Theoremata de Esse et Essentia
Giles of Rome (1243–1316)
First published 1930
Giles of Rome’s Theoremata de esse et essentia offers a compact yet systematic presentation of some of the central principles of his metaphysics. Organized into twenty-two theorems, the work examines esse as a participated perfection, the metaphysical constitution of created beings, and the real distinction between essence and existence. It also considers the relation of esse to form, causality, and the dependence of creatures upon the first principle. The text follows Edgar Hocedez’s critical edition (Louvain, 1930).
Theorema I: Omne Esse vel est Purum Per Se Existens et Infinitum vel est Participatum in Alio Receptum et Limitatum
Theorema II: Omne Esse Purum et Infinitum Multiplicari non Potest quia nec Secundum Numerum in Eadem Specie, nec Secundum Speciem in Eodem Genere, nec Secundum Genus in Unitate Analogiae Potest Plurificationem Recipere
Theorema III: Formae Per Se Existentes, in Alio non Receptae, Plurificari Possunt, Licet Esse Per Se Existens in Alio non Receptum Plurificari Omnino Ratio Contradicat
Theorema IV: Omne Esse Participatum, in Alio Receptum et Limitatum, ab Illo Esse Causatur et Fluit quod est Purum Per Se Existens et Infinitum
Theorema V: Omnis Forma Immaterialis et Etiam Abstracta, si ab Alio Habet Esse, non est Ipsum Esse sed a Suo Esse est Realiter Differens et Distincta
Theorema VI: Compositio Essentiae et Esse cum Compositione Materiae et Formae Magnam Affinitatem et Similitudinem Habere Videtur, non Tamen Una est Alia sed Inter Hanc et Illam Contingit Multiplicem Differentiam Assignari
Theorema VII: Omne Agens Naturale Primo Disponit Materiam, Secundo Inducit Formam, Tertio Causat Esse, Propter quod Manifeste Concluditur quod Esse Immediatus Transmutationis Terminus Esse non Potest
Theorema VIII: Omnes Res Materiales Formam Partis et Formam Totius in Se Habere Dicuntur, et quia a Forma Causatur Esse, Videbitur ex Hoc Duplex Esse in Rebus Materialibus Reperiri. sed Illorum Unum est Esse Simpliciter, Aliud Vero non est Esse Simpliciter, sed Modus Essendi Poterit Nuncupari
Theorema IX: Omnes Immateriales Substantiae, quia Habent Naturam Simplicem et Sunt Formae Per Se Existentes, ab Hac Distinctione, Qua Distinguitur Forma Partis et Forma Totius, Penitus Sunt Semotae. in Talibus Itaque Locum non Habet quod de Duplici Esse Materialium Narrabatur
Theorema X: Omnes Materiales Substantiae per Actualitatem Quam Habent a Forma Sunt Intellegibiles, sed per Actualitatem Quam Habent ab Esse Dicuntur Existere. Possunt Ergo Intellegi sed non Existere sine Esse, Attamen nec Intellegi Possunt nec Existere sine Forma
Theorema XI: Omnes Immateriales Substantiae Quoniam Sunt Formae Per Se Existentes et a Materia Sunt Abstractae, Seipsis Sunt Intellegibiles, sed Actu Nullo Modo Existere Possunt Nisi a Primo Agente Eis Influatur Esse Aliquod Differens a Natura
Theorema XII: Omne quod est Citra Primum non est Suum Esse sed Habet Essentiam Realiter Differentem ab Esse et per Aliud est Ens et per Aliud Existens
Theorema XIII: Omne quod est Citra Primum, Ne Fiat Processus in Infinitum, est Ens per Essentiam Suam sed Existit per Esse Superadditum Essentiae vel Naturae
Theorema XIV: Omnis Forma Accidentalis Dat Suo Subiecto Aliquod Esse, sed quia ex Ea et Suo Susceptibili Natura Tertia non Conflatur Sic Causatur Aliquod Esse a Tali Forma quod ab Ipso Toto Nullum Aliud Esse Fluit
Theorema XV: Omne Esse quod ab Accidentali Forma Subiecto Imprimitur cum Ipsa Forma Accidentali et cum Suo Susceptibili non Ponit in Numerum ut Res Tertia Dici Possit
Theorema XVI: Omne Esse quod in Substantiis Causatur a Forma Partis, cum Materia et Forma non Ponit in Numerum, ut ab Eis Res Tertia Realiter Differens Valeat Nuncupari
Theorema XVII: Omnis Formarum Pluralitas non Plura Esse, sed Plures Essendi Modos aut Plures Determinationes Materiae vel Subiecti Causat et Efficit. Quare Sive Una Sive Plures Formae in Re Composita Esse Dicantur, Semper Tamen est Unum Tantum Esse Uniuscuiusque Rei
Theorema XVIII: Omne quod Esse Coniungitur, Participat Ipso Esse, Ipsum Autem Esse Nullo Alio Participare Potest. Ponendo Itaque in Uno Supposito Plura Esse, Unum Participabit Altero, Participans Ergo non Erit Esse Propter quod Unius et Eiusdem Rei est Tantummodo Unum Esse
Quod propositio XVIIᵃ probavit ostensive, haec videtur velle probare ducendo ad impossibile. Nam qui ponit plura esse, negat plura esse, quia ponit alterum illorum non esse esse. Modus est enim philosophicus ut apparet in IVᵒ Meta- physicae,1 quod illud est manifestissimum quod non potest negari esse nisi ponatur esse, ut manifestissimum est hoc principium de quolibet affirmatio vel negatio; quia, ut patet ibidem, qui negat ipsum concedit ipsum; sic manifestissimum est in una re esse unum esse, quia qui hoc negat, hoc concedit: negando enim unum esse ponimus unum esse.
