De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Liber Undecimus
Liber Duodecimus
Prooemium
Disputatio CXV: Quaenam sit legitima definitio, ac propria natura Liberi Arbitrii.
Disputatio CXVI: Utrum indifferentia sit de essentia potentiae Liberae, et in qua indifferentia consistat formaliter libertas.
Disputatio CXVII: Utrum Liberum Arbitrium creatum vere, et proprie habeat dominium sui actus, et quale sit huiusmodi dominium.
Disputatio CXVIII: Utrum Concordia liberi Arbitrii cum infallibilitate Praescientiae, Providentiae, et Praedestinationis divinae, possit naturali ratione demonstrari.
Disputatio CXIX: Utrum saltem per potentiam Dei absolutam possit aliqua creatura, seclusa visione beatifica, habere cognitionem evidentem Mysteriorum, quae per se pertinent ad fidem.
Disputatio CXX: In qua varii modi concordiae liberi arbitrii cum gratia, qui assignantur a diversis Doctoribus referuntur, et confutantur.
Disputatio CXXI: In qua, legitima Concordia liberi Arbitrii cum infallibilitate divinae Praedestinationis, et efficacia auxiliorum Gratiae statuitur, et defenditur.
Epilogus fere omnium, quae in praecedentibus Disputationibus dicta sunt, continens Propositiones viginti.
I. UT facilius ea omnia, quae in toto hoc opere dicta sunt, possint intelligi, visum est brevi compendio in sequentibus propositionibus ea comprehendere, et perstringere. Id enim gratum piis Lectoribus fore iudicavi: nam ut dicit August. Eadem res saepe alio modo dicta movet, alio modo dicta non movet.1 Nec tamen omnia commemorare2 volui, quae in superioribus dicta sunt, sed ea dumtaxat, quae ad brevem resolutionem spectare videntur.
Lib. arbitr. per peccatum laesum fuit, et attenuatum.— Sed ad eorum plenam intelligentiam, duo fundamenta, in quibus omnes conveniunt, supponenda sunt.3 Alterum est, liberum hominis arbitrium per originale peccatum non solum fuisse a Deo aversum, ac originali iustitia, et supernaturalibus donis spoliatum; sed etiam in bonis naturalibus vulneratum, attenuatum, et laesum. Docet hoc Caelestinus I. epist. 1. ad quosdam Galliarum Episcopos cap. 4. Innocentius I. in epist. ad Concilium Carthaginense. Concilium Araus. can. 1. eum tamquam Pelagianum damnans, qui per offensam praevaricationis Adae, non totum, id est, secundum corpus, et animam, in deterius dicit hominem commutatum, sed animi libertate illaesa durante, corpus tantummodo corruptioni credit obnoxium. Confirmavit idem decretum sub anathemate sacrum Concilium Tridentinum sess. 5. decreto de pecc. origin. can. 2. et sess. 6. decr. de iustificat. cap. 1. in fine, ubi dicit, liberum arbitrium per praevaricationem Adae attenuatum esse, et inclinatum, licet non extinctum. Idem docet S. Thom. 1. 2. q. 85. ar. 1. quod etiam probat ex Luc. c. 10. ubi homo descendens ex Hierusalem in Hiericho, id est, in defectum peccati, expoliatur gratuitis, et vulneratur in naturalibus, ut Beda exponit.
Secundo supponendum est ex doctrina eiusdem S. Thomae 1. 2. q. 85. ar. 3.4 liberum hominis arbitrium, per peccatum primi parentis, quatuor vulnera incurrisse, iuxta numerum potentiarum animae, quae virtutum, et vitiorum subiecta esse possunt, scilicet ignorantiam in intellectu; malitiam in voluntate, infirmitatem in irascibili; et concupiscentiam in concupiscibili. Sed quia voluntas est inclinatio totius hominis, natura humana, ut docet S. Thom. 1. 2. q. 109. ar. 2. ad 3. magis corrupta est per peccatum; quantum ad appetitum boni, quam secundum cognitionem veri, Unde plura potest homo cognoscere per seipsum, absque auxilio gratiae, quam possit viribus naturae perficere. Hinc S. August.5 Suspirabam, inquit, ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea voluntate. Velle meum tenebat inimicus, et inde mihi cathenam fecerat, et constrinxerat me. Quippe ex voluntate perversa, facta est libido: et dum servitur libidini, facta est consuetudo: et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas: quibus quasi ansulis quibusdam sibimet innexis, (unde cathenam appellavi) tenebat me obstrictum dura servitus.
