Introducción a De bello de Domingo Báñez

José Ángel García Cuadrado

Introducción a De bello de Domingo Báñez

José Ángel García Cuadrado (b. 1963)

Introducción a Tratado sobre la guerra

First published 2020

Introduction and bibliography by José Ángel García Cuadrado to Domingo Báñez's commentary on Summa Theologiae II-II, Q. 40. This is García Cuadrado's independent scholarly work, published separately from Báñez's commentary.


Introducción a De bello

1. Domingo Báñez en el contexto histórico de su tiempo

1.1. Años de formación y estudio: reinado de Carlos V

1.2. Primeros años de magisterio: Felipe II rey

1.3. Años de magisterio estable en Salamanca: esplendor y decadencia del reinado de Felipe II

a. La anexión de Portugal

b. La guerra en Flandes

c. La Armada Invencible

d. Enrique IV y las guerras de religión en Francia

2. Fecha de composición y ediciones de la cuestión De bello

3. Fuentes del comentario bañeciano

3.1. Sagrada Escritura

3.2. Padres de la Iglesia

3.3. Tomás de Aquino

3.4. Autores escolásticos medievales y renacentistas

3.5. Fuentes jurídicas

3.6. Otras fuentes

4. La recepción moderna del tratado de la guerra de Báñez

5. Temas relevantes del comentario bañeciano sobre la guerra

5.1. La monarquía católica: política y religión

5.2. La potestad temporal del Papado

5.3. Condiciones para la guerra lícita

a. Que sea declarada por la autoridad competente

b. Que sea una guerra justa

c. Que sea recta la intención

5.4. La objeción de conciencia

6. Guerra justa ¿todavía hoy?

7. Cuestiones estilísticas y metodológicas

8. Nuestra edición

Bibliografía

Fuentes Impresas

Dominicus Báñez, Scholastica Commentaria in Secundam Secundae Angelici Doctores

Thomae, quibus, quae ad Fidem, Spem et Charitatem spectant, clarissime explicantur usque ad XLVI quaestiones. Salmanticae: S. Stephanum, 1586. Dominicus Báñez. Scholastica Commentaria in Primam Partem Angelici doctoris D.

Thomae ad sexagesimam quartam quaestionem complectentia. Salmanticae: Typis Haerederum Mathiae Gastii, 1584. Dominicus Báñez, De iure et iustitia decisiones. Salmanticae: Ioannem et Andream

Renaut, 1594.

Fuentes citadas por Báñez

Adriaan Floriszoon Boeyens [Adrianus VI], In IV Sententiarum Librum, Venetiis:

Jordanus de Dinslaken, 1522. Adriaan Floriszoon Boeyens [Adrianus VI], Quaestiones duodecim quodlibeticae,

Lugduni: Iacobum Gionta, 1547. Alphonsus de Castro, Adversus omnes haereses, Coloniae: Melchior Novesianus,

  1. Alphonsus de Castro, De iusta haereticorum punitione libri III, Lugduni:

Sebastianum Barptolomaei Honorati, 1556. Alphonsus X, Las Siete Partidas del Rey Don Alfonso X El Sabio, Madrid: Imprenta

Real, 1807. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria I Partem Regum, Venetiis: Paulo

Baretij, 1615. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria in lib. secund. Paralipomenon,

Venetiis: Typographia Balleoniana, 1728. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria in Deuteronomium, Venetiis:

Typographia Balleoniana, 1728. Alphonsus Fernández de Madrigal, Commentaria in Judices et Ruth, Venetiis:

Typographia Balleoniana, 1728. Ambrosius Mediolanensis, De Abraham, PL 14. Ambrosius Mediolanensis, Enarrationes in Salmos, PL 14. Ambrosius Mediolanensis, Expositio Evangelii Secundum Lucam, PL 15. Ambrosius Mediolanensis, De Officiis Ministrorum, PL 16. Ambrosius Mediolanensis, De obitu Theodosii, PL 16. Ambrosius Mediolanensis, Commentaria in Epistolam ad Romanos, PL 17. Aristotelis, Politicorum, Madrid: Gredos, 1988. Aristotelis, Ethica Nicomachea, Madrid: Gredos, 1998. Augustinus Hipponensis, Epistola 136, PL 33. Augustinus Hipponensis, Epistola 137, PL 33. Augustinus Hipponensis, Epistola 138 ad Marcellinum, PL 33. Augustinus Hipponensis, Epistola 189, PL 33. Augustinus Hipponensis, De Scriptura sacra Speculum, PL 34. Augustinus Hipponensis, De Sermone Domini in Monte, PL 34. Augustinus Hipponensis, De vera religione, PL 34. Augustinus Hipponensis, Quaestiones in Heptateucum, PL 34. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, PL 36. Augustinus Hipponensis, Contra mendacium, PL 40. Augustinus Hipponensis, De Civitate Dei, PL 41. Augustinus Hipponensis, Contra Faustum Manicheum, PL 42. Augustinus Hipponensis, Contra Epistolam Parmeniani, PL 43. Bernardus Clarævallensis, De Laude Novae Militiae Ad Milites Templi, PL 182. Bernardus Clarævallensis, De Consideratio ad Eugenium III, PL 182. Clementinarum, en Corpus Iuris Canonici. Pars secunda. Lipsiae: Aemilianus