Ad cuius evidentiam sciendum quod secundum BOETIUM in libro de Hebdomadibus,2 id quod est participare aliquo potest, sed ipsum esse nullo modo aliquo participat. Hoc autem dictum in quarta propositione huius tractatus diffusius declaravimus, ubi ostensum est quod semper potentia participat actum, actus autem secundum quod huiusmodi nullo alio participare potest. Nam semper recipiens se habet ut participans, receptum vero ut participatum. Et quia semper potentia substernitur actui et actus in potentia recipitur, semper potentia se habet ut participans, et actus ut participatum, et quia esse intellegitur actualitas quaedam et nullomodo esse habet rationem potentiae, bene dictum est quod Boetius ait, quod alia possunt participare esse, ipsum autem esse nullo alio participare potest.
Hoc viso, dicamus quod si in eadem re sunt plura esse, oportet illa plura esse habere aliquam unionem, ex quo in una et eadem re esse ponuntur. Huiusmodi autem unionem salvare non possemus nisi unum esset potentiale respectu alterius, ut si dicimus materiam uniri formae, dicimus materiam esse in potentia ad formam, et si ponimus subiectum uniri accidenti, dicimus subiectum esse in potentia ad accidens, et qui ponunt plures formas substantiales in eodem supposito et dicunt formam generis realiter differre a forma specifica, dicunt unam esse potentialem respectu alterius, ut dicunt formam generis esse potentialem respectu formae speciei, formam vero speciei esse actum et complementum respectu generis. Quare si in una re ponerentur plura esse oporteret unum illorum esse potentiale respectu alterius et alterum esse complementum respectu illius. Imo hoc intellegimus per esse rei quod est actus et complementum omnium eorum quae sunt in ipsa ulterius. Quia in uno non possunt esse plura, nec ab uno possunt naturaliter fluere plura, nisi secundum quendam ordinem, ita quod unum est potentiale respectu alterius et alterum est complementum respectu illius, non possumus ponere ab aliquo fluere plura esse, vel in aliquo esse plura esse, nisi unum illorum sit potentiale respectu alterius. Illud ergo quod erit potentiale participabit altero, quod erit complementum eius. Et quia est contra rationem ipsius esse, quod participet aliquo, vel quod sit quid potentiale respectu alicuius, illud ergo quod erit potentiale et quod participat aliquo, cadit a ratione ipsius esse, et non debet dici esse. Propter quod, ponendo in una et eadem re plura esse, non ponimus plura esse, sed unum tantum esse. Bene ergo dictum est quod in propositione proponebatur, videlicet quod omne quod esse coniungitur participat ipso esse. Nam hoc intellegimus per esse quod est actus et complementum omnium quae coniunguntur ei; propter quod omnia quae coniunguntur ipsi esse, participant ipso, ipsum autem esse nullo alio participare potest, quia respectu cuiuslibet alterius habet rationem actus. Quare, ut dicebatur, ponendo in uno supposito plura esse, ut declaratum est, unum participabit altero, illud ergo quod participabit non erit esse propter quod non possunt esse in aliquo plura esse. Erit ergo unius et eiusdem rei tantum modo unum esse.