepe movit scriptores ad scribenda ea, quae naturaliter scirent, sine nova revelatione, intellegitur, quomodo possint esse in Scriptura assertiones indeterminatae vel dubitativae (cf. Io 2, 6; 6, 19; Act 25, 6; 1 Cor 1, 16). Hae non sunt dubitationes Spiritus Sancti sed scriptorum humanorum, qui inspirati sunt ad manifestandam notitiam, quam habebant.

b) Sacra Scriptura loquitur de rebus physicis, sicut omnes homines loqui solent, de ortu solis et occasu et de aliis similibus, secundum externam apparentiam, non secundum intimam rerum naturam. De qua re monet Leo XIII: «In consideratione sit primum scriptores sacros seu verius ‚Spiritum Dei, qui per ipsos loquebatur, noluisse ista (videlicet intimam adspectabilium rerum constitutionem) docere homines, nulli saluti profutura' (S. August., De Gen. ad litt. 2, 9, 20); quare eos, potius quam explorationem naturae recta persequantur, res ipsas aliquando describere et tractare aut quodam translationis modo, aut sicut communis sermo per ea ferebat tempora hodieque de multis fert rebus in cotidiana vita ipsos inter homines scientissimos. Vulgari autem sermone cum ea primo proprieque efferantur, quae cadant sub sensus, non dissimiliter scriptor sacer (monuitque et Doctor Angelicus 1, q. 70, a. 1 ad 3) ‚ea secutus est, quae sensibiliter apparent', seu quae Deus ipse, homines alloquens, ad eorum captum significavit humano more» («Providentissimus Deus», ed. Herder 55). Ita e. g. lepus, quia secundum externam apparentiam ruminat et ungulas non dividit, conumeratur inter animalia immunda (Lv 11, 6), etsi secundum rei veritatem non ruminat sed ungulas dividit. Deus igitur, ut finem legis obtineret, debuit ita loqui, ut a populo israelitarum intellegeretur (cf. Ottiger, De revelat. supernat. 440 sq).

c) Non eadem ratione atque res physicae res historicae diuidicandae sunt. Nam 1. res physicae per se non pertinent ad ordinem salutis; contra vero multa facta historica per se intime ad ordinem supernaturalem pertinent, ut peccatum originale, historia populi israelitici, maxime dicta et facta Christi. 2. Deus revelatione non tradidit scientiam naturalem, qua de internis rerum constitutionibus erudiremur; sed multa facta historica revelavit et per ecclesiam credenda proponit, ut iam ex Symbolis apparet. 3. Modus communis loquendi de phaenomenis physicis non adhibetur ad exponendam rerum naturam; sed historica narratio fit ad docendos homines res gestas. Unde historico non licet ut vere facta narrare ea, quae facta non sunt; sed si quaedam refert, quae in populari tantum opinione erant, debet sufficienter indicare se rumores tantum referre, vel se hoc invenisse in documentis, quibus fidem rerum committat. In iis, quae ita citantur, sufficit veritas citationis, non requiritur veritas rei citatae. Ita in duabus epistulis, quae praemittuntur libro secundo Machabaeorum, quaedam narrantur de morte Antiochi, quae cum narratione ipsius libri non conveniunt (2 Mach 1, 15 sq; 9, 1 sqq). In epistulis referuntur rumores inter iudaeos sparsi, in libro ipso narratur verum factum. Possunt esse citationes explicitae (Neh 7, 5 sqq); possunt etiam esse citationes tacitae seu implicitae (2 Par 5, 9; 8, 8). Sed quod attinet «citationes implicitas», exaggeratio cavenda est. Nam libri historici Veteris Testamenti non sunt congeries citationum, quas sacri scriptores collegerunt nullo facto iudicio de earum veritate et falsitate, sed sunt historia ordinis supernaturalis, quae a Christo et ab apostolis ut vera historia ad docendum adhibetur. Unde auctoritas ecclesiastica negavit licere citationes implicitas supponere sine solida ratione (Denz. n. 1979). Multo magis et saepius damnata est sententia dicentium in Scriptura sub forma historica narrari mythos vel fictiones historica veritate carentes, quae solum serviant ad ideas aliquas religiosas illustrandas (cf. Denz. n. 1707 1980 2014 2016—2018).

