Compendium Theologiae Dogmaticae Tomus I: De Christo Legato Divino, De Ecclesia Christi, De Fontibus Theologicis

301. Ostendimus Christum attulisse doctrinam revelatam, omnibus hominibus necessario amplectendam. Praeterea ostendimus eum ad hanc doctrinam conservandam, omnibusque hominibus omnium saeculorum proponendam et explicandam instituisse magisterium ecclesiasticum infallibile. Hoc igitur vivum magisterium non est quidem motivum fidei, sed est regula fidei et motivum credibilitatis, i. e. medium logicum obiectivum, per quod cognoscunt homines has et illas res esse a Deo revelatas. Unde ex praedicatione ecclesiae hauritur notitia rerum revelatarum. Id valet de simplicibus fidelibus, valet etiam de theologis, quia principia fidei eadem sunt pro omnibus, sed theologi ex his principiis procedunt ad scientiam theologicam excolendam.

Iamvero media, ex quibus hauriuntur principia ad argumentandum in aliqua scientia, dicuntur «fontes» vel «loci» (τόποι) huius scientiae, praesertim si agitur de scientia positiva, ut est historia et partim etiam theologia. Itaque fontes vel loci theologici sunt sedes argumentorum theologicorum seu instrumenta quaelibet, quae argumenta conclusionum theologicarum exhibent.

Proprie unicus tantum fons fidei est: praedicatio apostolica, incohata ab ipsis apostolis, continuata et continuanda per eorum successores in magisterio apostolico. Nam haec est unica via, quam Christus indicavit: «Euntes docete. Qui crediderit, salvus erit. Et ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi.» Revera magisterium apostolicum, quod hic et nunc fungitur munere a Christo accepto, est regula proxima et universalis, cui omnes se conformare debent (supra n. 187). Ad credenda vera divinitus revelata haec regula et hic fons omnibus praesto est, nihil aliud omnibus possibile, nihil aliud omnibus praeceptum est (cf. I. V. Bainvel, De magisterio vivo et traditione, Paris 1905, 56 sqq).

Restat tamen quaestio, quomodo magisterium apostolicum munus suum exerceat, et ad hanc quaestionem imprimis respondendum est. Haec autem quaestio in duas alias resolvitur: de activitate seu de exercitio magisterii ecclesiastici, et de obiectis, circa quae magisterium ecclesiasticum exercetur.

302. Dein vero magisterium ecclesiasticum non nunc tantum docet, sed etiam praecedentibus saeculis docuit et doctrinam suam non ore tantum proposuit, sed etiam scriptis consignavit. Unde haec quoque scripta sunt fontes fidei et theologiae. Nam quae olim ecclesia docuit ut vera, etiam nunc vera sunt, cum veritas sit immutabilis. Ergo eo ipso, quod constat, quid olim ecclesia docuerit, etiam constat, quid nunc doceat, cum infallibilis ecclesia, quae nunc est, non possit contradicere infallibili ecclesiae, quae olim fuit. Immo cum ecclesia nunc non accipiat novas revelationes publicas, sed tradere debeat revelationes olim apostolis factas, has revelationes magistri posteriores a magistris prioribus accipiant necesse est. Quod quidem per se fieri potuit traditione pure orali, et etiam sic potuit Spiritus Sanctus per assistentiam suam efficere, ut nihil veri revelati perderetur, nihil falsi admisceretur. Nihilominus magis consentaneum est indoli humanae, ut res graves etiam litteris commendentur ad faciliorem conservationem. Quare providentia divina, in hac quoque re se accommodans ingenio humano, procuravit, ut non solum ipsae revelationes divinae, sed etiam earum explicationes, singulis aetatibus factae, scriberentur, et sic posteri hereditate acciperent promptuarium sacrum, quod et ipsi augerent et post se venientibus simili condicione traderent. Itaque scripta priorum saeculorum, i. e. Acta conciliorum et pontificum, opera sanctorum Patrum, opera theologorum, etiam sunt fontes theologici. Haec scripta maiorum mediatam regulam fidei constituunt, quatenus magisterium nostrorum temporum ex iis haurit doctrinam, quam fidelibus proponit. Ad hos fontes theologis quoque recurrendum est, tum ut ostendant fidem nostram esse eandem atque fidem patrum nostrorum, tum ut in rebus, quas magisterium ecclesiasticum nondum definivit, ex illis fontibus argumenta depromant ad quaestiones theologicas dirimendas.

303. Tandem Deus per homines ut instrumenta dignatus est fieri auctor librorum sacrorum, qui revelationes divinas continent et Sacra Scriptura vocantur. Hos libros non singulis fidelibus ut regulam immediatam fidei dedit, sed magisterio ecclesiastico tradidit, ut eos populo explicaret. A magisterio ecclesiastico theologi quoque Sacram Scripturam accipiunt, ut secundum mentem ecclesiae ex iis doctrinam revelatam eruant, explicent, probent, defendant. Theologi enim, in quantum missionem canonicam habent, sunt adiutores eorum, qui vi muneris ordinarii sunt doctores authentici in ecclesia, i. e. summi pontificis et episcoporum. Quod magisterium auctoritative proponit, hoc scientifice excolere theologorum est.

Itaque fontes theologici omnes continent verbum Dei; sed Sacra Scriptura, quia principaliter a Deo scripta, etiam formaliter verbum Dei est, alia vero instrumenta, quibus verbum Dei traditur, materialiter tantum verbum Dei sunt, formaliter vero dicta vel scripta hominum sunt. Hoc sensu tractatus de fontibus theologicis duas partes complectitur, alteram de Traditione, alteram de Scriptura. Scriptura quidem traditionem superat, quatenus perfectiore modo verbum Dei est, traditio vero magis necessaria est, quia ab ipsa Scripturam accipimus, et quia universalior est (cf. Denz. n. 783 1781).

Tam Scriptura quam traditio potest sumi active ut organum, quo proponitur doctrina revelata, et passive ut doctrina proposita. Sensu passivo potest iterum traditio aut omnino presse accipi ut doctrina, sola orali traditione, non vero in Scriptura proposita, aut late, in quantum comprehendit totam doctrinam a magisterio ecclesiastico propositam, etiam eam, quae in Scriptura legitur, et Scripturam ipsam, ut est obiectum traditionis (cf. 2 Thess 2, 14), «traditam per apostolos revelationem seu depositum fidei» integrum (Denz. n. 1836). Presso sensu loquimur in numero plurali de sacris traditionibus, i. e. de doctrinis et institutis, quae in Scriptura non commemorantur (cf. Conc. trid. sess. 4; Denz. n. 783). Haec, si agitur de divino-apostolicis traditionibus, sunt relative pauca, ut doctrina de canone Scripturae et alia quaedam, de quibus suo loco sermo erit. Hic interim non tam insistimus quaedam alia praeter Scripturam esse ab apostolis proposita, sed quod multo maioris momenti est, doctrinam revelatam integram aliter seu alio modo quam per solam Scripturam esse propositam et adhuc proponi vi institutionis a Christo factae, scilicet per magisterium vivum. Unde imprimis de exercitio huius magisterii agendum est.