Friedberg (ed.), Editio Lipsiensis secunda, 1881 [The Lawbook Exchange, New Jersey: Ltd. Union, 2000]. Concilium Tridentinum, en Sacrorum conciliorum nova et amplissima collectio, (J.

B. Mansi), Graz: Akademische Druck-U. Verlagsanstalt, 1961; vol. 33. Cyprianus Carthaginensis, Epistola I ad Donatum, PL 4. Cyprianus Carthaginensis, De exhortatione martyrum ad Fortunatum, PL 4. Decretum Gratiani, o Concordantia Discordantium Canonum, Decretum Gratiani

cum apparatu Bartholomaei Brixiensis et Johannis Teutonici, Johannes Froben, Basilea, 1493; en Corpus Iuris Canonici. Pars prior. Lipsiae: Aemilianus Friedberg (ed.), Editio Lipsiensis secunda, 1879 [New Jersey: The Lawbook Exchange, Ltd. Union, 2000]. Decretalium Collectiones, en Corpus Iuris Canonici. Pars secunda. Lipsiae:

Aemilianus Friedberg (ed.), Editio Lipsiensis secunda, 1879 [New Jersey: The Lawbook Exchange, Ltd. Union, 2000]. Digestus, en Corpus luris civilis. Vol. 1. Berolini: Apud Weidmannos, 1877. Desiderius Erasmus, In evangelium Lucae paraphrasis, Basileae: Io. Froben, 1523. Desiderius Erasmus, Utilissima consultatio de bello turcis inferendo, Pariis: Wechel,

  1. Desiderius Erasmus, Adagiorum epitome, Coloniae: Gymnich, 1537. Didacus Covarrubias, In regulæ Peccatum, Venetiis: Bartholomeo Rubinus, 1569. Didacus Covarrubias, Variarum ex iure pontificio, Regio et Caesareo resolutionum

summa, Salmanticae: Andreas a Portonariis, 1562. Didacus de Covarrubias, en Super Clementinam, en Opera omnia. Tomus I,

Genevae: Gabrielis de Tournes & Filiorum, 1724. Dominicus Soto, De iustitia et iure libri decem, Lugduni: Apud Gulielmun

Rovillium, 1569. Dominicus Soto, In IV libros Sententiarum, Tomus primus et secundus. Ioannem

Baptista a Terranova, Salmanticae, 1569. Hænricus de Gante, Quodlibeta magistri Henrici Goethals a Gandauo doctoris

solemnis, Pariis: Iodoco Badio Ascensio, 1518. Hieronymus Stridonensis, Epistola 123, De monogamia ad Ageruchiam, PL 22. Franciscus de Vitoria, Relectio de iure belli [Indis posterior sive de iure belli], en

Relectiones Theologicae XII. Tomus Primus. Lugduni: Apud Iacobum

Boyerium, 1557. Hay edición moderna: Luciano Pereña (ed.), Relectio de iure belli o Paz dinámica, Madrid: CSIC, 1981. Franciscus de Vitoria, De potestate Ecclesiae, en Relectiones Theologicae XII.

