Compendium Theologiae Dogmaticae Tomus I: De Christo Legato Divino, De Ecclesia Christi, De Fontibus Theologicis

PRAENOTANDA.

79. Deus dans revelationem, hominibus imponit officium eam recipiendi. Ergo revelationem suam et legatum suum, qui eam aliis annuntiat, iis notis vel signis munire debet, quibus homines certi fiant sibi vere proponi revelationem divinam. Nam Deus postulat rationabile obsequium. Rationabile autem non est leviter credere, i. e. sine praevia certitudine de facto revelationis. Notae, ex quibus dignoscitur, utrum doctrina sit revelata a Deo necne, vel num legatus vere missus sit a Deo ad talem doctrinam annuntiandam, vocantur criteria revelationis, vel motiva credibilitatis, quia iis credibilitas doctrinae revelatae ostenditur.

Sunt criteria interna, si ex ipsa indole doctrinae desumuntur; sunt criteria externa, si petuntur ex factis concomitantibus. Sunt criteria negativa, si solum ostendunt nihil obstare, quominus talis doctrina a Deo revelari possit; sunt criteria positiva, si ostendunt, doctrinam revera a Deo esse revelatam.

Doctrina irrationabilis vel inhonesta non est divina; si bona et gravis est, potest esse a Deo revelata. Si tam excellens et unica est, ut numquam simile quid excogitatum sit ab homine, magna probabilitas et praesumptio originis divinae habetur. Neque tamen criteria interna per se parant perfectam certitudinem facti revelationis, quia iis humana origo talis doctrinae non omnimodo excluditur.

Si ille, qui dicit se accepisse revelationem divinam et missum esse ad eam praedicandam, est homo pravus, fraudulentus, scurrilis, censendus non est legatus divinus. Si bonus homo est et digne se gerit, potest esse legatus divinus. Si eximia sanctitate eminet, praesumptio stat pro eo; immo potest ille, qui se a Deo missum dicit, esse miraculum ordinis moralis, quale sine speciali interventu Dei intellegi non potest. Quod si fit, habetur certum argumentum divinae missionis.

Boni fructus religiosi et morales ex doctrina oriundi ostendunt arborem tam bonam posse esse a Deo plantatam; fructus, plane singulares, qui ex causis naturalibus explicari nequeunt, signa sunt immediatae interventionis Dei.

Notae externae maxime certae et solae per se sufficientes sunt effectus sensibiles in confirmationem revelationis a Deo producti, qui effectus dividuntur in miracula et prophetias. Quare de his in specie agemus. Ait Concilium Vaticanum sess. 3, c. 3: «Ut fidei nostrae obsequium rationi consentaneum esset, voluit Deus cum internis Spiritus Sancti auxiliis externa iungi revelationis suae argumenta, facta scilicet divina, atque imprimis miracula et prophetias, quae, cum Dei omnipotentiam et infinitam scientiam luculenter commonstrent, divinae revelationis signa sunt certissima et omnium intellegentiae accommodata.» Et de fide can. 3: «Si quis dixerit revelationem divinam externis signis credibilem fieri non posse, ideoque sola interna cuiusque experientia aut inspiratione privata homines ad fidem moveri debere, A. S.» Can. 4: «Si quis dixerit miracula nulla fieri posse, proindeque omnes de iis narrationes, etiam in Sacra Scriptura contentas, inter fabulas vel mythos ablegandas esse; aut miracula certo cognosci numquam posse nec iis divinam religionis christianae originem rite probari, A. S.» (Denz. n. 1790 1812 1813.)

Cf. S. Thomas, Contra gent. l. 3, c. 98 sqq; — De potentia q. 6; J. de Bonniot, Le miracle et ses contrefaçons (etiam germanice: Wunder und Scheinwunder, Mainz 1889); E. Müller, Natur und Wunder, Freiburg 1892; P. de la Barre, L'ordre de la nature et le miracle³, Paris 1900; L. Fonck, Die Wunder des Herrn I², Innsbruck 1907 (ubi p. 3 sqq multi alii libri indicantur); I. Pohle, Natur und Übernatur, in opere: Religion, Christentum und Kirche I, Kempten 1911, 317 sqq.

Prop. VI. Miracula fieri possunt.

80. Stat. quaest. Miraculum est effectus sensibilis praeter vires et leges naturales a Deo productus. Dicitur effectus sensibilis, quia effectus insensibiles, ut productio gratiae, etsi a solo Deo fiunt, non solent vocari miracula; nam quidquid non percipitur, non excitat admirationem, quam vocabulum miraculi indicat. Effectus autem potest esse sensibilis aut in se, ut resuscitatio mortui, aut quatenus signis quibusdam manifestatur, sicut si quis verbis manifestat se cognoscere occultas cogitationes aliorum.

In miraculis producendis Deus est aut causa unica aut causa principalis. Potest enim Deus uti homine vel aliis creaturis tamquam instrumento ad miracula producenda. Sed tunc homo non agit virtute propria, sed virtus divina aliquo modo coniungitur cum homine (transeunter tamen, si excipias Christum, in quo ipsa divinitas permanenter est), et per hominem in effectum influit, sicut si Deus operatur, quando homo ex motione divina pronuntiat, ut miraculum fiat.

