Introducción a De bello de Domingo Báñez
José Ángel García Cuadrado (b. 1963)
Introducción a Tratado sobre la guerra
First published 2020
Introduction and bibliography by José Ángel García Cuadrado to Domingo Báñez's commentary on Summa Theologiae II-II, Q. 40. This is García Cuadrado's independent scholarly work, published separately from Báñez's commentary.
Introducción a De bello
1. Domingo Báñez en el contexto histórico de su tiempo
1.1. Años de formación y estudio: reinado de Carlos V
1.2. Primeros años de magisterio: Felipe II rey
1.3. Años de magisterio estable en Salamanca: esplendor y decadencia del reinado de Felipe II
a. La anexión de Portugal
b. La guerra en Flandes
c. La Armada Invencible
d. Enrique IV y las guerras de religión en Francia
2. Fecha de composición y ediciones de la cuestión De bello
3. Fuentes del comentario bañeciano
3.1. Sagrada Escritura
3.2. Padres de la Iglesia
3.3. Tomás de Aquino
3.4. Autores escolásticos medievales y renacentistas
3.5. Fuentes jurídicas
3.6. Otras fuentes
4. La recepción moderna del tratado de la guerra de Báñez
5. Temas relevantes del comentario bañeciano sobre la guerra
5.1. La monarquía católica: política y religión
5.2. La potestad temporal del Papado
5.3. Condiciones para la guerra lícita
a. Que sea declarada por la autoridad competente
b. Que sea una guerra justa
c. Que sea recta la intención
5.4. La objeción de conciencia
6. Guerra justa ¿todavía hoy?
7. Cuestiones estilísticas y metodológicas
8. Nuestra edición
Bibliografía
Fuentes Impresas
Fuentes citadas por Báñez
Adriaan Floriszoon Boeyens [Adrianus VI], In IV Sententiarum Librum, Venetiis:
Jordanus de Dinslaken, 1522. Adriaan Floriszoon Boeyens [Adrianus VI], Quaestiones duodecim quodlibeticae,
Lugduni: Iacobum Gionta, 1547. Alphonsus de Castro, Adversus omnes haereses, Coloniae: Melchior Novesianus,
- Alphonsus de Castro, De iusta haereticorum punitione libri III, Lugduni:
Sebastianum Barptolomaei Honorati, 1556. Alphonsus X, Las Siete Partidas del Rey Don Alfonso X El Sabio, Madrid: Imprenta
Real, 1807. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria I Partem Regum, Venetiis: Paulo
Baretij, 1615. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria in lib. secund. Paralipomenon,
Venetiis: Typographia Balleoniana, 1728. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria in Deuteronomium, Venetiis:
Typographia Balleoniana, 1728. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria in Judices et Ruth, Venetiis:
Typographia Balleoniana, 1728. Ambrosius Mediolanensis, De Abraham, PL 142. Ambrosius Mediolanensis, Enarrationes in Salmos, PL 14. Ambrosius Mediolanensis, Expositio Evangelii Secundum Lucam, PL 15. Ambrosius Mediolanensis, De Officiis Ministrorum, PL 16. Ambrosius Mediolanensis, De obitu Theodosii, PL 16. Ambrosius Mediolanensis, Commentaria in Epistolam ad Romanos, PL 17. Aristotelis, Politicorum, Madrid: Gredos, 1988. Aristotelis, Ethica Nicomachea, Madrid: Gredos, 1998. Augustinus Hipponensis, Epistola 136, PL 33. Augustinus Hipponensis, Epistola 137, PL 33. Augustinus Hipponensis, Epistola 138 ad Marcellinum, PL 33. Augustinus Hipponensis, Epistola 189, PL 33. Augustinus Hipponensis, De Scriptura sacra Speculum, PL 34. Augustinus Hipponensis, De Sermone Domini in Monte, PL 34. Augustinus Hipponensis, De vera religione, PL 34. Augustinus Hipponensis, Quaestiones in Heptateucum, PL 34. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, PL 36. Augustinus Hipponensis, Contra mendacium, PL 40. Augustinus Hipponensis, De Civitate Dei, PL 41. Augustinus Hipponensis, Contra Faustum Manicheum, PL 42. Augustinus Hipponensis, Contra Epistolam Parmeniani, PL 43. Bernardus Clarævallensis, De Laude Novae Militiae Ad Milites Templi, PL 182. Bernardus Clarævallensis, De Consideratio ad Eugenium III, PL 182. Clementinarum, en Corpus Iuris Canonici. Pars secunda. Lipsiae: Aemilianus
Friedberg (ed.), Editio Lipsiensis secunda, 1881 [The Lawbook Exchange, New Jersey: Ltd. Union, 2000]. Concilium Tridentinum, en Sacrorum conciliorum nova et amplissima collectio, (J.