Tomus Primus. Lugduni: Apud Iacobum Boyerium, 1557. Gabrielis Biel, Super quattuor libros sententiarum, Lugduni: Jean Clein, 1514. Gregorius Magnus, Moralium in Job, PL 76. Gregorius Magnus, In Evangelium I, homilía 14, PL 76. Gregorius Naziancenus, Oratio 22; Oratione 2 de pace, PG 35. Gregorius XIII, Decretum Gratiani emendatum et notationibus illustratum vna cum

glossis, Romae: In Aedibus Populi Romani, 1582. Instituta, en Corpus Iuris civilis, Vol. 1. Berolini: Apud Weidmannos, 1877. Ioannes Arboreus, Primus [-secundus] tomus theosophiae Ioannis Arborei

Laudunensis, Pariis: Simonem Colinaeum, 1540. Ioannes Driedonis: De Captivitate et redemptione generis humani, Lovanii: Rutgeri

Rescii, 1534. Ioannes Maioris, In quartum sententiarum quaestiones vtilissimae, Pariis: Iodoco

Badio, 1519. Ioannes Roffensis, Assertionis lutheranae confutatio, Coloniae : Utriusque Bavariae

Ducum, 1526. Ioannes Œcolampade, Commentarii omnes in libros Prophetarum, Genevae: Apud

Io. Crispinum, 1558. Ioannes a Turrecremata, In Gratiani Decretorum primam doctissimi commentarii:

tomus 1, Venetiis, Apud haeredem Hieronymi Scoti, 1578. Irinæus, Libros quinque adversus hæreses, PG 7. Iustinus, Apologia pro Christianis, PG 6. Lucius Annaeus Seneca, De beneficiis, C. R. Fickert, (ed.), Lipsiae: Librariae

Weidmannianae, Lipsiae 1843. Lutherus, Martinus, Resolutiones disputatiounum de indulgentiarum virtute, en

Werke, ed. crit. Weimar Ausbage: Berlin, 1883. Martinus de Azpilicueta [Doctor Navarrus], Manual de confesores y penitentes o

Enchirindion confessariorum, Anvers: Martin Nucio, 1555. Origenis, Contra Celsum, PG 11. Origenis, Veteris interpretationis commentariorum Origenis in Mattheum, PG 13. Origenis, Homiliae in Lucam, PG 13. Petrus Lombardus, Sententiarum Libri Quatuor, PL 192. Ps-Crysostomus, Opus imperfectum in Mattheum, Homilía 1, PG 56, 622-623. Rufinus Aquileiensis, Historia Ecclesiastica libri Duo, PL 21. Sylvestrus Priero, Summa Sylvestrina quae summa summarum merito nuncupatur.

Pars prima; Mauricium Roy et Ludovicum Pesnot, Lugduni, 1553. Sylvestrus Priero, Summa Sylvestrina nitori suo restituae. Pars Secunda, Ex Officina

Christophori Plantini, 1569. Sixtus Sienensis, Bibliotheca Sancta, Venetiis: Franciscus Senenses, 1574. Sexti Julii Frontini, Strategematon libri quattuor, en Flavii Vegetii Renati viri

illustris De re militari. Sexti Iulii Frontini viri consularis de strategematis, Coloniae: Eucharij Ceruicor, 1532; Lib. 1, c. 1, 121-125. Tertulianus, De corona militis, PL 2. Tertulianus, Adversus Marcionem, PL 2. Thomas Aquinatis, Summa Theologiae II-II. Thomas Aquinatis, Quodlibet IX. Thomas Aquinatis, Super Romanos. Thomas Aquinatis, [Reportatio Leodegarii Bissuntini], Super Evangelium S.

Matthaei. Thomas de Vio [Cayetano], In quatuor Euangelia, Pariis: Oudinum Paruum, 1542. Thomas de Vio [Cayetano], Secunda Secundae Divi Thomae Aquinatis Doctoris An-

gelici. Rev. Dom. Thomae a Vio, Caietani Commentariis illustrata, Lugduni: Sumptibus Philippi Tinghi Florentini, 1575. Thomas de Vio [Cayetano], Peccatorum Summula [Summa de casibus], Duaci: Baltazar Bellerus, 1613. Thomas Netter [Waldensis] De sacramentalibus. Salmanticae: Ioannem Mariam de

Terranova & Iacobum Archarium, 1556.