Naturaliter non cognoscimus nisi mundum aspectabilem incluso homine, et ex mundo aspectabili eius auctorem Deum. Num sint puri spiritus creati, philosopho non certo constat. Si supponitur esse tales spiritus (sicut fides docet), hi spiritus possunt effectus producere ultra eos, ad quos vires et leges mundi visibilis sufficiunt. Unde suis viribus possunt patrare miracula secundum quid seu quoad nos (cf. Mt 24, 24). Attamen providentia divina non permittit, ut maligni spiritus vel ordinem physicum perturbent, vel eos, qui recte ratione utuntur, in errores invincibiles inducant. Si vero agitur de bonis spiritibus, hi sunt ministri Dei ad salutem hominum, quos si Deus adhibet ad confirmandam aliquam doctrinam ut revelatam, non minus efficax argumentum est, quam si Deus ipse miraculum patrat. Quare ad nostrum propositum superfluum est inquirere, quid angeli possint, quid vero solus Deus. Etsi enim theoretice constat quaedam soli Deo esse possibilia, ut creationem et cognitionem actuum futurorum liberorum, tamen in singulis miraculis difficillimum est definire, num absolute per angelum fieri potuerint.

81. Athei, monistae, pantheistae, omnes, qui Deum personalem non agnoscunt, consequenter ad sua principia negant possibilitatem miraculorum; nam negata causa negatur effectus. Unde cum iis disputare possumus de falsitate principiorum, quibus nituntur; sed quamdiu haec principia retinent, disputare cum iis non possumus de miraculis. Etsi evidens factum miraculosum iis ostenderetur, secundum sua principia responderent se non posse explicare hoc factum, sed miraculum non esse, cum Deus non sit, qui faciat miracula. Supponimus igitur in hac disputatione homines admittentes Deum personalem, omnipotentem, sapientem, sanctum, libere agentem.

Etsi Deus ob varios fines miracula patrare possit, hic tamen miracula solum consideramus ut signa revelationis divinae. Qui respectus etiam in Sacra Scriptura praevalet, ita ut miracula communissime appellentur signa, σημεῖα (cf. Io 2, 11 18; 3, 2; 20, 30). Miracula sic considerata non sunt unice eventus ordinis physici, sed potissimum pertinent ad ordinem moralem et religiosum, et sunt pars quaedam praecipua commercii personalis Dei cum hominibus.

Quemadmodum temporalis mundi creatio est effectus aeterni decreti divini, ita miracula quoque in tempore fiunt, quia Deus ab aeterno decrevit, ut illo tempore fierent. Nihilominus censendum non est inesse in rebus creatis, sicut vires et leges naturales, ita etiam semina quasi quaedam supernaturalia, quae sua sponte sese in miracula evolvant, tum quia nulla ratio est tale quid affirmandi, tum quia specialis operatio divina, quae ad miraculum requiritur, sine talibus dispositionibus creatis sufficit, tum quia miracula non pertinent ad ordinarium cursum rerum, sed sunt aliquid insolitum et extraordinarium, quo attentio hominum excitatur. Nam etsi non minus potentia et sapientia Dei apparet in creatione et providentia divina naturali quam in miraculis, tamen miracula magis immediatum influxum Dei denotant quam ordo naturalis.

82. Arg. Miracula fieri possunt, si Deo neque potentia neque rationes desunt patrandi miracula. Atqui neutrum deest. Ergo.

Prob. min. pars I. Deo non deest potentia patrandi miracula. Deus non ex necessitate mundum cum suis legibus et viribus produxit sed ex libero consilio. Ergo hae vires et leges et hi effectus sunt in mundo, non quia res aliter esse non potuit, sed quia Deo ita placuit, qui potuit et potest facere indefinite plura et maiora quam reapse fecit. Immo non potest Deus omnipotentiam suam ita exhaurire, ut ultra non iam possit quidquam.

Itaque a) Deus potest agere supra naturales vires. Nam si semel potuit effectus producere, ad quos producendos requiritur potentia creatrix, potest iterum et iterum tales effectus producere et e. g. multiplicare materiam, solo imperio voluntatis producere effectus externos, in instanti efficere id, ad quod producendum vires naturales longum tempus requirunt.

b) Qui dedit vires naturales et cum iis concurrit, potest eatenus agere contra naturales vires, quatenus potest concursum denegare ad certos effectus producendos et e. g. facere, ut ignis non comburat res combustibiles in eo positas, ut, vi resistentiae impedita, corpora se penetrent. Tunc fit quidem aliquid contra ordinarium cursum eventuum, non vero fit aliquid contra legem causalitatis, quia omnes causae creatae subiciuntur causae increatae.

c) Deus potest agere contra dispositionem materiae et e. g. cadaver, quod ineptum est ad informationem animae, restituere in pristinum statum et rursus cum anima coniungere. Qua in re etiam eatenus requiritur potentia divina, quatenus solius Dei est animam e statu termini revocare in statum viae.

d) Deus potest sine actione creaturae rationalis effectus intentionales producere, ut sermonem humanum in aëre. Potest etiam immediate agere in spiritus et e. g. eicere daemones.

Omnem hanc potentiam non potest Deo denegare nisi qui negat exsistere Deum omnipotentem et libere agentem.

83. Prob. min. pars II. Deo dicendae non sunt deesse rationes patrandi miracula. Nam censendum non est Deum instituendo ordinem naturalem renuntiasse facultati personaliter se manifestandi creaturis rationalibus. Etsi a priori haec communicatio personalis non probatur ita conveniens, ut contrarium sit inconveniens¹, tamen, si placet Deo hoc modo cum hominibus agere, facile intellegitur, quantopere hac ratione potentia, sapientia, caritas Dei erga homines commendetur. Ergo miracula, saltem in quantum pertinent ad ordinem moralem et sunt signa revelationis divinae, dicenda sunt convenientia et Deo digna; nam ordo physicus subordinatur et servit ordini morali. Haec lex omnino servatur, cum ordinarii eventus physici quodammodo perrumpuntur miraculorum patratione (cf. quae de hac re scripsi in «Theologische Zeitfragen» V, Freiburg 1908, 102 sqq.).

