Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

I. Quarto¹ ostenditur quod nec in mundana potentia summum hominis bonum esse potest.

Et arguitur primo sic. In ea obtinenda fortuna plurimum potest; et est instabilis; et non subiacet hominis voluntati; et plerumque malis advenit; quae omnia summo bono repugnant. Ergo etc.

Advertendum, ex I^a II^ae, q. II, a. 4, quod ad beatitudinem per principia intrinseca homo ordinatur: cum ad ipsam naturaliter ordinetur. Ideo bene ex eo quod aliqua bona ab extrinseco tantum proveniunt, et praesertim a fortuna, concluditur illud summum non esse hominis bonum, et in ipso beatitudinem non consistere.

Secundo. Si sic esset, homo diceretur bonus secundum quod habet potentiam: quia homo maxime dicitur bonus secundum quod ad summum bonum attingit. Sed hoc est falsum: quia non est bonus omnis qui potest bona facere. Ergo etc.

Tertio. Omnis potentia est ad alterum. Non autem summum bonum. Ergo etc.

Adverte quod potestas, ut patet V Metaph.², habet rationem principii. Principium autem ad alterum dicitur: scilicet ad id quod est a principio. Ideo bene hic dicitur quod potentia ad alterum est.

Quarto. Potentia quis potest bene et male uti: cum potentiae rationales ad opposita sint. Hoc autem repugnat summo hominis bono. Ergo etc.

Quinto. Potestas humana est imperfectissima: quia radicatur in hominum voluntatibus et opinionibus, in quibus est maxima inconstantia. Et quanto magis³ reputatur, tanto a pluribus dependet, et consequenter multipliciter destrui potest. Ergo etc. - Patet consequentia. Quia si aliqua potestas est summum bonum, oportet illam esse perfectissimam.

Concludit ex supra dictis Sanctus Thomas universaliter quod in nullo bono exteriori consistit felicitas hominis: cum omnia talia bona sub praedictis contineantur.

II. Contra hanc conclusionem argui potest: tum quia per potestatem homines sunt Deo proximi; tum quia per potentiam sufficit quis sibi et aliis.

Sed nullum istorum convincit. Non quidem primum: quia, ut inquit Sanctus Thomas loco praeallegato, ad 1, non sufficit ad beatitudinem quod homo appropinquet ad Deum quantum ad potestatem, sed requiritur etiam quod appropinquet quantum ad bonitatem. Quod non convenit homini ex humana potentia, cum illa possit bene et male uti: Deus autem non possit sua potestate nisi bene uti, cum sua potestas sit sua bonitas.

Non etiam secundum urget. Quia non sufficit ad beatitudinem quod aliquis sit in aliquibus sufficiens sibi et aliis: sed exigitur quod id quo sufficit sibi et aliis, se habeat tantum ad bonum, non autem ad bonum et malum, sicut est in potentia mundana.