d) In Sacra Scriptura non raro homines vel angeli loquentes inducuntur. Quod si fit, proxime Spiritus Sanctus solum testatur verba dicta esse ab hoc vel illo; sed utrum illa dicta vera sint necne, aliunde discernendum est. Interdum aliorum dicta approbantur ut vera (e. g. Tit 1, 12 sq), interdum reprobantur ut falsa (e. g. Ier 28, 15 sq); interdum simpliciter referuntur. Si persona, cuius verba referuntur, loquitur ut legatus divinus, est testimonium Dei ipsius; sed si quaedam dicit non ut legatus Dei sed suo nomine, falli potest (cf. 2 Reg 7, 2 sqq). Si longa oratio laudatur propter principale intentum, non sequitur singula, quae in illa oratione accessorie dicuntur, esse vera (cf. Iob 42, 3 et 42, 7). Angeli boni ad homines venientes et loquentes, censentur semper loqui ut legati Dei (cf. Dn 9; Hebr 1, 14; Apc passim). Si homines quidam vel in genere vel ob speciale factum laudantur, non ideo omnia eorum dicta ut vera neque omnia eorum facta ut bona praedicantur (cf. Ex 1, 15 sqq; Iud 10, 12 sqq). Si sacri scriptores referunt, quid ipsi olim dixerint vel egerint, vi inspirationis solum verum est eos ita olim dixisse vel egisse (cf. Ex 2, 13 sqq). Si praesentes, quos habent inter scribendum, affectus amoris, gaudii, tristitiae aliosve exprimunt, certum est proxime eos habuisse hos affectus; sed etiam videtur certum hos affectus esse moraliter honestos, quia secus non esset finis rationabilis eorum scriptionem inspirandi. Haec pauca sufficiunt ad ostendendum, qua attentione saepe opus sit in argumentando ex Sacra Scriptura.

390. Prob. pars III. Per inspirationem non singula verba materialia a Deo dictantur. Nam:

a) Ista verbalis dictatio seu influxus divinus supernaturalis, quo homines determinantur ad haec individua verba adhibenda, videtur pugnare cum indole Sacrae Scripturae, in qua non pauci defectus grammaticales et litterarii insunt, ut SS. Patres iam observarunt. Atqui inconveniens est hos defectus ad specialem motionem Spiritus Sancti referre. Ergo potius referendi sunt ad naturalem indolem scriptorum humanorum. Revera interdum sacri scriptores ipsi sibi hos defectus adscribunt. Ita auctor secundi libri Machabaeorum: «Si quidem bene, et ut historiae convenit [scripsi], hoc et ipse volui; sin tenuiter et mediocriter, hoc est, quod assequi potui» (2 Mach 15, 38, graece). S. Paulus se vocat «imperitum sermone» (2 Cor 11, 6). Similiter SS. Patres hos defectus non ad inspirationem sed ad singulorum scriptorum naturales condiciones referunt, et diserte distinguunt verborum compositionem, quibus singuli differant, a sensibus, qui ubique divini sint. Ita e. g. S. Hieronymus de Ieremia: «Ieremias propheta sermone quidem apud hebraeos Isaia et Osee et quibusdam aliis prophetis videtur esse rusticior, sed sensibus par est, quippe qui eodem spiritu prophetaverit. Porro simplicitas eloquii de loco ei, in quo natus est, accidit» (In Ier. prolog.). Similiter loquitur de S. Paulo (In Eph. 3, 1). Neque iuvat dicere Spiritum Sanctum in supernaturali sua motione se singulorum indoli accommodasse; nam Deus nihil agit frustra, potuit autem eundem effectum obtinere scriptores singulos suae naturali dispositioni relinquendo.

b) Hagiographi interdum allegant dicta Scripturae secundum sensum tantum, mutatis vocabulis (cf. 2 Reg c. 22 et Ps 17, ubi est idem psalmus sed magna differentia verborum; vel Rom 9, 3 cum Is 8, 14 et 28, 16). Atqui ita non agerent, si censuissent Spiritum Sanctum determinasse illa vocabula. Item evangelistae eosdem sermones Christi aliis et aliis verbis narrant, ut e. g. verba institutionis eucharistiae (Mt 26, 26 sqq. Mc 14, 22 sqq. Lc 22, 19 sq). «Ut enim quisque meminerat, et ut cuique cordi erat, vel brevius vel prolixius eandem explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est… Ut quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam verborum quam rerum quaerendam vel amplectendam esse veritatem» (S. August., De cons. evangel. 2, 27 sq). Ergo SS. Patres, si toties inculcant singula verba Scripturae esse Spiritus Sancti verba et ideo plena sensuum, loquuntur de verbis formalibus, non de verbis materialibus. «In divinis Scripturis non verborum seriem sed rerum pondus examinare debemus» (S. Ambros., In Luc. 8, 63).