84. Obi. I. Deus non est artifex ineptus. Atqui esset artifex ineptus, si immediato suo interventu mederi deberet defectibus artificii sui. Ergo Deus non ita agit.

Resp. Nego suppositum minoris. Deus non patrat miracula ad reparandos defectus mundi physici sed ad fines ordinis moralis et religiosi. Non est autem artifex ineptus, qui artificium facit, quod nemo potest cum absoluto dominio tractare nisi ipse solus, et qui ita ostendit se esse artificem aliis superiorem. Ita autem Deus agit in creatione mundi et patratione miraculorum. Creatione mundi fecit artificium, quod ipse solus facere potest; patratione miraculi ostendit se supremum dominum et principem huius artificii.

85. Obi. II. Non est bonus legislator, qui prius leges statuit et dein eas violat. Atqui sic ageret Deus, patrans miracula. Ergo censendus non est patrare posse miracula.

Resp. Trans. mai. Neg. min. Deus nullam legem statuit, vi cuius ipse ab immediata productione alicuius effectus sensibilis impediatur. Leges naturales, quae vocantur, sunt constantes modi agendi, quos causae physicae in actionibus suis sequuntur. Has leges colligimus per argumentum inductionis, nixum sufficienti numero observationum et experimentorum. His igitur legibus enuntiatur, quales effectus causae producant, si ipsae secundum modum suum agant; nihil vero statuatur, quid alia causa praeter ipsas possit, vel quomodo ipsae in suis actionibus ab aliis causis modificari, impediri, adhiberi, dirigi possint. Ergo in miraculis nulla lex a Deo laeditur; nam Deus eo quod indidit rebus certas vires, inclinationes, modum agendi, non sibi imposuit legem numquam faciendi quidquam immediate per se ipsum vel numquam adhibendi causas creatas ut instrumenta ad quosdam praeternaturales effectus producendos. Qui contra possibilitatem miraculorum afferunt infragilem catenam legum physicarum, loquuntur, quasi leges physicae absolute et sine ulla condicione semper et ubique eosdem effectus postulent. At hoc est manifeste falsum. Nam variae condiciones negativae (ut remotio causarum impedientium) et positivae (ut concursus divinus) requiruntur, ut certi effectus ex causis prodeant. Ergo si per interventum divinum condiciones mutantur, non postulant leges physicae, ut nihilominus iidem effectus producantur. Utrum condiciones quaedam adsint necne, lege physica non statuitur.

86. Obi. III. Periret tota certitudo naturalis et scientifica, si miracula fieri possent, quia numquam certi essemus, non adesse miraculum. Ergo miracula fieri non possunt.

Resp. Neg. antec. Ita obicere est loqui contra factum. Nam illi, qui miracula admittunt, non minus certi sunt de ordinario cursu rerum quam illi, qui miracula negant. Certi sumus miraculum ibi non fieri, ubi nullum apparet speciale indicium miraculi. Miraculis vult Deus attentos reddere homines ad rem ordinis moralis. Unde miracula neque fiunt quasi subrepticie nullo homine advertente neque tam frequenter, ut cessent esse eventus insoliti et admirationem ciere.

Disciplinae physicae, chemicae, biologicae recte procedunt, si nulla habita miraculorum ratione theses et hypotheses suas statuunt, quia ipsarum est definire naturalem rerum cursum, non specialem Dei effectum, quo communes vires et leges non mutantur. Hoc sensu recte dicitur miraculum non esse obiectum scientiae naturalis. Id solum cavendum est, ne haec falsa conclusio fiat: Intra provinciam scientiae (physicae) miraculum non exsistit; ergo omnino non exsistit. Nam sola scientia phaenomenorum non exhauritur adaequatum obiectum cognitionis humanae, sed per principium causalitatis gressus fit ad causam «transcendentem»: habetur effectus, qui per causas mundanas explicari nequit; ergo requiritur causa supramundana.

Prop. VII. Miracula ut miracula certo cognosci possunt.

87. Stat. quaest. Si Deus miraculum facit ad ostendendum doctrinam aliquam esse a se revelatam, etiam efficiet, ut homines, quos ita vult instruere, intellegant vere miraculum esse factum. Secus totum esset cassum. Neque quisquam, qui Deum personalem admittit, rationabiliter negare potest Deum esse tam potentem et sapientem, ut, si velit, possit homines certos reddere de miraculo facto. Solum ad conceptus magis explicandos et ad cavillationes quasdam reiciendas nonnulla addere iuvat.

Non dicimus omnes homines de omni miraculo umquam facto cum certitudine iudicare posse, sed dicimus nihil obstare, quominus ii, ad quos instruendos Deus miraculum patrat, ad certum iudicium perveniant.

In miraculo distinguitur veritas historica ipsius facti, e. g. quod caecus ad vocem thaumaturgi recipit visum; veritas philosophica, i. e. supernaturalitas vel praeternaturalitas talis facti; veritas relativa ad probandam revelationem. De tertia hac proprietate postea dicemus.

