Compendium Theologiae Dogmaticae Tomus I: De Christo Legato Divino, De Ecclesia Christi, De Fontibus Theologicis

Cf. S. Thomas, Quaest. disp. de verit. q. 12; Suarez, De fide disp. 8, sect. 3 sqq; H. Denzinger, Vier Bücher von der religiösen Erkenntnis II 402 sqq; I. B. Becker, Die Weissagungen als Kriterien der Offenbarung, Mainz 1890.

Prop. IX. Etiam vaticinia possunt esse criteria apta revelationis.

98. Stat. quaest. Vaticinium et prophetia interdum eodem sensu accipiuntur. Sed prophetia sensu latiore significat quemlibet nuntium, qui nomine Dei ab homine affertur (cf. Cornely, Introductio in libros V. T. II, n. 242 sqq). Vaticinium est certa praedictio futuri eventus, qui ex principiis naturalibus praesciri non potest. Obiectum eius praecipue sunt actus liberi Dei vel creaturarum. Huc revocari potest cardiognosia, qua quis cognoscit secreta cordium, soli Deo aperta.

Vaticinium est miraculum ordinis intellectualis. Per miraculum magis manifestatur omnipotentia divina, per vaticinium omniscientia. Sicut in miraculo, ita etiam in vaticinio tria distinguenda sunt: historicum factum praedictionis et impletionis, iudicium de indole supernaturali vaticinii, vis probandi veritatem revelationis. Est autem haec differentia: miraculum statim, cum patratur, est obiectum, in cuius indolem inquiri, et cuius vis probandi perspici potest; vaticinium per se tum tantum ut verum factum supernaturale et ut argumentum certum revelationis cognosci potest, cum impletum est.

Sicut miraculum, ut est effectus sensibilis, plerumque est res naturalis, ita etiam in vaticinio tam praedictio quam impletio possunt esse res naturales. Sed sicut in miraculo modus, quo eventus e causa procedit, est supernaturalis, ita in vaticinio modus, quo propheta cognitionem futurorum accipit, est supernaturalis. Ceterum quia supernaturalis cognitio futurorum est revelatio, ea quae supra (n. 54 sqq) de revelatione dicta sunt, huc pertinent.

99. Arg. Ut vaticinium sit aptum criterium revelationis, debet esse possibile, debet cognosci posse ut factum supernaturale, debet habere vim probandi revelationem. Atqui tria haec obtinent. Ergo.

Prob. min. pars I. Vaticinium est possibile. Nam Deus, utpote intellectus infinitus, cognoscit omnia, etiam libera futura, et potest revelare alicui homini quaedam, quae ipse scit de futuris contingentibus, ut patet ex iis, quae supra (n. 62 sqq) de possibilitate revelationis statuimus.

100. Prob. min. pars II. Vaticinium cognosci potest ut factum supernaturale. Non indiget probatione posse audiri hominem praedicentem futuros eventus, et posse postea videri, utrum illud, quod praedictum est, revera fiat necne. Supponimus agi de eventibus sensibilibus, qui ab hominibus cognosci possint. Etiam ad posteros tam praedictionis quam impletionis notitia per testes transferri potest, ut habeatur certa rei cognitio sub iisdem condicionibus, sub quibus alia facta historica cognosci possunt.

Vaticinium autem esse factum supernaturale constat, si cognitio eventus futuri solum per interventum Dei praeternaturalem acquiri potuit. De hoc autem positis debitis condicionibus cum certitudine iudicium fieri potest.

Nam cum de futuris liberis agitur, eorum praedictio est aut fortuita aut coniecturalis aut certa. Pure fortuitae praedictionis impletio eo magis excluditur, quo magis multiplicia et determinata sunt, quae praedicuntur. Qui sine ullo fundamento aliquid futurum asserit, casu potest interdum dicere id, quod postea revera fit, si agitur de aliquo simplici eventu, qui saepe accidit, ut si diceret quis: Post annum hoc ipso die pluet. Sed saepe etiam in his rebus falletur. Quo magis autem indicantur multa et minuta adiuncta, eo minus eventus praedictioni temerariae respondebit; nam quae per accidens fiunt, raro fiunt. Ergo si actus liberi futuri cum multis determinatis circumstantiis temerarie praedicuntur, prorsus improbabile est futurum, ut eventus praedictioni respondeat. Maxime effectus, qui a libera Dei voluntate pendent, sic praedici non possunt (cf. Ottiger, Theol. fundam. I, n. 233 sqq.).