Bibliografía secundaria (citada en la introducción)

Alejo Montes, Francisco Javier. La Universidad de Salamanca bajo Felipe II

(1575-1598). Burgos: Consejería de Educación de Castilla y León, 1998. Assalé Tingbo, Germain Philippe. La guerre peut-elle être juste?: réflexions sur

le jus post bellum. Paris: l'Harmattan, 2018. Baqués Quesada, Josep. La teoría de la guerra justa: una propuesta de sistema-

tización del "ius ad bellum". Cizur Menor (Navarra): Aranzadi, 2007. Barrientos García, José, La Facultad de Teología de la Universidad de Sala-

manca a través de los a través de los libros de visitas de cátedras (1560–1641). Madrid: Sindéresis, 2018. Belda Plans, Juan. La Escuela de Salamanca y la renovación de la Teología en

el siglo XVI. Madrid: BAC, 2000. Beltrán de Heredia, Vicente. “Actuación del maestro Domingo Bañez en la Universidad de Salamanca”, La Ciencia Tomista 25 (1922): 64-78 y 208-240; La Ciencia Tomista 26 (1922): 63-73 y 199-223; La Ciencia Tomista 27 (1923): 40-51 y 361-374; La Ciencia Tomista 28 (1923): 36-47. Beltrán de Heredia, Vicente. “Bañez y Felipe II”, La Ciencia Tomista 35 (1927):

1-29. Beltrán de Heredia, Vicente. “El Maestro Fray Domingo Bañez y la Inquisición

española”, La Ciencia Tomista 37 (1928): 289-309; La Ciencia Tomista 38 (1928): 35-58 y 171-186; Beltrán de Heredia, Vicente. “Valor doctrinal de las lecturas del padre Bañez”,

La Ciencia Tomista 39 (1929): 60-81. Beltrán de Heredia, Vicente. “Vindicando la memoria del Maestro Fray Domingo Bañez”, La Ciencia Tomista 40 (1929): 312-322; La Ciencia Tomista 43 (1931): 193-199. Beltrán de Heredia, Vicente. “El Maestro Domingo Bañez”, La Ciencia Tomista

47 (1933): 26-39 y 162-179. Beltrán de Heredia, Vicente. Miscelánea Beltrán de Heredia. 4 vols. Salamanca:

San Esteban, 1972. Bonino, Serge-Thomas. “Le thomisme «moderne» de Dominique Báñez”, en C.

González-Ayesta (ed.), El alma humana: esencia y destino. IV Centenario de Domingo Báñez (1528-1604). Pamplona: Eunsa 2006: 15-35. Bresciani, Carlo-Eusebi, Luciano (a cura di). Ha ancora senso parlare di guerra

giusta?: le recenti elaborazioni della teologia morale. Bolonia: EDB, 2010. Brufau Prats, Jaime. El pensamiento político de Domingo de Soto y su concep-

ción del poder. Salamanca: Servicio Publicaciones Universidad, 1960. Caballero, Fermín. Vida de Melchor Cano. Madrid: Imprenta del Colegio Nacional de sordo-mudos, 1871. Carranza, Bartolomé de. Comentarios sobre el Catechismo christiano. II. J. I.

Tellechea Idígoras, ed. Madrid: BAC, 1972. Carro, Venancio. La Teología y los teólogos españoles ante la conquista de Amé-

rica. Madrid: Taller tipográfico Marsiegal, 1944. 2ª edición: La Teología y los Teologos-juristas españoles, Salamanca: Editorial San Esteban: 1951. Castán Lacoma, Laureano. Un proyecto español de Tribunal Internacional de

arbitraje obligatorio, en el siglo XVI, formulado por el Mtro. Ávila. Tarragona: Biblioteca «Antonio Agustín», 1957. Catecismo de la Iglesia Católica, Madrid: Asociación de Editores del Catecismo,

  1. Catecismo Romano compuesto por Decreto del sagrado Concilio Tridentino

para los párrocos de toda la Iglesia Católica. Pamplona: Oficina Joseph Longas, 1786. Charles, J. Daryl, Between pacifism and Jihad: just war and Christian tradition.

Downers Grove III: InterVarsity Press, 2005. Cruz Cruz, Juan. “La necesidad del juez árbitro en caso de guerra: principios de

la Escuela española del Siglo de Oro”, en La justicia y los jueces en el pensamiento del Siglo de Oro. Pamplona: Eunsa, 2011: 14-32. De Carlos Morales, Carlos Javier. “La participación en el gobierno a través de la

conciencia regia. Fray Diego de Chaves, O.P., confesor de Felipe II”, en I religiosi a corte. Teologia, politica e diplomazia in Antico Regime. Favio Rurale (coord.). Roma: Bulzoni Editore, 1998: 131-157. De la Brière, Yves. Le droit de juste guerre. Tradition théologique. Adaptations

contemporaines, Paris: Pedone, 1938 [traducción castellana. El derecho de la guerra justa. México: Jus, 1944]. De Lubac, Henry. Surnatural. Études historiques. Paris: Aubier, 1946. Elshtain, Jean Bethke (ed.), Just War Theory. New York: NY University Press,

