Compendium Theologiae Dogmaticae Tomus I: De Christo Legato Divino, De Ecclesia Christi, De Fontibus Theologicis

Saepe ad me pervenerunt petitiones, ut in lucem ederem Compendium theologiae dogmaticae, methodo stricte scholastica conscriptum. Cui desiderio ne satisfacerem, obstiterunt alii labores. Tandem aliquod otium nactus, opus perfeci. Quod quidem omnibus iis displicebit, qui scholasticam definiendi, probandi, disputandi rationem detestantur. His igitur non scripsi sed potius eorum commodo, qui censent methodum tot saeculorum usu probatam, etiam nunc in scholis cum fructu adhiberi ad disciplinam dogmaticam tradendam. Qui ita sentiunt, videant et iudicent, num mihi contigerit librum non prorsus inutilem conscribere. Neque tamen omnibus omnia placere res est per se manifesta; nam inter ea, quae a variis viris eruditis mihi praestanda proponebantur, quaedam erant ita opposita, ut via non esset ea conciliandi. Quare breviter indicabo, quem finem, quas condiciones spectaverim in edendo hoc opere.

In plerisque institutis theologicis uno anno proponi solet apologetica, tribus vero sequentibus annis theologia dogmatica, et una quidem lectione singulis diebus assignata. Hanc ob causam non solum tribus tomis theologiam dogmaticam presse dictam comprehendi, sed speciali tomo etiam tractatum apologeticum exposui. Iamvero quidam cupiunt, ut in apologetica omnes quaestiones ad Sacram Scripturam pertinentes omittantur, cum hae sint materia introductionis in Sacram Scripturam; alii e contra desiderant, ut in apologetica agatur de genuinitate, de inspiratione, de canone, de interpretatione Scripturae et de authentia Vulgatae, cum haec omnia in theologia dogmatica supponantur. Quid faciendum? Elegi mediam viam. Probavi genuinitatem evangeliorum, quia haec est fundamentum maxime necessarium apologeticae; similiter paulo fusius explicavi doctrinam de inspiratione biblica, quia dogmaticis praecipue argumentis haec quaestio absolvenda est; quoad ceteras autem quaestiones biblicas omisi inquisitiones historicas et sola principia dogmatica breviter indicavi. Itaque ii, quibus quaedam a me tractata non ad apologeticam pertinere videntur, ea omittant; illi vero, qui plura desiderant, facile ea supplere poterunt ex Compendio Introductionis in Sacram Scripturam, a Patre Cornely edito, vel ex alio libro, qui auditoribus praesto est.

Plerique aut in apologetica aut in theologica dogmatica tradunt doctrinam de fide theologica. Hunc tractatum posui post tractatum de gratia, et propter intimum rerum nexum adiunxi tractatus de spe et caritate. Virtutes vero morales reliqui theologiae morali, sicut plerumque fieri solet. Si quis earum tractationem dogmaticam desiderat, inveniet in tomo nono Praelectionum mearum dogmaticarum. Item omisi alias quaestiones, quae communiter in theologia dogmatica non discutiuntur, ut de actibus humanis, de lege divina, de perfectione christiana. Sed ante tractatum apologeticum praemisi inquisitionem philosophicam de religione et revelatione in genere, quia hic est mos ubique fere receptus. Tractatum eschatologicum simul cum tractatu de Deo fine ultimo posui in secundo tomo, quia sic aequalior materiae distributio in singulis tomis habetur, et quartus tomus integer servatur rei sacramentariae, quae nostra aetate propter exortas disputationes maximi momenti est. Eo ambitu res tractavi, ut quivis tomus uno anno et una cotidiana lectione commode absolvi possit.

Quod auctores indicandos attinet, nolui paginas implere titulis librorum, sed ante singula capita vel articulos assignavi paucos alios libros, quibus eadem res aut copiosius aut alio modo tractatur. Neque in statu quaestionis neque in obiectionibus recensui multitudinem nominum propriorum, quae plerisque manent soni sine sensu, et si forte cum magno labore memoriae mandantur, brevi post oblivioni traduntur, idque plerumque sine damno, quia talia nomina alternis alternant annis. Itaque sufficiat ea nosse, quae vel certam vel probabilem spem maioris stabilitatis ostendunt. «Enchiridion Symbolorum, Definitionum et Declarationum» ab H. Denzinger editum cito secundum editionem emendatam et auctam a Cl. Bannwart, simpliciter indicando numerum marginalem (e. g. Denz. n. 100). Similiter cito «Enchiridion fontium historiae ecclesiasticae antiquae», auctore C. Kirch, Friburgi 1910, sed addo «Enchir.» (e. g. Kirch, Enchir. n. 112)¹. Ubi ponitur cf., est abbreviatio pro conferatur vel conferantur.

Vix opus est efferre me specialem rationem habuisse eorum, quae nostra aetate magis necessaria sunt, ut est impugnatio errorum modernismi et rationalismi, quamquam positiva expositio et assertio veritatis catholicae multo maioris utilitatis et iucunditatis est quam singularum falsarum opinionum et obiectionum discussio; nam ut ait Leo XIII in encyclica «Providentissimus Deus»: «Permulta ex omni doctrinarum genere sunt diu multumque contra Scripturam [et ecclesiae doctrinam] iactata, quae nunc, utpote inania, penitus obsolevere… Nempe opinionum commenta delet dies; veritas manet et invalescit in aeternum.»