c) Si de conceptu Scripturae inspiratae sunt verba materialia, a Spiritu Sancto determinata, Scriptura magna ex parte periit, quia plurium librorum textus originalis non iam habetur, ut e. g. evangelii S. Matthaei. Praeterea versiones, etiam authenticae, ut Septuaginta et Vulgata, non possunt sensu perfecto vocari Scriptura Sacra, quia desunt vocabula a Spiritu Sancto determinata. Atqui ecclesia versiones authenticas semper sine ulla restrictione pro canonica Scriptura habuit. Immo plurimi Patres et concilia non respexerunt textum hebraicum, quem ne legere quidem poterant, et tamen censebant se habere Scripturam. His omnibus satis ostenditur verba materialia, in quantum ab iis non dependet sensus Sacrae Scripturae, plane accidentaliter se habere ad conceptum libri inspirati, ideoque prorsus gratuito asseri scriptores inspiratos supernaturali modo ad usum horum verborum determinatos esse. Quod si quis obicit: Nonne effatum Chrysostomi, alia lingua redditum, ab omnibus simpliciter et sine addito vocatur verbum Chrysostomi? valde obvium est responsum: Ab omnibus habetur verbum formale Chrysostomi, concedo; ab ullo rationabili homine habetur verbum materiale Chrysostomi, nego; nam Chrysostomus haec verba materialia fortasse ne intellexisset quidem.

391. Prob. pars IV. Inspiratio eatenus extenditur ad verba materialia, quatenus vi inspirationis omnia eo modo exprimuntur, quo Deus voluit. Nam liber non potest esse sine determinatis verbis et compositione verborum. Ergo Deus, si supernaturali influxu efficit, ut liber fiat, etiam influit in externam compositionem libri. Nullus umquam theologus cordatus hoc negavit; sed qui impugnaverunt «inspirationem verbalem», illam «dictationem mechanicam» tantum reiecerunt, quam etiam defensores recentis «theoriae psychologicae» respuunt. Etiam verba materialia esse aliquo modo inspirata docent e. g. Suares (De fide disp. 5, sect. 3), Franzelin (De S. Scriptura thes. III. p. II, n. 1), Kleutgen (apud Schneemann, Controv. de grat. 473 sqq.). Sed hi auctores clare exponunt, quemadmodum inspiratio extendatur alia ratione ad res, alia ratione ad verba materialia. Non pauci vero ex defensoribus recentis theoriae de inspiratione verbali plane indeterminate et sine ulla distinctione dicunt tam res quam verba esse inspirata, et declamantes contra «vivisectionem» Scripturae, praeferunt confusionem. Itaque videndum est, qualem influxum inspiratio habeat vel non habeat in verba materialia.

a) Deus movens scriptorem, ut lingua hebraica vel graeca vel alia scribat de certis rebus, eo ipso movet eum, ut utatur iis verbis, quibus res illae exprimuntur. Qui vult de aqua et igni scribere, debet nominibus aquae et ignis uti, non vero nominibus arboris et lapidis. Praeterea Deus, quia movet modo ad scribendum poema, modo ad scribendam historiam vel epistulam vel alia, etiam movet ad eligendam dictionem poeticam, historicam, epistularem vel aliam.

b) Nihilominus non inspiratione confertur notitia linguae neque ars poetica, historica, epistularis, sed his rebus aliunde suppositis, Deus utitur hominibus ut instrumentis aptis ad talem librum scribendum. Neque enim omnia, quae requiruntur, ut liber inspiratus scribatur, ex inspiratione derivanda sunt, sed ea tantum, quae sine charismatico Dei influxu esse et concipi nequeunt.

c) Non nimis urgendum est hoc quorundam argumentum: Sacer scriptor supernaturaliter elevatus est ad scribendum, et ut supernaturaliter elevatus et motus scribit sententias et verba. Ergo etiam verba sunt inspirata. Etsi aliquid veri inest in hoc argumento, duplici tamen difficultate laborat. Nam 1. fieri potest, ut stilus libri non sit scriptoris inspirati sed alterius cuiusdam. Paulus apostolus «divinorum sensuum maiestatem digno non poterat graeci eloquii explicare sermone. Habebat ergo Titum interpretem… Denique et duae epistulae, quae feruntur Petri, stilo inter se et charactere discrepant. Ex quo intellegimus pro necessitate rerum diversis eum usum esse interpretibus» (S. Hieronymus, Ep. 120, 11). Maxime de epistula ad hebraeos est opinio quorundam veterum et posteriorum sententias esse Pauli, dictionem alicuius discipuli eius (e. g. Euseb. H. E. 6, 25; Bellarminus, De Verbo Dei 1, 17). Si haec opinio admittitur, corruit illud argumentum «psychologicum», et efficitur in libris inspiratis electionem verborum materialium non esse necessario derivandam ex inspiratione.