B. Mansi), Graz: Akademische Druck-U. Verlagsanstalt, 1961; vol. 33. Cyprianus Carthaginensis, Epistola I ad Donatum, PL 4. Cyprianus Carthaginensis, De exhortatione martyrum ad Fortunatum, PL 4. Decretum Gratiani, o Concordantia Discordantium Canonum, Decretum Gratiani
cum apparatu Bartholomaei Brixiensis et Johannis Teutonici, Johannes Froben, Basilea, 1493; en Corpus Iuris Canonici. Pars prior. Lipsiae: Aemilianus Friedberg (ed.), Editio Lipsiensis secunda, 1879 [New Jersey: The Lawbook Exchange, Ltd. Union, 2000]. Decretalium Collectiones, en Corpus Iuris Canonici. Pars secunda. Lipsiae:
Aemilianus Friedberg (ed.), Editio Lipsiensis secunda, 1879 [New Jersey: The Lawbook Exchange, Ltd. Union, 2000]. Digestus, en Corpus luris civilis. Vol. 1. Berolini: Apud Weidmannos, 1877. Desiderius Erasmus, In evangelium Lucae paraphrasis, Basileae: Io. Froben, 1523. Desiderius Erasmus, Utilissima consultatio de bello turcis inferendo, Pariis: Wechel,
- Desiderius Erasmus, Adagiorum epitome, Coloniae: Gymnich, 1537. Didacus Covarrubias, In regulæ Peccatum, Venetiis: Bartholomeo Rubinus, 1569. Didacus Covarrubias, Variarum ex iure pontificio, Regio et Caesareo resolutionum
summa, Salmanticae: Andreas a Portonariis, 1562. Didacus de Covarrubias, en Super Clementinam, en Opera omnia. Tomus I,
Genevae: Gabrielis de Tournes & Filiorum, 1724. Dominicus Soto, De iustitia et iure libri decem, Lugduni: Apud Gulielmun
Rovillium, 1569. Dominicus Soto, In IV libros Sententiarum, Tomus primus et secundus. Ioannem
Baptista a Terranova, Salmanticae, 1569. Hænricus de Gante, Quodlibeta magistri Henrici Goethals a Gandauo doctoris
solemnis, Pariis: Iodoco Badio Ascensio, 1518. Hieronymus Stridonensis, Epistola 123, De monogamia ad Ageruchiam, PL 22. Franciscus de Vitoria, Relectio de iure belli [Indis posterior sive de iure belli], en
Relectiones Theologicae XII. Tomus Primus. Lugduni: Apud Iacobum
Boyerium, 1557. Hay edición moderna: Luciano Pereña (ed.), Relectio de iure belli o Paz dinámica, Madrid: CSIC, 1981. Franciscus de Vitoria, De potestate Ecclesiae, en Relectiones Theologicae XII.