In hac thesi perpendimus cognoscibilitatem facti historici et cognoscibilitatem indolis supernaturalis talis facti.

88. Arg. Miraculum certo cognosci potest, si certo cognosci potest et veritas historica et veritas philosophica miraculi. Atqui utraque certo cognosci potest. Ergo.

Prob. min. pars I. Certo cognosci potest veritas historica facti miraculosi. Nam positis debitis condicionibus certo cognosci possunt eventus sensibiles. Atqui miraculum est eventus sensibilis, qui in se ab aliis eventibus non differt, nisi quod est aliquod factum raro et extra solitum rerum ordinem occurrens. Rarum vero et insolitum nihil mutat in perceptibilitate rei, sed potius attentionem auget. Itaque sicut in historia quaedam insolita ob hoc ipsum magis conspicua et certa sunt quam res communiter contingentes (e. g. primus traiectus freti Britannici per machinam volatilem, facinus Herostrati vel alia singularia facta praeteritorum temporum), ita etiam subitanea curatio hominis laborantis morbo gravi et fortasse insanabili et similia facta omnium in se oculos convertunt et diligentius investigari solent. Ergo miracula, in quantum solum considerantur ut quaedam facta sensibilia, sub iisdem condicionibus a praesentibus percipi et per testimonium historicum ad posterorum notitiam pervenire possunt atque quaelibet alia facta sensibilia. Habentur narrationes et miraculorum et naturalium eventuum, in quibus desideratur sufficiens testificatio. Haec secundum praecepta critica aut reicienda aut dubia habenda sunt. Sed a priori dicere omne factum, quod ut miraculosum narratur, ob hoc ipsum habendum esse pro non facto, est assertio levis et spernenda. Sanae criticae insistere est rationabile, sed ex principiis aprioristicis minime evidentibus contra facta et testimonia loqui est stultum. Tale principium est illud plurimorum infidelium: Miraculum fieri non potest; ergo factum non est; testes erant decepti aut deceptores. Revera infideles in reiciendis narrationibus factorum miraculosorum sana critica saepe omnino destituuntur, et ita nomine scientiae abutuntur, ut vere ludibrium scientiae sit.

89. Prob. min. pars II. Certo cognosci potest veritas philosophica seu praeternaturalitas miraculi. Nam certo cognosci potest quosdam eventus aut secundum substantiam aut saltem secundum modum, quo fiunt, per vires naturales produci non posse. Atqui effectus, qui per vires naturales produci nequit, requirit causam praeternaturalem. Ergo hoc sensu miracula cognosci possunt ut eventus praeternaturales. Secundum substantiam illi eventus sunt supernaturales, qui numquam per naturae vires fiunt, ut est resuscitatio mortui, compenetratio corporum, suspensio legis gravitatis. Secundum modum illi eventus sunt praeternaturales, qui quidem fiunt per vires naturales, sed lente et suppositis certis condicionibus, non autem subito et independenter a condicionibus, ut instantanea curatio morbi, vel multiplicatio panis, similia. Nihil refert, quod saepe non possumus certo distinguere, utrum miraculum aliquod ad primam an ad secundam classem pertineat. Quoties intercedit creatio formaliter vel aequivalenter, est effectus secundum substantiam praeternaturalis (cf. supra n. 82).

Ad hoc ut iudicemus de indole facti miraculosi, necesse non est, nos posse a priori accurate definire, quid absolute naturae vires possint, quid non possint. Idem valet de plurimis rebus naturalibus, de quibus nihilominus plane secure iudicamus. Ita nescimus, quid homines omnes et singuli praesentes et futuri efficere possint; tamen scimus nullum hominem posse ad instar avium volare, quia tota compositio organismi humani obstat. Similiter scimus non posse hominem resuscitare mortuum, neque solo actu voluntatis quidquam extra se operari, neque dicendo «volo, ut sanus sis» omne genus morborum curare. Ergo sicut homines certi sunt, quid secundum vires et leges naturales fiat, etsi theoretice nequaquam omnes has vires et leges perfecte cognoscunt, ita etiam certi esse possunt, talem eventum aut in se aut saltem in talibus adiunctis non posse fieri per leges naturales. Certitudo physica et cognoscibilitas miraculorum sub hoc respectu in eadem linea ponuntur.

90. Potest etiam cognosci facta miraculosa non esse portenta a diabolo patrata. Nam Deus, cuius providentia omnia sapienter gubernat, non potest permittere, ut homines per diabolum invincibiliter in errorem ducantur. Ergo si permittit diabolo facere portenta, etiam providebit, ut diabolica eorum indoles cognosci possit. Si opus ipsum, circumstantiae, finis, omnia sunt bona, non est factum diabolicum, quia diabolus semper aliquid mali intendit. Omnia inhonesta, irreligiosa, crudelia, manifeste falsa, ludicra sunt signa mali spiritus, sicut ea, quae ex integro sunt pura, sancta, decora, e bono fonte fluunt. Hoc examen morale, cum instituatur ex principiis aliunde notis, quae a veritate miraculi non dependent, non est circulus vitiosus, quia non concluditur: Quia est miraculum, ideo est bonum; et quia bonum est, ideo est miraculum; sed: Quia opus bonum est, non est diabolicum; et quia est opus, quod per vires materiales et humanas fieri nequit, ideo est ab agente praetermundano. Ergo opus factum est aut a Deo aut a bono angelo (cf. Dt 13, 1 sqq; 18, 15 sqq; Lc 11, 15 sqq; Suarez, De myst. vitae Christi disp. 31, sect. 2, n. 8). Ceterum mortuos resuscitare vel generatim facere ea, quae supponunt supremum rerum dominium et potentiam creatricem, diabolus numquam facere potest.