2. Verum non est eum, qui mente rem scribendam conceperit, eo ipso determinatum esse ad certa verba adhibenda. Nam saepe homines multum laborant, dum inveniant aptissimum modum exprimendi ea, quae in mente habent, neque raro in hoc conatu deficiunt. Hoc de S. Paulo asserit S. Hieronymus: «Cum ipse sentiat, quid loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone… Se ipsum interpretari cupiens, involvitur» (Ep. 121, 1).

Ceterum si cui placet illa nova theoria inspirationis, suam faciat, quia est res per se prorsus innocua. Id solum ne obliviscatur hanc theoriam a quibusdam adeo amari, quia putant se hoc modo posse deprimere efficaciam inspirationis. Sic enim argumentantur: Cum verba inspirata manifeste saepe valde imperfecta sint, patet inspiratione non removeri defectus humanos. Atqui si defectus verborum consistunt cum inspiratione, etiam defectus sententiarum et rerum cum inspiratione conciliantur. Si hac mente doctrina de inspiratione verbali recipitur, patet eam non carere periculo, cui revera quidam acerrimi defensores eius succubuerunt (cf. quae scripsi De inspir. n. 454). Quare securius est dicere Deum inspiratione res et sententias determinasse, et simul invigilasse, ut omnia apte exprimerentur (cf. supra Prop. XLVII). Sic enim clarius exprimitur diversus respectus inspirationis ad res et verba materialia, quam si in confuso dicitur: Tam res quam verba sunt inspirata.

392. Obi. I. Qui nostra aetate loquuntur de ortu et occasu solis vel de aliis phaenomenis physicis, ideo tantum non falluntur neque fallunt, quia omnes sciunt res obiective aliter se habere. Atqui scriptores sacri in plurimis rebus talem scientiam non habuerunt. Ergo revera errarunt.

Resp. Neg. mai. Trans. min. Neg. conseq. Neque enim loquentes de ortu solis et occasu vel similibus ob hoc ipsum non decipimur, quia secreto apud nos cogitamus: Scio obiective res aliter se habere, sed quia ita loquentes abstrahimus ab intima rerum natura, et simpliciter verbis significamus, quae sensus referunt. Idem dicendum est de hagiographis. Extra statum quaestionis est, quid de intima rerum constitutione hagiographus in mente habuerit, et solum quaeritur, quae phaenomena sensibilia verbis expresserit (cf. De inspir. 509 sqq.).

393. Obi. II. Sacri scriptores arte critica destituti erant. Atqui sine arte critica non potest historia perfecte conscribi. Ergo, historia sacra est imperfecta.

Resp. Dist. mai.: Sacri scriptores non erant scientifice exculti in arte critica, trans. mai.; sacri scriptores non habebant sanum sensum et adiutorium divinum, quo verum a falso distinguere possent in rebus, quae scribendae erant, neg. mai. Dist. min.: Sine arte critica scientifice exculta non potest perfecte excoli scientia historica, conc. min.; non potest umquam verum a falso distingui et recte enuntiari, ne cum adiutorio quidem divino, neg. min. Dist. conseq.: Historia sacra est imperfecta, quatenus neque omnia neque modo perfectissimo et scientifico narrantur, conc. conseq.; quatenus falsa pro veris affirmantur, neg. conseq. Sicut ars critica non est remedium absolutum omnium errorum, quemadmodum in multis libris criticorum biblicorum cernitur, ita defectus criticae scientificae non necessario ducit ad affirmandos errores, quia in necessariis natura et gratia provident, scientia autem non dat rationem, sed eam supponit et perficit (cf. De inspir. n. 498).

394. Obi. III. Liber absolute verus, in usum hominum conscriptus, repugnat, quia mutatis dispositionibus mentalibus homines easdem res aliter et aliter concipiunt. Ergo etiam historia Sacrae Scripturae est relative tantum vera.

Resp. Dist. antec.: Repugnat liber hoc sensu absolute verus, quod omnem veritatem modo perfectissimo et omnibus hominibus proportionato doceat, conc. antec.; repugnat liber hoc sensu absolute verus, quod nihil falsi affirmet, neg. antec. Dist. conseq.: Historia sacra est relative vera, quatenus certas tantum veritates modo hominibus accommodato docet, conc. conseq.; quod falsa affirmet, neg. conseq. Veritas absoluta eo tantum sensu tribuitur historiae sacrae, quod eius affirmationes conformes sunt cum ordine ontologico. Eatenus autem haec historia relative tantum vera est, quatenus non omnia narrantur, quae hominibus et ipsis quoque hagiographis nota erant, quatenus insunt locutiones indeterminatae et summariae, quatenus interdum hagiographi diserte dicunt se velle referre ea sola, quae in certis fontibus invenerunt, ut auctor secundi libri machabaeorum (cf. De inspir. n. 516 sqq.).