Esperabé de Arteaga, José. El derecho de gentes en las obras de Fray Domingo

Báñez. Madrid: Imprenta La Rafa, 1934. Fernández Álvarez, Manuel. Felipe II y su tiempo. Madrid: Espasa, 2000. Finlay, Christopher. Is just war possible? Cambridge; Medford: Polity Press,

  1. Fraga Iribarne, Manuel. Luis de Molina y el derecho de la guerra, Madrid: CSIC,

  2. García Cárcel, Ricardo (coord.), Historia de España siglos XVI y XVII la España

de los Austrias. Madrid: Cátedra, 2003. García Cuadrado, José Ángel. Domingo Báñez (1528-1604): Introducción a su

obra filosófica y teológica. Pamplona: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Navarra, 1999. García Cuadrado, “La aportación de Domingo Báñez al Derecho Internacional:

estado de la cuestión”. Recherches philosophiques (Toulouse) 7 (2011): 145–164. García Cuadrado, José Ángel, Domingo Báñez, La sagrada doctrina: comenta-

rio a Suma teológica I, q. 1¸Traducción: Alfonso C. Chacón; introducción, revisión y notas José Ángel García Cuadrado. Madrid: Sindéresis, 2020. García Pérez, Rafael D. “Las relaciones entre derecho y guerra”, en Guerra e

diritto. Il problema della guerra nell’esperienza giuridica occidentale tra medioevo ed età contemporanea. Aldo Andrea Cassi (ed.). Catanzaro: Rubbetino Editore, 2009, 71-76. García Prieto, Lucas. La paz y la guerra: Luis de Molina y la escuela española

del siglo XVI en relación con la ciencia y el derecho internacional moderno, Roma: Pontificium Institum Utriusque iuris, 1944. García Villar, J. A. “Teoría de la guerra y arbitraje internacional en Gabriel Vázquez”, en Pensamiento Jurídico y sociedad internacional: libro homenaje al profesor Antonio Truyol Serra. Madrid: Centro de Estudios Constitucionales, 1986: 461-482. González Menéndez-Reigada, Ignacio. “El sistema ético-jurídico de Vitoria sobre el Derecho de Gentes”, La Ciencia Tomista 39 (1929): 307-330. Guy, Alain. Esquisse des progrés de la spéculation philosophique et théologique

a Salamanca au cours du xvi siècle. Paris: J. Vrin, 1943. Guy, Alain. “L’École de Salamanca”, Aquinas 7 (1964): 274-308. Haggenmacher, Peter. Grotius et la doctrine de la guerre juste. Paris: Puf, 1983. Hellín, José. “Derecho internacional en Suárez y en Molina”, Estudios Eclesiás-

ticos 18 (1944): 39-50. Hernández Martín, Ramón. “La doctrina americanista de Domingo Báñez”.

Ciencia Tomista 116 (1989): 235-269. Hernández Martín, Ramón. “Domingo Báñez, continuador de Francisco Vitoria

en la doctrina internacionalista sobre las Indias”, Los dominicos y el Nuevo Mundo. Actas del II Congreso Internacional. Salamanca. S. Esteban, 1990: 61-91. Hernández Martín, Ramón. Francisco de Vitoria. Vida y pensamiento interna-

cionalista. Madrid: BAC, 1995. Jericó Bermejo, Ignacio. La Escuela de Salamanca del siglo XVI. Una pequeña

introducción. Madrid: Editorial Revista Agustiniana, 2005. Joblin, Joseph. L'Église et la guerre: conscience, violence, pouvoir. Paris: Desclée de Brouwer, 1988. Johnson, James Turner. Can modern war be just? New Haven: Yale University

Press, 1986. Johnson, James Turner. Ethics and the use of force: just war in historical per-

spective, Farnham: Ashgate, 2011. Kamen, Henry. Felipe de España. Madrid: Siglo XXI, 1997. Kakarieka, Julius. “Los orígenes de la doctrina de la guerra justa. Cicerón y la

tradición romana”. Cuadernos de Historia (Universidad de Chile), 1 (1981): 7-29. Labarga, Fermín. “La Contrarreforma: España en Trento y Trento en España”,

en José Antonio Escudero (dir.), La Iglesia en la historia de España. Madrid: Marcial Pons-Fundación Rafael del Pino, 2014: 529-547. Lécrivain, Philippe. “La Somme Théologique de Thomas d’Aquin aux XVIeXVIIIe siècles”. Recherches de Science religieuse, 91 (2003), 397-427. May, Larry. Contingent pacifism: revisiting just war theory. New York: Cambridge University Press, 2015. Mansi, Giovanni Domenico. Sacrorum concilia nova et amplissima collectio.