91. Obi I. Miracula non fieri est physice certum; homines in miraculo percipiendo, diiudicando, aliis recte tradendo non decipi est ad summum moraliter certum. Atqui certitudo physica est maior certitudine morali. Ergo semper certius est miraculum non esse factum quam esse factum.

Resp. Dist. mai.: Physice certum est miracula non fieri per vires physicas, conc. mai.; per Deum, subdist. mai.: Ubi nulla sunt indicia miraculi, conc. mai.; ubi sunt sufficientes rationes affirmandi miraculum, neg. mai. Trans. min. Dist. conseq.: Certius est miracula non fieri per vires physicas quam fieri, conc. conseq.; certius est miracula non fieri per Deum, subdist. conseq.: Ubi non sunt indicia miraculi, conc. conseq.; ubi sunt rationes sufficientes affirmandi miraculum, neg. conseq.

Totum hoc argumentum nititur falso supposito, quasi certitudo physica de viribus et legibus physicis, et certitudo moralis de interventu divino sint testimonia pugnantia de eadem re, quod est manifeste falsum. Certitudo illa physica nihil testatur de interventu Dei, et certitudo illa moralis nihil testatur de ordine naturali, sed sunt testimonia diversi ordinis et de diversis rebus, quae inter se non commensurantur.

Idem fere dicendum de obiectione: Experientia milies milium hominum constat mortuos non resurgere; experientia paucorum testatur mortuum resurrexisse. Obiectio nihil valet. Sunt enim testimonia de diversis rebus, i. e. de cursu naturali rerum et de speciali actione divina.

92. Obi II. Illi qui testantur miraculum, dicunt se vidisse eventum per vires et secundum leges naturales, et simul dicunt in eo eventu aliquid factum esse praeter vires et leges naturales. Ergo sibi contradicunt.

Resp. Dist. antec. Dicunt subiectivum actum cognitionis factum esse naturaliter, et obiectivum factum esse supernaturale, conc. antec. De eadem re affirmant eam esse naturalem et praeternaturalem, neg. antec. Et neg. conseq.

Similes obiectiones facile multiplicari possunt; quae non sunt seriae difficultates, sed potius ostendunt angustias infidelium respectu eventuum supernaturalium, qui sunt radix religionis christianae et per fructus suos exsistentiam et vitam suam manifestant. Tolle e religione facta supernaturalia: religio infirmabitur et morietur. Ideo tam vehementer haec facta impugnant; et si aliud non iam restat, proclamant eos omnes, qui admittant miracula, renuntiare scientiae, cum in foro scientiae iam diu et in perpetuum iudicatum sit de miraculorum reprobatione. Sed tritis phrasibus nihil efficitur (cf. Praelect. dogm. I, n. 75 190).

93. Obi III. Miraculorum testes plerique sunt homines indocti, ad superstitionem propensi, arte critica destituti, viventes ea aetate, qua multae res, nunc communes et omnibus notae, habitae essent prodigiosae (machinae vaporatae et electricae, telegraphia, telephonia, alia plurima), ut etiam multae morborum curationes, quae nunc fiunt per suggestiones vel hypnotismum. Ergo censendum est homines priorum temporum esse ignorantia sua vel etiam fraude habilium praestigiatorum adductos ad habenda miracula, quae erant facta plane naturalia.

Resp. Nego suppositum argumenti. Dummodo sufficienter constet de ipso facto et circumstantiis eius, nos nostro proprio intellectu, utentes ope scientiae excultae, ipsi possumus de indole facti iudicare, neque debemus nos credulitati priscorum hominum committere. Factum ipsum sensibile potuerunt homines videre. Si insolitum factum prius apparet prodigiosum, cum non sit, paulatim res detegetur, sicut accidit, quando primum currus vapore movebantur vel telegrammata mittebantur. Porro non solum quaeritur, quid quibusdam mediis nunc effici possit, sed quomodo explicandus sit eventus sine talibus mediis effectus. Christus e. g. usus non est instrumentis electricis neque variis artibus, quas ad curandum adhibent hypnotistae, sed solo imperio suo curavit morbos diversissimos. Faciant simile quid, si possunt, viri de progressu scientiae adeo gloriantes. Quidam eventus, secundum substantiam praeternaturales, numquam fieri possunt per vires naturales, ut resuscitatio mortui. Deinde etiam viri docti nostrorum temporum non omnes fuerunt vel sunt increduli, sed multi ex iis et miracula admiserunt et in facta recentia diligenter inquisiverunt. Suppositio vero notitiae occultarum virium, quam fortasse thaumaturgi habuerint, vel concursionis fortuitorum est nimis gratuita, quam ut possit esse seria.

Multa miracula falso asserta, sicut multa dogmata scientifica falso statuta sunt. Sed sicut scientia non est reicienda propter falsas theses aliquando statutas, ita miracula non sunt simpliciter neganda, quia quaedam miraculorum narrationes fabulae sunt.

Prop. VIII. Miracula, in confirmationem revelationis patrata, sunt certa revelationis signa.