395. Obi. IV. Theoria inspirationis verbalis praeferenda est, si a) melius convenit cum conceptu libri inspirati, si b) melius respondet doctrinae Patrum, si c) est rationabilior. Atqui ita est. Ergo.

Resp. Conc. mai. Neg. min. Nam ad a) quidquid est de conceptu libri inspirati in abstracto considerati, in libris, quos ecclesia inspiratos esse docet, verba materialia non sunt determinata a Spiritu Sancto, ut supra (n. 390) vidimus; unde cum his libris inspiratis inspiratio verbalis non melius convenit, sed ab iis discrepat. Ad b) SS. Patres verba materialia non ex inspiratione sed ex humanorum scriptorum ingenio et condicionibus repetunt. Ad c) rationi et experientiae contradicit, qui ait verba materialia in individuo esse eo ipso determinata, quod quis sciat, quas res velit scribere. Qui pro tali affirmatione ad leges psychologicas provocat, solum ostendit se ignorare leges psychologicas.

Schol. De usu Vulgatae in theologia dogmatica.

396. Nullius libri inspirati textus autographus ad nos pervenit sed apographa tantum, immo nonnullorum librorum solae versiones. Praeterea in communi usu totius ecclesiae vel etiam alicuius particularis ecclesiae numquam fuit textus hebraicus Veteris Testamenti sed versiones, inter quas eminent versio Septuaginta et versio latina illa, quae vocatur Vulgata. Ecclesia autem infallibilis est in agnoscenda authentia alicuius versionis, sive sollemni definitione sive practico tantum usu eam authenticam declarat; nam Scriptura ut fons revelationis et regula fidei sine dubio est unum ex principalibus obiectis infallibilitatis ecclesiasticae. Et usu quidem practico SS. Patrum graecorum, immo ipsorum apostolorum, authentica declarata est versio Septuaginta, sollemni vero ecclesiae definitione Vulgata.

Sic enim ait concilium Tridentinum in sess. 4: «Si quis libros ipsos integros, cum omnibus suis partibus, prout in ecclesia catholica legi consueverunt et in vetere Vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit… A. S… Insuper eadem sacrosancta synodus, considerans non parum utilitatis accedere posse ecclesiae Dei, si ex omnibus latinis editionibus, quae circumferuntur, sacrorum librorum, quaenam pro authentica habenda sit, innotescat, statuit et declarat, ut haec ipsa vetus et Vulgata editio, quae longo tot saeculorum usu in ipsa ecclesia probata est, in publicis lectionibus, disputationibus, praedicationibus et expositionibus pro authentica habeatur, et ut nemo illam reicere quovis praetextu audeat vel praesumat» (Denz. n. 784 sq). Dein de expositione Scripturae ea addit, quae iam supra (n. 373) citata sunt. Circa hoc decretum pauca adnotasse iuvat.

a) Concilium Vulgatam declaravit authenticam versionem, non comparatione facta cum textibus primigeniis secundum postulata scientiae criticae, sed ex principio theologico, quia haec versio longo saeculorum usu ab ecclesia probata est, cum ecclesia non possit pro genuina Scriptura adhibere eam, quae non sit genuina.

b) Quare proxime haec versio declarata est authentica sensu iuridico seu legali, quatenus non licet in foro theologico ullum argumentum, quod ex Vulgata legitime fit, sub hoc praetextu reicere, quod sit ex versione et ideo vim probandi non habeat, usquedum probetur conformitas cum textu primitivo. Consequenter haec authentia iuris supponit authentiam conformitatis cum scripto inspirato, saltem quoad substantiam, quia secus non posset legitimum argumentum biblicum ex versione fieri.

c) Quia in decreto agitur de statuenda certa norma fidei et morum, non requiritur perfecta conformitas cum textu originali neque immunitas ab errore in iis quoque rebus, quae ad fidem et mores nullo modo pertinent, sed a solis textibus dogmaticis et moralibus omnis prorsus error doctrinalis excluditur. Ergo ubi res fidei et morum in quaestione non sunt, licet a Vulgata ob sufficientes rationes recedere.

d) Textus, qui ante Tridentinum critice dubii erant in Vulgata, per declarationem concilii nacti non sunt maiorem auctoritatem, quia concilium respicit Vulgatam, prout in ecclesia legi consueverat. Ergo quae certa erant, manent certa, et quae dubia erant, manent dubia. Sunt autem paucissimi eiusmodi textus dubii, qui dogma afficiunt, et omnibus noti, ut 1 Cor 15, 51. Ex his igitur certum argumentum fieri non potest, saltem si agitur de re inter ipsos catholicos controversa. Si vero exstat in Vulgata textus, qui ab ecclesia receptus est ut dogma revelatum enuntians, hic textus praebet certum argumentum theologicum, quamquam fortasse in primigenia Scriptura non legebatur; attamen in hoc casu non est argumentum biblicum, sed argumentum traditionis, sicut multi iudicant de 1 Io 5, 7.