Idem valet de coniecturali praedictione. Potest interdum homo ex observationibus prius factis cum quadam morali certitudine aliorum hominum agendi rationem conicere, sed solum si agitur de nudo et simplici facto neque tempore valde remoto. Quid autem hi vel illi homines post longum tempus facturi sint tali die, tali loco, sub talibus circumstantiis, nemo cum certitudine coniecturis psychologicis assequi potest.

Itaque signum certum divinae revelationis habetur, quando cum certitudine praedicuntur res complexae, tempore remotae, cum adiunctis, quae hic et nunc in causis nondum sunt determinata, sed undequaque a libera voluntate Dei vel hominum pendent (cf. S. Thomas 2, 2, q. 171, a. 6 ad 2 et q. 172, a. 1).

Angeli, sive boni sive mali, naturaliter multa sciunt, quae homines nesciunt, et sic possunt aliqua praedicere, quae sunt vaticinia quoad nos, sicut supra (n. 80) dictum est de miraculis. Ita fortasse varia facta explicanda sunt, quae narrantur de oraculis ethnicorum (cf. Act 16, 16 sqq), quamvis multa in iis fraudi adscribenda sint, ut iam veteres ipsi observarunt, e. g. Cicero (De divinat. 2, 56). Ceterum angeli naturaliter non cognoscunt libera futura cum certitudine, minime omnium decreta divina de futuris (cf. Is 41, 23 sqq; 46, 9 sq). Boni angeli possunt in vaticiniis, ut in miraculis, adhiberi ut instrumenta Dei. Quod si fit, Deus ipse agit ut causa principalis. Sed etiam mali angeli subsunt providentiae divinae, quae non patitur homines, ratione utentes, duci invincibiliter in errores; malitia daemonum apparebit aut in re praedicta, aut in circumstantiis praedictionis, aut in fine. Nam quidquam simpliciter bonum diabolus non facit.

101. Prob. min. pars III. Cognosci potest vaticinium ut certum revelationis criterium. Nam Deus potest praedicere hominem exstiturum illo tempore, illo loco, his et illis signis ab omnibus aliis hominibus distinctum, et hunc hominem esse legatum suum et testem veracem revelationis divinae. Ita factum est de Christo, ut postea videbimus, et hoc argumento veteres Patres saepe et efficaciter usi sunt ad convertendos gentiles. Revera hoc argumento vix excogitari potest evidentius ad demonstrandum hominem tali modo praedictum esse legatum Dei.

Alio modo vaticinium impletum potest esse argumentum revelationis, quando propheta dicit: Ut cognoscatis me vere annuntiare vobis revelationem divinam, en, hoc vel illud, quod nemo nunc praevidere potest nisi solus Deus, nomine Dei vobis praedico, ut, cum factum fuerit, cognoscatis me vera locutum esse. Sic enim Deus eodem modo ut testis invocatur, quo in aliis miraculis; et si tunc implet, quod praedictum est, testatur hominem nomine Dei locutum esse. Neque magis permittere potest Deus, ut homo abutatur notitia divinitus accepta, quam ut abutatur miraculo ad homines decipiendos. Et quo magis legatus apparet instructus dono prophetiae, eo magis hoc argumentum urget (cf. quae scripsi in «Theologische Zeitfragen» V, 110 sqq.).

102. Obi. I. Praedictio futurorum eo ipso est impossibilis, quod sic libera necessario evenirent. Ergo admittenda non est.