94. Stat. quaest. Omne miraculum eo ipso, quod patratur, est manifestatio Dei personalis, supramundani, potentia sua omnes vires creatas superantis. Itaque si vel unum miraculum umquam vere factum est, efficax est argumentum exsistentiae Dei et variarum perfectionum divinarum. Unde mirum non est atheos et pantheistas pertinaciter negare omne miraculum, quia admisso miraculo admittere debent consequentias morales et religiosas, quas nolunt (cf. Praelect. dogm. I, n. 128).

Sed praeterea alia inest vel saltem inesse potest miraculo vis probandi. Nam si quis dicit se esse legatum a Deo missum ad divinam revelationem hominibus annuntiandam, et si ad probandam hanc assertionem patrat miraculum, provocat ad Deum ut testem veracitatis suae. Itaque in hoc casu miraculum praeter significationem, quae ex essentia rei ipsi inest, novam significationem seu veritatem accipit relate ad factum revelationis, in cuius confirmationem patratur. Etiam haec res videtur ex conceptu suo perspicua. Nihilominus maioris claritatis gratia eam paulo magis explicemus, et adversariorum obiectiones audiamus.

95. Arg. Deus non potest testari ut verum, quod est falsum. Atqui Deus patrans miraculum, quando rogatur hoc facere in signum revelationis, testatur revelationem vere esse factam. Ergo in his condicionibus miraculum est certa revelationis probatio.

Prob. min. Solus Deus potest facere miraculum, vel per se vel per causam instrumentalem. Quare thaumaturgus, qui ad probandum factum revelationis miraculum postulat, Deum invocat testem veritatis assertionis suae. Ergo si miraculum fit, Deus exaudit hanc postulationem, et testatur revelationem vere esse factam.

Nisi Deus vellet testari veracitatem thaumaturgi, fortuito tantum coincideret patratio miraculi cum invocatione testimonii divini. Atqui hoc admittere est in se irrationabile, quia explicatio, quae fit per recursum ad casum, est explicatio nulla; et pugnat etiam cum sapientia et sanctitate Dei, qui non potest in iis circumstantiis agere, ut homines necessario iudicent ipsum testari ut verum, quod thaumaturgus dicit, quamvis reapse falsum sit. Si quis rogatur signo externo manifestare se assentire dictis alicuius, et si hoc signum dat, omnes homines accipiunt hoc ut testimonium assensus. Ergo si Deus in eadem condicione signum daret, quamvis revelatio non esset vere facta, esset testis falsus, quod est impossibile.

Neque recurrere licet ad occultos aliquos fines, ob quos nihilominus Deus miraculum patrare potuerit. Nam omnis certitudo periret, si res, quae ex natura sua sunt signa veritatis, ob occultos fines possent a Deo fieri ita, ut confirmarent falsitatem. Multo minus intellegi potest, quomodo Deus vitam hominis, qui se legatum divinum mentiatur, possit continua quadam miraculorum serie insignire, ut factum est in vita Christi.

Tandem potest Deus voce miraculose producta diserte declarare hunc hominem esse legatum divinum. Sed quomodocumque Deus testimonium hominis confirmat, numquam potest miraculo falsum confirmare ut verum.

Homo, sensibus adstrictus, qui non potest ipsum factum revelationis immediate videre, nulla re magis commovetur ad revelationem admittendam, quam si videt signum sensibile in testificationem revelationis a Deo fieri. Quare Deus comprobans revelationem miraculo, naturae humanae se accommodat et modo maxime convenienti hominem ad fidem ducit.

96. Obi. 1. Miraculum est factum contingens; ea quae credenda proponuntur sunt veritates necessariae. Atqui ea, quae sunt contingentia, non possunt esse argumentum veritatum necessariarum. Ergo miraculum non potest esse argumentum revelationis.

Resp. Neg. min. et suppositum eius. Minor est falsa, quia factum contingens optime potest ducere nos ad cognitionem veritatis necessariae, quemadmodum ex mundo contingenti cognoscimus eius causam necessariam, Deum. Utique facta contingentia non sunt ontologicum fundamentum veritatum aeternarum, sed possunt esse logicum medium cognoscendi veritates aeternas, quia cognitio nostra est etiam factum contingens. Si hoc fieri nequit, cur adversarii scribunt libros, sane contingentes, ad docendas propositiones necessarias? Omnis probatio veritatis necessariae, quae hominibus fit, est factum contingens.

Falsum suppositum minoris est, miracula fieri ad probandum obiecta fidei esse vera. Non ad hoc fiunt, sed ad ostendendum Deum revera revelasse ea, quae legatus praedicat. Motivum vero credendi res revelatas non est miraculum sed auctoritas Dei revelantis.

Cf. S. Thomas, Quaest. disp. de verit. q. 12; Suarez, De fide disp. 8, sect. 3 sqq; H. Denzinger, Vier Bücher von der religiösen Erkenntnis II 402 sqq; I. B. Becker, Die Weissagungen als Kriterien der Offenbarung, Mainz 1890.

Prop. IX. Etiam vaticinia possunt esse criteria apta revelationis.

98. Stat. quaest. Vaticinium et prophetia interdum eodem sensu accipiuntur. Sed prophetia sensu latiore significat quemlibet nuntium, qui nomine Dei ab homine affertur (cf. Cornely, Introductio in libros V. T. II, n. 242 sqq). Vaticinium est certa praedictio futuri eventus, qui ex principiis naturalibus praesciri non potest. Obiectum eius praecipue sunt actus liberi Dei vel creaturarum. Huc revocari potest cardiognosia, qua quis cognoscit secreta cordium, soli Deo aperta.

