Theoremata de Esse et Essentia

Omne esse participatum fluere et causari ab esse per se existenti potest tripliciter declarari: primo ex actualitate ipsius esse primi et per se existentis, secundo ex puritate eius, tertio ex simplicitate ipsius.

Prima via sic patet. Nam quidquid agit vel causat aliquid agit et causat ut est in actu, et quidquid agitur et causatur, secundum quod huiusmodi est in potentia. Nam quod est actu frigidum habet causalitatem et actionem super id quod est potentia tale, et quod est actu calidum super id quod est calidum in potentia. Quod ergo habet in se actu omne esse, habet causare et efficere quidquid habet rationem entis. Igitur cum omne esse participatum sit actus entis existentis in potentia, si ens in potentia se habet ut causatum, ens in actu se habet ut causa; ens primum per se existens in quo est omnis actualitas erit causa omnis entis habentis esse per participationem, in quo potentialitatem aliquam oportet existere. Secunda via ad hoc idem sumitur ex puritate entis primi. Nam semper quod est maxime tale in omni genere est causa omnium aliorum, ut quod est maxime calidum est causa omnium calidorum; ergo in genere entium quod habet maxime esse erit causa omnis entis; et quia omne participatum est esse limitatum et contractum et non habet rationem omnis esse, ab esse puro per se esistenti et infinito in quo reservatur omnis ratio essendi et quod est maxime tale, fluit et causatur omne esse participatum quod respectu esse primi est esse secundum quid et contractum. Omne enim aliud esse ab esse primo est esse hoc vel esse illud, ipsum autem primum est esse separatum in quo reservatur omne esse, non per aliud esse ens sed omnis alterius esse est causa, principium et origo. Tertia via sumitur ex simplicitate eius; nam semper numeri ab unitate procedunt et omnia composita ex simplicibus sumunt originem. Ab esse ergo puro et per se esistenti quod est omnino simplex fluunt omnia alia entia in quibus omnibus aliqua compositio reperitur. Ab esse itaque puro per se esistenti et infinito, 1° quia est summe in actu; 2° quia est maxime tale quia maxime habet esse, et 3° quia est omnino simplex, causatur et fluit omne esse participatum et limitatum in quo est aliqua potentialitas et quod respectu entis primi est secundum quid tale et in quo semper compositio aliqua reperitur.

Sed ut lucidius appareat quomodo omne aliud esse causatur et fluit ab esse puro per se esistenti, diligenter est advertendum quod semper potentia participat actum, loquendo de participatione reali, ut si materia est in potentia ad formam dicitur materia participare formam, et non proprie e converso, et si quod est vel si essentia est in potentia ad esse dicitur participare esse et non proprie e converso. Nam illud quod recipitur in alio non recipitur secundum modum suum, sed secundum modum rei recipientis. Ideo omne receptum in alio dicitur esse participatum quia ex quo in alio recipitur non est in eo secundum omne esse suum nec habet in ipso esse totale, sed particulatur et limitatur in ipso et hoc sonat participare, quasi partem capere. Ergo id quod recipitur participatur, quia secundum partem capitur et id quod recipit participat quia secundum partem capit; ut si forma recipitur in materia secundum partem capietur ab ea, quia illa forma non habebit omnem rationem illius formae nec erit in materia secundum omne suum esse, et sicut forma recepta participatur et secundum partem capitur, sic materia recipiens participat et secundum partem capit. Et quod dictum est de materia respectu formae, intellegendum est de essentia respectu esse; nullum enim esse receptum in alio est infinitum, nec habet omnem rationem essendi, sed omne esse receptum participatur, id est secundum partem capitur ab eo, in quo recipitur et omne recipiens esse participat ipsum, id est secundum partem capit.¹ Dimissa ergo participatione quae est secundum rationem, quae est inter genus et speciem, secundum quem modum dicimus quod species participat suum genus, eo quod aliquo modo partem capit de ipso, quia non secundum totum ambitum comprehendit illud. Nam ut genus est totum universale ad speciem oportet quod excedat ipsam et quod non comprehendatur ab ea; et ut species est pars subiectiva ipsius, exceditur a genere et non comprehendit ipsum, ideo dicitur ipsum participare quasi partem de ipso capere. Dimissa ergo hac participatione quia videtur quodammodo esse secundum rationem, eo quod ratio talia adinvenit, sed loquendo de participatione reali secundum quam materia participat formam et essentia esse et omnino potentia actum, dicamus ut antea dicebatur, quod omne quod recipitur in alio se habet ut participatum et id quod recipit se habet ut participans. Et quia in ipso esse nihil recipitur sed in omnibus aliis recipitur esse, ipsum esse nihil participat sed omnia alia participant esse. Unde BOETIUS in libro De hebdomadibus ² ait: Quod id quod est participare aliquo potest sed ipsum esse nullomodo aliquo participat.

Dicebatur enim quod semper potentia participat actum; actus vero secundum quod huiusmodi, non participat alio, quia potentia, ut potentia, habet recipere, actus vero secundum quod huiusmodi est nullius receptivus. Et quia esse dicit maxime actum et omnia alia a primo sunt in potentia ad esse, et omnia alia participant esse, ipsum vero esse nullo modo potest aliquid participare. Et quia omne quod est per participationem causatur et fluit ab eo quod est per se ipsum, ideo cum omnia alia participent esse causantur et fluunt ab esse puro quod est per se existens et quod nullo alio participare potest.