Paris: Hubert Welter, 1901-1961, 41 vols. Mattai, Giuseppe-Marra, Bruno. Dalla guerra all'ingerenza umanitaria. Torino:

Società Editrice Internazionale, 1994. Michelitsch, Antonius. Kommentatoren zur Summa theologiae des hl. Thomas

von Aquin. Hildesheim/New York: Georg Olms Verlag, 1981. Migne, Jacques-Paul. Patrologia cursus completus. Series Graeca, 161 vols. Paris: Lutetiae Parisiorum, 1857-1866. Patrologia cursus completus. Series Latina, 221 vols. Paris: Lutetiae Parisiorum, 1844-1865. Osuna Fernández-Largo, Alberto. “Domingo Báñez”, en La filosofía española

en Castilla y León. De los orígenes al Siglo de Oro, Maximiliano Fartos Martinez (coord.). Universidad de Valladolid, Caja Duero, Salamanca 1997: 369–381. Parker, Geoffrey. Felipe II. La biografía definitiva. Barcelona: Planeta, 2010. Pereña Vicente, Luciano. La teoría de la guerra en Francisco Suárez. Madrid:

CSIC, 1954. Pereña Vicente, Luciano. “El arbitraje internacional y la conquista de Portugal”,

Revista española de Derecho Internacional 8 (1955): 105-165. Pereña Vicente, Luciano. “La génesis suareciana del ius gentium”, en Introducción a F. Suárez De Legibus. Madrid: CSIC, 1973: 13-20. Pereña Vicente, Luciano. “Estudio preliminar” a Francisco de Vitoria. Relectio

de iure belli o paz dinámica. Madrid: CSIC, 1981. Reichberg, Gregory M.–Syse, Henrik–Endre Begby (ed.). The ethics of war:

classic and contemporary readings. Malden, MA: Blackwell, 2006. Reichberg, Gregory M.–Syse, Henrik. Religion, war, and ethics: a sourcebook

of textual traditions. New York: Cambridge University Press, 2014. Regout, Robert Hubert Willem. La doctrine de la guerre juste de saint Agustin

à nous jours. Paris: A. Pedone, 1934 [reimpresión Scientia Verlag Aalen, 1974]. Rodríguez, Pedro. El Catecismo Romano ante Felipe II y la Inquisición espa-

ñola. Los problemas de la introducción en España del Catecismo del Concilio de Trento. Madrid: Rialp, 1998. Romero Magalhaes, Joaquim. “Filipe II (I de Portugal)”, en José Mattoso (dir.),

História de Portugal. III. No Alvorecer da Modernidade (1480-1620). Lisboa: Estampa, 1993. Schwartz, Daniel. The Political Morality of the Late Scholastics: Civic Life, War

and Conscience. Cambridge: Cambridge University Press, 2019. Syse, Henrik-Reichberg, Gregory M. (eds), Ethics, nationalism, and just war:

medieval and contemporary perspectives. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 2007. Sorabji, Richard–Rodin, David (ed.), The ethics of war: shared problems in dif-

ferent traditions, Aldershot, Hants, England; Burlington, VT: Ashgate Pub. Ltd., 2005. Spagnoletti, Angelantonio. Filippo II. Roma: Salerno editrice, 2018. Vanderpol, Alfred. La doctrine scolastique du droit de guerre. Paris: A. Pedone,

1919, 19252. Viñas Planas, José. “El arbitraje internacional en los escolásticos españoles”, La

Ciencia Tomista 62 (1942): 259-273; 63 (1942): 44-66; La Ciencia Tomista 63 (1942): 44-66 y 277-293; La Ciencia Tomista 64 (1943): 145-174. Vitoria, Francisco. Relecciones teológicas, en Obras, T. Urdánoz (ed.). Madrid:

BAC, 1960. Vitoria, Francisco. Relectio de iure belli o paz dinámica, Luciano Pereña ed.).

Madrid: CSIC, 1981. Winright, Tobias-Johnston, Laurie (eds.) Can war be just in the 21st century?:

ethicists engage the tradition. Maryknoll: Orbis, 2015.

↑ Top of work