e) Si textus Vulgatae est obscurus vel ambiguus, explicatur textu claro Scripturae originalis vel aliarum versionum authenticarum. De qua re ait Leo XIII: «Neque tamen non sua habenda erit ratio reliquarum versionum, quas christiana laudavit usurpavitque antiquitas, maxime codicum primigeniorum. Quamvis enim ad summam rei quod spectat, ex dictionibus Vulgatae hebraea et graeca bene eluceat sententia, attamen si quid ambigue, si quid minus accurate inibi elatum sit, inspectio praecedentis linguae, suasore Augustino, proficiet» (Denz. n. 1941). Ex quibus verbis efficitur, quod ceteroquin etiam per se manifestum est, definitione tridentina non esse quidquam detractum authentiae aliorum textuum. Ex his igitur aeque bene atque ex Vulgata et sub iisdem condicionibus argumentum biblicum fieri potest.

Plura de his rebus, sicut etiam de praeceptis hermeneuticis traduntur in introductione ad Sacram Scripturam. Ideo pauca haec in memoriam revocasse sufficit.

Prop. XLIX. Sacra Scriptura non est unicus fons revelationis, sed alter fons est sacra traditio, secundum quam Scriptura est explicanda.

397. Stat. quaest. Iam supra (n. 301) diximus proximum fontem et proximam regulam fidei esse praedicationem ecclesiasticam. Haec praedicatio ecclesiastica, inde ab apostolis usque ad nostram aetatem continuata, est sacra traditio active spectata. Doctrina, quatenus hoc modo tradita est, est traditio passive spectata. Si utrumque elementum simul sumitur, habetur traditio complete sumpta.

Veterum protestantium principium fundamentale erat Sacram Scripturam esse unicam regulam et unicum fontem fidei, neque quidquam posse esse obiectum fidei, quod in Scriptura non doceatur. E. g. formula concordiae n. 1: «Credimus, confitemur et docemus unicam regulam et normam, secundum quam omnia dogmata omnesque doctores aestimari et iudicari oporteat, nullam omnino aliam esse quam prophetica et apostolica scripta tum Veteris tum Novi Testamenti» (cf. Moehler, Symbolik § 44). Recentes protestantes in varias partes abeunt. Rationalistae neque Scripturam neque traditionem agnoscunt immutabilem normam fidei, sed solam naturalem rationem normam supremam omnis religionis statuunt. Methodistae, pietistae, alii admittunt internam motionem (visitationem) Spiritus Sancti, qua dirigantur in via salutis. Ii, qui «orthodoxi» vel «conservativi» vocantur, solent praeter Scripturam admittere «libros symbolicos» (Confessionem Augustanam etc.) ut regulam fidei.

Secundum catholicam vero doctrinam non sola Scriptura est fons et regula fidei, sed omnia credenda vel tenenda sunt, quae ab apostolis per vivum magisterium ecclesiasticum ad nos pervenerunt, sive in Scriptura continentur, sive non continentur. Cum haec iam probaverimus (supra n. 186 sqq 219 sqq 301 sqq), hic maxime quaeritur de habitudine traditionis ad Scripturam.

398. Arg. 1. Ex Sacra Scriptura.

Christus Dominus apostolis numquam dedit praeceptum scribendi libros sed eundi et praedicandi evangelium in toto mundo usque ad consummationem saeculi (Mt 28, 19 sq. Mc 16, 16 sq). «Illi autem profecti praedicaverunt ubique» (Mc 16, 20) et instituerunt alios ad praedicandum et eos iusserunt iterum post se alios ad idem munus instituere (Act 14, 22. 1 Tim 1, 3 18; 4, 14; 5, 7 19 sq. Tit 1, 5; 2, 15). Pauci ex apostolis ob speciales rationes scripserunt, neque umquam remittunt fideles ad libros ab apostolis scriptos, sed monent, ut permaneant in iis, quae audierant (Rom 16, 17. 1 Cor 7, 17; 11, 23; 14, 33. 2 Cor 1, 18. Gal 1, 8. Col 2, 6 sq. 2 Thess 2, 14. 2 Tim 1, 13 sq; 2, 2). Hic totus agendi modus ostendit ecclesiam principaliter super oralem traditionem esse aedificatam et in futurum aedificandam (cf. Euseb. H. E. 3, 24). «Quomodo credent ei, quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante?» (Rom 10, 14.)