Vaticinium est miraculum ordinis intellectualis. Per miraculum magis manifestatur omnipotentia divina, per vaticinium omniscientia. Sicut in miraculo, ita etiam in vaticinio tria distinguenda sunt: historicum factum praedictionis et impletionis, iudicium de indole supernaturali vaticinii, vis probandi veritatem revelationis. Est autem haec differentia: miraculum statim, cum patratur, est obiectum, in cuius indolem inquiri, et cuius vis probandi perspici potest; vaticinium per se tum tantum ut verum factum supernaturale et ut argumentum certum revelationis cognosci potest, cum impletum est.

Sicut miraculum, ut est effectus sensibilis, plerumque est res naturalis, ita etiam in vaticinio tam praedictio quam impletio possunt esse res naturales. Sed sicut in miraculo modus, quo eventus e causa procedit, est supernaturalis, ita in vaticinio modus, quo propheta cognitionem futurorum accipit, est supernaturalis. Ceterum quia supernaturalis cognitio futurorum est revelatio, ea quae supra (n. 54 sqq) de revelatione dicta sunt, huc pertinent.

99. Arg. Ut vaticinium sit aptum criterium revelationis, debet esse possibile, debet cognosci posse ut factum supernaturale, debet habere vim probandi revelationem. Atqui tria haec obtinent. Ergo.

Prob. min. pars I. Vaticinium est possibile. Nam Deus, utpote intellectus infinitus, cognoscit omnia, etiam libera futura, et potest revelare alicui homini quaedam, quae ipse scit de futuris contingentibus, ut patet ex iis, quae supra (n. 62 sqq) de possibilitate revelationis statuimus.

100. Prob. min. pars II. Vaticinium cognosci potest ut factum supernaturale. Non indiget probatione posse audiri hominem praedicentem futuros eventus, et posse postea videri, utrum illud, quod praedictum est, revera fiat necne. Supponimus agi de eventibus sensibilibus, qui ab hominibus cognosci possint. Etiam ad posteros tam praedictionis quam impletionis notitia per testes transferri potest, ut habeatur certa rei cognitio sub iisdem condicionibus, sub quibus alia facta historica cognosci possunt.

Vaticinium autem esse factum supernaturale constat, si cognitio eventus futuri solum per interventum Dei praeternaturalem acquiri potuit. De hoc autem positis debitis condicionibus cum certitudine iudicium fieri potest.

Nam cum de futuris liberis agitur, eorum praedictio est aut fortuita aut coniecturalis aut certa. Pure fortuitae praedictionis impletio eo magis excluditur, quo magis multiplicia et determinata sunt, quae praedicuntur. Qui sine ullo fundamento aliquid futurum asserit, casu potest interdum dicere id, quod postea revera fit, si agitur de aliquo simplici eventu, qui saepe accidit, ut si diceret quis: Post annum hoc ipso die pluet. Sed saepe etiam in his rebus falletur. Quo magis autem indicantur multa et minuta adiuncta, eo minus eventus praedictioni temerariae respondebit; nam quae per accidens fiunt, raro fiunt. Ergo si actus liberi futuri cum multis determinatis circumstantiis temerarie praedicuntur, prorsus improbabile est futurum, ut eventus praedictioni respondeat. Maxime effectus, qui a libera Dei voluntate pendent, sic praedici non possunt (cf. Ottiger, Theol. fundam. I, n. 233 sqq.).

Idem valet de coniecturali praedictione. Potest interdum homo ex observationibus prius factis cum quadam morali certitudine aliorum hominum agendi rationem conicere, sed solum si agitur de nudo et simplici facto neque tempore valde remoto. Quid autem hi vel illi homines post longum tempus facturi sint tali die, tali loco, sub talibus circumstantiis, nemo cum certitudine coniecturis psychologicis assequi potest.

Itaque signum certum divinae revelationis habetur, quando cum certitudine praedicuntur res complexae, tempore remotae, cum adiunctis, quae hic et nunc in causis nondum sunt determinata, sed undequaque a libera voluntate Dei vel hominum pendent (cf. S. Thomas 2, 2, q. 171, a. 6 ad 2 et q. 172, a. 1).

Angeli, sive boni sive mali, naturaliter multa sciunt, quae homines nesciunt, et sic possunt aliqua praedicere, quae sunt vaticinia quoad nos, sicut supra (n. 80) dictum est de miraculis. Ita fortasse varia facta explicanda sunt, quae narrantur de oraculis ethnicorum (cf. Act 16, 16 sqq), quamvis multa in iis fraudi adscribenda sint, ut iam veteres ipsi observarunt, e. g. Cicero (De divinat. 2, 56). Ceterum angeli naturaliter non cognoscunt libera futura cum certitudine, minime omnium decreta divina de futuris (cf. Is 41, 23 sqq; 46, 9 sq). Boni angeli possunt in vaticiniis, ut in miraculis, adhiberi ut instrumenta Dei. Quod si fit, Deus ipse agit ut causa principalis. Sed etiam mali angeli subsunt providentiae divinae, quae non patitur homines, ratione utentes, duci invincibiliter in errores; malitia daemonum apparebit aut in re praedicta, aut in circumstantiis praedictionis, aut in fine. Nam quidquam simpliciter bonum diabolus non facit.

101. Prob. min. pars III. Cognosci potest vaticinium ut certum revelationis criterium. Nam Deus potest praedicere hominem exstiturum illo tempore, illo loco, his et illis signis ab omnibus aliis hominibus distinctum, et hunc hominem esse legatum suum et testem veracem revelationis divinae. Ita factum est de Christo, ut postea videbimus, et hoc argumento veteres Patres saepe et efficaciter usi sunt ad convertendos gentiles. Revera hoc argumento vix excogitari potest evidentius ad demonstrandum hominem tali modo praedictum esse legatum Dei.