Resp. Dist. antec.: Necessario evenirent necessitate consequenti, conc. antec.; necessitate antecedenti, neg. antec. Necessitas autem consequens non impedit libertatem. Sicut actus, quando libere fit, non potest simul non esse, ita actus, qui futurus est, non potest simul non esse futurus. Haec necessitas vocatur consequens, quia sequitur exsistentiam praesentem vel futuram actus, et sic etiam actus liberi sunt necessarii. Necessitas autem antecedens tum adest, cum actus iam antecedenter ad exsistentiam determinatus est in causis suis, sicut fit in omnibus agentibus non liberis, quae in iisdem condicionibus eosdem semper effectus producunt. De his postea plura in tractatu de praescientia Dei.

103. Obi. II. Vaticinia solent esse tam indeterminata, ut de eorum impletione non possimus certo iudicare. Ergo inutilia sunt.

Resp. Haec est quaestio facti, quam postea inspiciemus. Ceterum hic iam notare iuvat artificium quoddam rationalistarum. Qui, quando vaticinium videtur minus determinatum, dicunt: Nihil probat. Quando est valde determinatum, dicunt: Haec res ante eventum tam determinate non potuit sciri; ergo est vaticinium post eventum. Non ob aliam rationem ita loquuntur, nisi quia vaticinia a priori aeque oderunt atque miracula.

104. Obi. III. Etiam gentiles habebant oracula et alia vaticinia, neque tamen eorum religio erat divina. Ergo vaticinia non probant divinam originem religionis.

Resp. Inter oracula gentilium et vera vaticinia est maxima differentia, quia illorum oracula saepe erant ambigua, ut illud: «Croesus, Halyn penetrans, magnam pervertet opum vim» (i. e. aut hostium regnum evertet aut suum), saepe erant falsa. Cicero scribit: «Tuis [Apollinis] oraculis Chrysippus totum volumen implevit, partim falsis, ut ego opinor, partim casu veris, ut fit in omni oratione saepissime, partim flexiloquis et obscuris, ut interpres egeat interprete et sors ipsa referenda sit ad sortes, partim ambiguis et quae ad dialecticam deferenda sint» (De divinat. 2, 56). Vera autem vaticinia, ut diximus, debent esse certa et determinata.

Alia est differentia inter veros prophetas et vates gentilium. Pythia et alii vates, insania furentes, proferebant, quae ipsi non intellegebant. Verus propheta a Deo illuminatur, ut revelata recte percipiat et alios docere possit. Hanc differentiam iam indicat S. Paulus (1 Cor. 12, 2; 14, 32 sq). Indigna multa, quae in oraculis gentilium fiebant, satis ostendunt, ibi, si aderat altior quaedam potestas, fuisse potestatem diabolicam, id quod multi Patres docent; et hoc suadetur eo, quod ad praesentiam servorum Christi oracula tacebant (cf. Praelect. dogm. III, n. 414). Ceterum quae ibi fuerint fraudes hominum, quae operationes daemonum, difficile est diiudicare (cf. Fr. Leitner, Die prophetische Inspiration, Freiburg 1896, 29 sq).

Non repugnat Deum dedisse gentilibus revelationem, non ut confirmaret idololatriam, sed ut duceret eos ad veritatem. Non pauci Patres censent, in libris Sibyllinis vere esse vaticinia divina de futuro Messia. At libri illi, prout nunc exstant, partim iudaicae partim christianae originis sunt. Unde ex iis de vaticiniis gentilium vix quidquam discimus (cf. C. Alexandre, Oracula Sibyllina, Parisiis 1856).

Somnambulismus, magnetismus, spiritismus, similia comparanda non sunt cum prophetiis, quia prophetarum doctrina est sana, moralem et religiosum ordinem promovens¹, directa ad fines Deo dignos, non, sicut illa phaenomena, res morbida, animae et corpori nociva et cum malis effectibus moralibus saepe iuncta. De magnetismo et aliis occultioribus vitae psychicae phaenomenis agi solet in philosophia (cf. T. Pesch, Institutiones psychologicae II, Friburgi 1897, n. 695 sqq) et in theologia morali (cf. Lehmkuhl, Theologia moralis I¹¹, n. 499 sqq).. Quare hic nihil addendum videtur.