Hinc ortum habuit inclinatio, seu facilitas ad malum, de qua scriptum est: Sensus, et cogitatio hominum in malum prona sunt ab adolescentia sua,6 ac difficultas ad bonum rationis non solum amplectendum, sed etiam cognoscendum. Dicitur enim Sapien. 9. Difficile aestimamus, quae in terra sunt: et quae in prospectu sunt invenimus cum labore. Ut ergo liberum arbitrium possit operari opera perfecta suae naturae proportionata, necesse est, ut sanetur, et roboretur per gratiam; et ulterius indiget divino auxilio, ut elevetur ad operandum opera supernaturalia, quae totum naturae ordinem, et facultatem excedunt, ut in sequentibus propositionibus, oppositis e regione aliis superius impugnatis, manifestum fiet.
De viribus liberi Arbitrii, praesertim in natura lapsa.
PRIMA propositio. Liberum hominis arbitrium in natura lapsa non potest absque auxilio gratiae efficere opus morale,7 quod, comparatione finis naturalis, sit vere bonum, ac verae virtutis opus: ita ut ab operante referatur in Deum, ut in ultimum finem naturalem, dilectum super omnia simpliciter.
Virtus vera sine gratia esse non potest.— Hanc docet S. August. lib. 1. retract. c. 3. ubi retractat, quod dixerat lib. 1. de ordine, Philosophos videlicet non vera pietate praeditos, virtutis luce fulsisse: et lib. 4. contra Iulianum cap. 3. multis testimoniis scripturae manifeste ostendit, non esse in aliquo veram virtutem etiam moralem, nisi iustus sit; impossibile est autem aliquem vere esse, aut fieri iustum sine auxilio gratiae: alias enim, ut arguit Apostolus8 Si per legem, naturamque iustitia: ergo Christus gratis mortuus est;9 igitur sine auxilio gratiae nulla vera virtus, vel actus verae virtutis, etiam comparatione finis naturalis, esse potest.
Idem docet S. Thom. 2. 2. q. 23. artic. 7. ubi ostendit, sine caritate nullam esse posse veram virtutem; caritas10 autem etiam naturalis, qua diligitur Deus super omnia simpliciter, in natura lapsa haberi non potest sine auxilio gratiae, ut infra patebit. Et 1. 2. q. 65. ar. 2. docet, quod virtutes morales non habent perfecte, et verae rationem virtutis, nisi sint operativae boni, in ordine ad finem supernaturalem: et in solutione ad 1. subdit, quod, si virtus moralis, secundum perfectam rationem virtutis accipiatur, bonum facit habentem, et consequenter cum peccato mortali esse non potest. Praeterea probatur. Vera virtus est, quae bonum facit habentem, et actum eius bonum, sed virtus moralis sine caritate non facit vere bonum habentem, etiam comparatione finis naturalis, et actum eius vere bonum: dicitur enim 1. Cor. 13. Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam; caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Cum ergo caritas sine auxilio gratiae haberi non possit, relinquitur, per solas vires naturae, hominem lapsum aliquod vere virtutis opus, in sensu explicato, etiam comparatione finis naturalis, exercere non posse. Confirmatur. Impossibile est, hominem esse aversum, et deordinatum a fine supernaturali, et quod sit conversus in Deum, tamquam in finem ultimum naturalem, et rectificatus in voluntate respectu eiusdem finis; sed absque auxilio gratiae non potest elicere aliquod opus, quod sit vere bonum, ac verae virtutis opus comparatione ultimi finis supernaturalis: ergo neque comparatione ultimi finis naturalis.