Alio modo vaticinium impletum potest esse argumentum revelationis, quando propheta dicit: Ut cognoscatis me vere annuntiare vobis revelationem divinam, en, hoc vel illud, quod nemo nunc praevidere potest nisi solus Deus, nomine Dei vobis praedico, ut, cum factum fuerit, cognoscatis me vera locutum esse. Sic enim Deus eodem modo ut testis invocatur, quo in aliis miraculis; et si tunc implet, quod praedictum est, testatur hominem nomine Dei locutum esse. Neque magis permittere potest Deus, ut homo abutatur notitia divinitus accepta, quam ut abutatur miraculo ad homines decipiendos. Et quo magis legatus apparet instructus dono prophetiae, eo magis hoc argumentum urget (cf. quae scripsi in «Theologische Zeitfragen» V, 110 sqq.).

102. Obi. I. Praedictio futurorum eo ipso est impossibilis, quod sic libera necessario evenirent. Ergo admittenda non est.

Resp. Dist. antec.: Necessario evenirent necessitate consequenti, conc. antec.; necessitate antecedenti, neg. antec. Necessitas autem consequens non impedit libertatem. Sicut actus, quando libere fit, non potest simul non esse, ita actus, qui futurus est, non potest simul non esse futurus. Haec necessitas vocatur consequens, quia sequitur exsistentiam praesentem vel futuram actus, et sic etiam actus liberi sunt necessarii. Necessitas autem antecedens tum adest, cum actus iam antecedenter ad exsistentiam determinatus est in causis suis, sicut fit in omnibus agentibus non liberis, quae in iisdem condicionibus eosdem semper effectus producunt. De his postea plura in tractatu de praescientia Dei.

103. Obi. II. Vaticinia solent esse tam indeterminata, ut de eorum impletione non possimus certo iudicare. Ergo inutilia sunt.

Resp. Haec est quaestio facti, quam postea inspiciemus. Ceterum hic iam notare iuvat artificium quoddam rationalistarum. Qui, quando vaticinium videtur minus determinatum, dicunt: Nihil probat. Quando est valde determinatum, dicunt: Haec res ante eventum tam determinate non potuit sciri; ergo est vaticinium post eventum. Non ob aliam rationem ita loquuntur, nisi quia vaticinia a priori aeque oderunt atque miracula.

104. Obi. III. Etiam gentiles habebant oracula et alia vaticinia, neque tamen eorum religio erat divina. Ergo vaticinia non probant divinam originem religionis.

Resp. Inter oracula gentilium et vera vaticinia est maxima differentia, quia illorum oracula saepe erant ambigua, ut illud: «Croesus, Halyn penetrans, magnam pervertet opum vim» (i. e. aut hostium regnum evertet aut suum), saepe erant falsa. Cicero scribit: «Tuis [Apollinis] oraculis Chrysippus totum volumen implevit, partim falsis, ut ego opinor, partim casu veris, ut fit in omni oratione saepissime, partim flexiloquis et obscuris, ut interpres egeat interprete et sors ipsa referenda sit ad sortes, partim ambiguis et quae ad dialecticam deferenda sint» (De divinat. 2, 56). Vera autem vaticinia, ut diximus, debent esse certa et determinata.

Alia est differentia inter veros prophetas et vates gentilium. Pythia et alii vates, insania furentes, proferebant, quae ipsi non intellegebant. Verus propheta a Deo illuminatur, ut revelata recte percipiat et alios docere possit. Hanc differentiam iam indicat S. Paulus (1 Cor. 12, 2; 14, 32 sq). Indigna multa, quae in oraculis gentilium fiebant, satis ostendunt, ibi, si aderat altior quaedam potestas, fuisse potestatem diabolicam, id quod multi Patres docent; et hoc suadetur eo, quod ad praesentiam servorum Christi oracula tacebant (cf. Praelect. dogm. III, n. 414). Ceterum quae ibi fuerint fraudes hominum, quae operationes daemonum, difficile est diiudicare (cf. Fr. Leitner, Die prophetische Inspiration, Freiburg 1896, 29 sq).

Non repugnat Deum dedisse gentilibus revelationem, non ut confirmaret idololatriam, sed ut duceret eos ad veritatem. Non pauci Patres censent, in libris Sibyllinis vere esse vaticinia divina de futuro Messia. At libri illi, prout nunc exstant, partim iudaicae partim christianae originis sunt. Unde ex iis de vaticiniis gentilium vix quidquam discimus (cf. C. Alexandre, Oracula Sibyllina, Parisiis 1856).

Somnambulismus, magnetismus, spiritismus, similia comparanda non sunt cum prophetiis, quia prophetarum doctrina est sana, moralem et religiosum ordinem promovens¹, directa ad fines Deo dignos, non, sicut illa phaenomena, res morbida, animae et corpori nociva et cum malis effectibus moralibus saepe iuncta. De magnetismo et aliis occultioribus vitae psychicae phaenomenis agi solet in philosophia (cf. T. Pesch, Institutiones psychologicae II, Friburgi 1897, n. 695 sqq) et in theologia morali (cf. Lehmkuhl, Theologia moralis I¹¹, n. 499 sqq).. Quare hic nihil addendum videtur.