399. Arg. 2. Ex persuasione veteris ecclesiae.

Nam vetustissimi Patres ut Clemens Rom., S. Ignatius M., S. Irenaeus, alii docent apostolos orali praedicatione annuntiasse evangelium et successores instituisse, qui eadem via doctrinam revelatam posteris traderent (supra n. 271 sq). Praeterea SS. Patres iam reiciunt haereticorum provocationem ad Scripturam ut unicum fontem revelationis. S. Ignatio M. disputandum erat cum haereticis dicentibus: «Nisi invenero in archivis, hoc est in evangelio, non credo, et dicente me ipsis, quod scriptum est, responderunt mihi hoc esse demonstrandum» (Philad. 8, 2). S. Irenaeus ait omnes haereticos mendacia sua abscondere per Scripturam (Contra haer. 5, 21, 2). «Quid autem si neque apostoli quidem Scripturas reliquissent nobis, nonne oportebat ordinem sequi traditionis, quam tradiderunt iis, quibus committebant ecclesias?» (ibid. 3, 4, 1). S. Hilarius: «Memento tamen neminem haereticorum esse, qui se non secundum Scripturas praedicare ea, quibus blasphemat, mentiatur» (Ad Constant. 2, 9). Vincentius Lirin.: «Aliter namque illam [Scripturam] Novatianus, aliter Sabellius, aliter Donatus exponit, aliter Arius, Eunomius, Macedonius, aliter Photinus… Idcirco multum necesse est propter tantos tam varii erroris anfractus, ut propheticae et apostolicae interpretationis linea secundum ecclesiastici et catholici sensus normam dirigatur» (Commonit. c. 2). Seu, ut multo ante Tertullianus dixerat: «Ergo non ad Scripturas provocandum est, nec in his constituendum examen… Ordo rerum desiderabat illud prius proponi, quod nunc solum disputandum est, quibus competat fides ipsa, cuius sint Scripturae… Ubi enim apparuerit esse veritatem et disciplinae et fidei christianae, illic erit veritas Scripturarum et expositionum et omnium traditionum christianarum» (De praescr. 19).

400. Arg. 3. Ex contradictionibus oppositae sententiae.

Illa doctrina non potest admitti, quae ducit ad manifestas contradictiones. Atqui talis est doctrina, quae statuit Scripturam unicam fidei regulam. Ergo.

Prob. min. a) Protestantes docent libros omnes et solos in canone contentos, esse verbum Dei inspiratum; itaque nihil fide credendum esse, quod ex his libris non hauriatur; tertio singulos fideles esse authenticos interpretes Scripturae. Atqui nihil horum docetur in Sacra Scriptura, sed potius ibi docetur institutio magisterii ecclesiastici authentici. Ergo doctrina de sola Scriptura ut fidei regula ducit ad contradictiones.

b) Praeterea protestantes communiter docent parvulos esse baptizandos, baptismum haereticorum esse validum, loco sabbati diem dominicam esse colendam, multa alia, quae non ex Scriptura sed ex traditione hausta sunt.

c) Multi omnibus temporibus erant, qui sibi Scripturam comparare non poterant, et tamen salvandi erant. Multi homines ne legere quidem possunt. Pauci sunt, qui linguam hebraeam et graecam norunt, qua conscripti sunt sacri libri. Plurimi ergo fidere debent versionibus, de quarum authentia ipsi iudicare non possunt. Ita loco magisterii infallibilis, a Christo instituti, admittunt testes et normas fallibiles, quibus se ut ducibus committunt in negotio salutis.

d) Verba Scripturae saepe sunt obscura vel difficilia, et male intellecta grave periculum creare possunt (2 Petr 3, 16). Per multa saecula viri docti ad Scripturam elucidandam omnem operam impenderunt, nec tamen nunc usque omnes tenebras removere potuerunt. Quomodo igitur omnibus hominibus Scriptura potest esse unica norma credendi, quibus praesto non est scientia theologica, historica, philologica ad Scripturae studium necessaria, immo ne ingenium quidem neque otium?

e) Revera gravissimi textus Scripturae a protestantibus contrario modo exponuntur, sicut e. g. illa verba: «Hoc est corpus meum», incredibilem multitudinem expositionum inter se contradicentium habuerunt. Teste Bellarmino (De euchar. 1, 8) anno 1577 prodiit libellus, in quo ducentae expositiones horum verborum enumerantur. Ex doctrina de sufficientia Scripturae pullularunt tot sectae, inter se vehementer pugnantes, quarum quaevis veram interpretationem Scripturae sibi vindicat. Unde vanum est effugium dicentium singulis dari a Spiritu Sancto illuminationem ad Scripturam recte intellegendam. Spiritus Sanctus non est spiritus discordiae et infidelitatis. Inter eos autem, qui neglecta traditione et magisterio ecclesiastico solam Scripturam se sequi iactitant, maxima discordia praevalet, et infidelitas in dies crescit.