Tomus Primus. Lugduni: Apud Iacobum Boyerium, 1557. Gabrielis Biel, Super quattuor libros sententiarum, Lugduni: Jean Clein, 1514. Gregorius Magnus, Moralium in Job, PL 76. Gregorius Magnus, In Evangelium I, homilía 14, PL 76. Gregorius Naziancenus, Oratio 22; Oratione 2 de pace, PG 35. Gregorius XIII, Decretum Gratiani emendatum et notationibus illustratum vna cum
glossis, Romae: In Aedibus Populi Romani, 1582. Instituta, en Corpus Iuris civilis, Vol. 1. Berolini: Apud Weidmannos, 1877. Ioannes Arboreus, Primus [-secundus] tomus theosophiae Ioannis Arborei
Laudunensis, Pariis: Simonem Colinaeum, 1540. Ioannes Driedonis: De Captivitate et redemptione generis humani, Lovanii: Rutgeri
Rescii, 1534. Ioannes Maioris, In quartum sententiarum quaestiones vtilissimae, Pariis: Iodoco
Badio, 1519. Ioannes Roffensis, Assertionis lutheranae confutatio, Coloniae : Utriusque Bavariae
Ducum, 1526. Ioannes Œcolampade, Commentarii omnes in libros Prophetarum, Genevae: Apud
Io. Crispinum, 1558. Ioannes a Turrecremata, In Gratiani Decretorum primam doctissimi commentarii:
tomus 1, Venetiis, Apud haeredem Hieronymi Scoti, 1578. Irinæus, Libros quinque adversus hæreses, PG 73. Iustinus, Apologia pro Christianis, PG 6. Lucius Annaeus Seneca, De beneficiis, C. R. Fickert, (ed.), Lipsiae: Librariae
Weidmannianae, Lipsiae 1843. Lutherus, Martinus, Resolutiones disputatiounum de indulgentiarum virtute, en
Werke, ed. crit. Weimar Ausbage: Berlin, 1883. Martinus de Azpilicueta [Doctor Navarrus], Manual de confesores y penitentes o
Enchirindion confessariorum, Anvers: Martin Nucio, 1555. Origenis, Contra Celsum, PG 11. Origenis, Veteris interpretationis commentariorum Origenis in Mattheum, PG 13. Origenis, Homiliae in Lucam, PG 13. Petrus Lombardus, Sententiarum Libri Quatuor, PL 192. Ps-Crysostomus, Opus imperfectum in Mattheum, Homilía 1, PG 56, 622-623. Rufinus Aquileiensis, Historia Ecclesiastica libri Duo, PL 21. Sylvestrus Priero, Summa Sylvestrina quae summa summarum merito nuncupatur.
Pars prima; Mauricium Roy et Ludovicum Pesnot, Lugduni, 1553. Sylvestrus Priero, Summa Sylvestrina nitori suo restituae. Pars Secunda, Ex Officina
Christophori Plantini, 1569. Sixtus Sienensis, Bibliotheca Sancta, Venetiis: Franciscus Senenses, 1574. Sexti Julii Frontini, Strategematon libri quattuor, en Flavii Vegetii Renati viri
illustris De re militari. Sexti Iulii Frontini viri consularis de strategematis, Coloniae: Eucharij Ceruicor, 1532; Lib. 1, c. 1, 121-125. Tertulianus, De corona militis, PL 2. Tertulianus, Adversus Marcionem, PL 2. Thomas Aquinatis, Summa Theologiae II-II4. Thomas Aquinatis, Quodlibet IX. Thomas Aquinatis, Super Romanos. Thomas Aquinatis, [Reportatio Leodegarii Bissuntini], Super Evangelium S.
Matthaei. Thomas de Vio [Cayetano], In quatuor Euangelia, Pariis: Oudinum Paruum, 1542. Thomas de Vio [Cayetano], Secunda Secundae Divi Thomae Aquinatis Doctoris An-
gelici. Rev. Dom. Thomae a Vio, Caietani Commentariis illustrata, Lugduni: Sumptibus Philippi Tinghi Florentini, 1575. Thomas de Vio [Cayetano], Peccatorum Summula [Summa de casibus], Duaci: Baltazar Bellerus, 1613. Thomas Netter [Waldensis] De sacramentalibus. Salmanticae: Ioannem Mariam de
Terranova & Iacobum Archarium, 1556.