Theoremata de Esse et Essentia
Giles of Rome (1243–1316)
First published 1930
Giles of Rome’s Theoremata de esse et essentia offers a compact yet systematic presentation of some of the central principles of his metaphysics. Organized into twenty-two theorems, the work examines esse as a participated perfection, the metaphysical constitution of created beings, and the real distinction between essence and existence. It also considers the relation of esse to form, causality, and the dependence of creatures upon the first principle. The text follows Edgar Hocedez’s critical edition (Louvain, 1930).
Theorema I: Omne Esse vel est Purum Per Se Existens et Infinitum vel est Participatum in Alio Receptum et Limitatum
Theorema II: Omne Esse Purum et Infinitum Multiplicari non Potest quia nec Secundum Numerum in Eadem Specie, nec Secundum Speciem in Eodem Genere, nec Secundum Genus in Unitate Analogiae Potest Plurificationem Recipere
Theorema III: Formae Per Se Existentes, in Alio non Receptae, Plurificari Possunt, Licet Esse Per Se Existens in Alio non Receptum Plurificari Omnino Ratio Contradicat
Quia diximus quod esse per se existens plurificari non potest crederet forte aliquis idem fore iudicium de esse et forma, arbitrans quod si essent formae per se existentes, illae plurificari non possent. Ideo intendimus triplici via venari quod formae per se existentes, in materia non receptae, plurificari possunt, non obstante quod esse per se existens, in alio non receptum, plurificari non potest. Nam non loquendo de pluralitate quae est secundum solum relata, cuius modi plurificatio est inter divinas personas eo quod talis plurificatio et sine compositione et sine potentialitate fieri potest; sed loquendo de plurificatione secundum absoluta, cuius modi est plurificatio penes esse, vel penes essentiam, sive penes formam quae est quaedam essentia vel natura, dicemus quod quaecumque sic plurificantur, habent esse potentiale, limitatum et differens. Multiplicari ergo formas per se existentes ostendemus ex potentialitate et limitatione et ex gradu sive ex differentia quam oportet esse inter res plurificatas. Similiter etiam cum hoc manifestum erit non posse multiplicari esse per se existens, quia huiusmodi esse nullam habet potentialitatem et est simpliciter infinitum et in eo gradus esse non possunt.
Prima via sic patet, quia formae separatae habent totum quod est de ratione illarum formarum; ideo si secundum hunc ordinem quem videmus, in talibus non potest esse plurificatio in eadem forma, propter hoc quod quodlibet habens talem formam, habet quidquid pertinet ad rationem illius formae et non superest quod aliud possit participare illam formam. Non tamen propter hoc concluditur quin possit esse plurificatio in diversitate formae, ideo in formis separatis potest esse plurificatio etsi non secundum eandem formam sive secundum eandem speciem, tamen secundum diversitatem formae et secundum varietatem speciei. Debemus imaginari quod forma separata habet aliquam potentialitatem admixtam; quia est in potentia ad esse, et propter potentialitatem admixtam non habet omnem rationem perfectionis, quia perfectio non sumitur ex potentia sed ex actu. Potest ergo forma separata habere omnem perfectionem talis formae, sed propter potentialitatem admixtam non habet omnem rationem perfectionis cuiuslibet formae. Et ideo, etsi secundum eandem formam non sunt duo separata, tamen secundum aliam et aliam formam talia separata poterunt plurificationem suscipere. Sed esse separatum, quia nullam habet potentialitatem admixtam, habet in se omnem rationem perfectionis iuxta illud PHILOSOPHI quinto Metaphysicae:1 Quidquid perfectionis est, in omnibus generibus, totum reservatur in primo principio. Et quia ipse totum habet, aliud tale totum extra ipsum esse non potest. Ex ipsa ergo potentialitate potest ostendi quod, licet plurificari non possit esse separatum, formae tamen separatae possunt plurificationem recipere. Advertendum tamen quod quando dicimus formas separatas non posse multiplicari secundum speciem, semper intellegendum est secundum hunc ordinem quem videmus.2
Secunda via sumitur ex limitatione ipsius formae. Nam forma separata, licet sit infinita aliquomodo, non est tamen infinita simpliciter; est enim infinita ad inferius, quia non habet materiam infra se in qua suscipiatur et per quam limitetur; est tamen finita ad superius quia recipit finitum esse; ipsum enim esse formarum separatarum eo quod est receptum et participatum, oportet esse finitum. Quae omnia satis haberi possunt ex Libro de causis.3 Sed esse separatum est infinitum simpliciter, quia nec est in alio receptum per quod sit finitum ad inferius, nec participat aliquo alio per quod sit finitum ad superius. Et quia non est inconveniēns esse plura infinita quodammodo, est autem inconveniēns esse plura infinita simpliciter, ideo non est inconveniēns esse plures formas separatas, omnino tamen est impossibile quod sint plura esse separata.
Tertia via sumitur ex ipso gradu vel ex ipsa differentia. Nam sicut in potentia pura non est assignare gradus, nec potest ostendi per quid una potentia pura ab alia potentia pura possit differre, sic in actu puro non est assignare gradus, nec intellectu capi potest per quid unus actus purus ab alio actu puro possit distingui. In potentia ergo admixta actu et in actu admixto potentia possunt assignari gradus et possunt talia differre secundum quod plus et minus habent de potentialitate et de actu. Et quia forma separata cum participet esse, et sit in potentia ad esse, licet dicat actum ratione qua forma, habet tamen quandam potentialitatem ex eo quod perficitur per esse. Ergo quaelibet talis forma est actus admixtus potentia et potentia admixta actui. Possunt ergo in formis separatis esse diversi gradus et possunt ad invicem differre et plurificari, licet esse separatum eo quod dicat actum purum plurificari non possit.