Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1926
In Book III of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's account of providence, human happiness, moral action, and divine grace. The commentary accompanies the Leonine text in volume XIV (1926). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.
Prooemium
Caput I: Quod Omne Agens Agit propter Finem
Caput II: Quod Omne Agens Agit propter Bonum
Caput III: Quod Malum est Praeter Intentionem in Rebus
Caput IV: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum non Sit Praeter Intentionem
Caput V: Solutio Rationum Praemissarum
Caput VI: Quod Malum non est Aliqua Essentia
Caput VII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum Sit Natura vel Res Aliqua
Caput VIII: Solutio Rationum Praemissarum
Caput IX: Quod Causa Mali est Bonum
Caput X: Quod Malum Fundatur in Bono
Caput XI: Quod Malum non Totaliter Consumit Bonum
Caput XII: Quod Malum Habet Aliquo Modo Causam
Caput XIII: Quod Malum est Causa per Accidens
Caput XIV: Quod non est Summum Malum
Caput XV: Quod Finis Cuiuslibet Rei est Bonum
Caput XVI: Quod Omnia Ordinantur in Unum Finem, qui est Deus
Caput XVII: Quomodo Deus Sit Finis Rerum
Caput XVIII: Quod Omnia Intendunt Assimilari Deo
Caput XIX: Quomodo Res Imitentur Divinam Bonitatem
Caput XX: Quod Res Intendunt Naturaliter Assimilari Deo in Hoc quod est Causa
Caput XXI: Quomodo Diversimode Res Ordinantur in Suos Fines
Caput XXII: Quod Motus Caeli est a Principio Intellectivo
Caput XXIII: Quomodo Appetunt Bonum Etiam quae Cognitione Carent
Caput XXIV: Quod Intelligere Deum est Finis Omnis Intellectualis Substantiae
Caput XXV: Utrum Felicitas Consistat in Actu Voluntatis
Caput XXVI: Quod Felicitas Humana non Consistit in Delectationibus Carnalibus
Caput XXVII: Quod Felicitas non Consistit in Honoribus
Caput XXVIII: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Gloria
Caput XXIX: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Divitiis
Caput XXX: Quod Felicitas non Consistit in Potentia Mundana
Caput XXXI: Quod Felicitas non Consistit in Bonis Corporis
Viso quod felicitas non consistit in bonis fortunae, vult ostendere Sanctus Thomas quod nec in bonis corporis, cuiusmodi sunt sanitas, pulcritudo, robur, et huiusmodi, consistit1: quemadmodum Carneades Academicus existimavit2.
I. Probatur. Tum quia haec bona sunt bonis et malis communia; et instabilia sunt; et voluntati non subiacent.
Tum quia bonum animae est melius bono corporis: sicut anima est melior corpore.
Tum quia huiusmodi bona sunt homini et aliis animalibus communia.
Tum quia, cum multa animalia, quantum ad bona corporis, sint homine potiora, sunt enim quaedam ipso velociora, et quaedam robustiora, et sic de aliis: sequeretur quod homo non esset optimum animalium.
II. Sed circa tertiam rationem dubitatur: quia videtur magis ex illo assumpto oppositum concludi. Quanto enim bonum est communius, tanto est divinius: ut dicitur I Ethicorum3. Ergo, si bonum corporis est communius quam quodcumque aliud bonum spirituale hominis, utpote et homini et bruto conveniens, sequitur quod sit divinius. Et sic magis in ipso consistit felicitas quam in bono spirituali.
- Contra etiam conclusionem arguitur a quibusdam. Primo. Sanitas conservat esse. Ergo est optimum: sicut et aegritudo pessima est, quia tollit esse.
Secundo. Sanitate remota, removetur omne hominis bonum. Ergo etc.
Tertio. Omnium terribilissimum est mors4. Ergo summum appetibilium est vivere: per locum a contrariis. Ergo etc.
III. Ad primum horum respondetur, ex doctrina Sancti Thomae in IV Sent., eodem articulo5, ad 3, quod propositio assumpta habet veritatem de communi secundum participationem unius et eiusdem rei secundum numerum: quod enim est communius isto modo, est divinius; sicut divina natura est communis omnibus, inquantum omnes ipsa, secundum aliquam similitudinem participant. Non autem habet veritatem de communi secundum praedicationem, quo modo bonum corporis est communius quam bonum spirituale hominis. Ideo ratio non infringit propositum.
.2. Ad primum contra conclusionem dicitur quod magis concludit oppositum. Tum quia ex eo quod sanitas ad conservationem esse ordinatur, sequitur quod non sit summum bonum. - Tum quia nec ipsa conservatio humani esse potest esse ultimus finis humanae voluntatis et rationis. Quod ostendit Sanctus Thomas Iª II<sup>ae</sup>, q. 11, 5, quia impossibile est quod rei ordinatae ad aliud sicut ad finem, conservatio in esse sit eius ultimus finis. Manifestum est autem quod homo ordinatur ad aliud sicut finem: cum ipse non sit summum bonum. Ad rationem ergo, negatur consequentia.
Ad secundum, negatur assumptum. Immo, etiam sanitate remota, remanent multa bona hominis: puta bonum intellectus, et bonum virtutis.
Ad tertium dicitur quod mors est omnium terribilissimum inter mala corporalia. Ideo nihil aliud sequitur nisi quod vivere est summum appetibilium inter bona corporalia: non autem quod sit summum bonum simpliciter.