Itaque gratias Deo agere debemus, qui dedit nobis fontem et regulam fidei omnibus his defectibus, contradictionibus, periculis exemptam, magisterium apostolicum, semper vivum, ad quod omnibus patet accessus, a quo in rebus fidei et morum omnes, qui sincere volunt, infallibilem institutionem accipiunt, cui dictum est a Christo: «Qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum, qui me misit» (Mt 10, 40).

401. Obi. I. SS. Patres saepe testantur S. Scripturam sufficere. Ergo ipsa traditione docetur sufficientia Scripturae.

Resp. SS. Patres docent S. Scripturam sufficere eo sensu, quo protestantes volunt, neg. antec.; alio sensu, conc. antec. Videlicet:

a) SS. Patres docent Scripturam canonicam sufficere, neque adeundos esse libros apocryphos. Ita S. Cyrillus Hierosol. in catech. quarta n. 33 35: «Studiose disce, et quidem ab ecclesia, qui sint Veteris Testamenti libri, qui vero Novi; neque mihi quidquam apocryphorum legas… Eos solos studiose meditare, quos etiam in ecclesia cum fiducia legimus. Multo prudentiores et religiosiores te erant apostoli et veteres episcopi, ecclesiae rectores, qui eos tradiderunt. Tu ergo, filius ecclesiae cum sis, noli leges transgredi.»

b) SS. Patres docent Scripturam sufficere ad demonstrandos praecipuos illos articulos fidei qui in Symbolo sunt, quod catechumenis addiscendum erat. De Symbolo loquens ait S. Cyrillus Hierosol.: «Oportet circa divina et sancta fidei mysteria ne minimum quidem absque divinis Scripturis tradi nec temere probabilitatibus argumentisque in verborum artificio consistentibus abduci… Haec enim fides non ex commentitia disputatione sed ex divinarum Scripturarum demonstratione vim habet» (Catech. 4, n. 17). Hic Scriptura non opponitur traditioni ecclesiasticae sed commentis philosophicis.

c) SS. Patres interdum docent Scripturam sufficere ad componendas varias disputationes cum iis haereticis, qui cum catholicis Scripturae auctoritatem agnoscunt. Ita S. Augustinus, disputans cum donatistis, ait: «Sunt certe libri dominici, quorum auctoritati utrique consentimus… Ibi discutiamus causam nostram… Auferantur ergo de medio, quae adversus nos invicem non ex canonicis libris sed aliunde recitamus» (De unit. eccl. n. 5 sq). Tantum vero abest, ut S. Augustinus solam Scripturam sine ecclesiae auctoritate regulam fidei statuat, ut dicat: «Ego vero evangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae commoveret auctoritas» (Contra epist. Manich. c. 5, n. 6). Plura apud Franzelin, De trad. thes. XIX.

402. Obi. II. Etiam inter catholicos sunt disputationes de rebus fidei, et multi ex catholicis a fide defecerunt. Ergo ex eo, quod inter protestantes sunt discordiae et multi fiunt infideles, nihil probatur contra regulam fidei, quam statuunt.

Resp. Nego paritatem. Nam catholici, quamdiu sequuntur suam regulam fidei, habent remedium certum discordantium opinionum, neque possunt a fide deficere. Protestantes vero, qui profitentur se solam Scripturam sequi, non habent aliud medium Scripturam interpretandi nisi subiectivas suas opiniones, et ideo necessario incidunt in oppositas doctrinas. Et per hunc subiectivismum via latissima aperitur dubitationi et infidelitati. Ergo quod catholici non possunt agere nisi contra sua principia, hoc protestantes agunt secundum sua principia; et ideo omnino consequenter plurimi ex iis omnem auctoritatem tam Scripturae quam traditionis respuunt, et suam quisque rationem subiectivam supremam religionis normam statuunt.

403. Obi. III. «Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia, ut perfectus sit homo Dei, ad omne opus bonum instructus» (2 Tim 3, 16 sq). Ergo Scriptura per se solam sufficit.

Resp. Conc. antec. Neg. conseq., quia nulla est consequentia. Nam ex eo, quod accurata Scripturae notitia sit episcopo utilis ad instruendos homines in omni opere bono, sane rationabiliter non colligitur nullum esse aliud medium ad hunc finem conferens, et multo minus colligitur Scripturam singulis esse datam ut unicam normam fidei et morum. Apostolus Timotheum monet: «Formam habe sanorum verborum, quae a me audisti… Bonum depositum custodi» (2 Tim 1, 13 sq). «Ut scias, quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis» (1 Tim 3, 15).