II. Secunda propositio. Homo per solas vires naturae, non potest omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, vel quia a Deo revelata sunt: ita videlicet, ut ratio formalis credendi sit revelatio divina.
Assentiri mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo non potest homo sine auxilio gratiae.— Probatur haec propositio ex sacris litteris, ad Philip. 1.11 Vobis donatum est non solum, ut in ipsum credatis, sed etiam, ut pro illo patiamini. Et ad Eph. 2. Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis; Dei enim donum est. Et 1. Cor. 4. Quid habes, quod non accepisti? Quo praecipue testimonio, simul cum explicatione Cypriani, fatetur Aug. lib. de praedest. Sanctor. cap. 3. se fuisse convictum ad retractandam sententiam, qua ante Episcopatum asseruit, fidem non esse donum Dei, sed esse in nobis ex nobis. Etenim Apostolus, ad comprehendendam etiam ipsam fidem, absolute dicit: Quid habes, quod non accepisti? etc. Fides autem quid est; et quid conducens ad salutem.
Secundo probatur ex Conc. Arausic. 2. can. 7. ubi definitur, hominem per naturae vigorem, Evangelicae praedicationi consentire non posse, absque illuminatione, et inspiratione Spiritus sancti. Et in Triden. sess. 6. can. 3. de iustificat. anathematizatur, qui dixerit sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione, atque eius adiutorio, hominem credere posse, sicut oportet, etc. Qui autem assentitur omnibus mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo, proculdubio credit, sicut oportet: nam credit propter revelationem divinam, tamquam propter rationem formalem; sicut credit fides Christiana. Haereticus enim, aut infidelis, non assentitur mysteriis fidei, propter divinam revelationem, ut propter rationem formalem, sed propter alia motiva, vel rationes humanas, et ideo non credit fide divina, certa, et infallibili ex parte rationis formalis credendi, sed humana, et fallibili, et ita non credit, sicut oportet ad salutem. Et ad excludendam hanc fidem humanam addiderunt Concilia illam particulam, sicut oportet. Confirmatur: nam, ut colligitur ex S. Tho. 2. 2. q. 1. ar. 1. et q. 5. ar. 3. in corp. et ad 1. in hoc distinguitur fides Christiana, et humana, quod fides divina, seu Christiana innititur primae veritati revelanti, tamquam rationi formali; fides autem humana innititur testimonio humano, tamquam rationi formali credendi, aut alteri humano motivo. Ex quo rursus sequitur alia differentia, quod fides Christiana est certa, et infallibilis ex parte rationis formalis credendi; quia videlicet innititur rationi formali infallibili, et indefectibili, nempe primae veritati revelanti, quae nec falli potest, nec fallere: fides autem humana est fallibilis, et defectibilis, quia innititur fundamento fallibili, scilicet testimonio humano: ergo assensus, quo quis assentitur omnibus mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo, et quia a Deo revelata sunt, est assensus fidei Christianae, et qualis oportet ad salutem; non ergo potest haberi ex solis viribus naturae.
Tertio probatur ex August. lib. de dono perseverantiae cap. 17. ubi probat, fidem esse donum Dei, ex illo ad Eph. 6. Pax fratribus, et caritas a Deo Patre, et Domino Iesu Christo: Inquit enim: A quo ergo pax, et caritas, ab illo est et fides; propter quod ab illo non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. Et cap. 9. pro eadem sententia refert sanctum Cyprianum, S. Ambrosium, et Gregorium Nazianzenum, et cap. 20. Quid, inquit, nobis primitus, et maxime Deus iubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est; Da, quod iubes. Idem docet toto libro de praedestin. Sanctor. praesertim c. 2. 3. 6. et 9. et epist. 105. et duabus sequentibus, et tom. 3. lib. de Spiritu, et littera cap. 31. ubi ait: Quid est enim credere, nisi consentire, verum esse quod dicitur? et post pauca subdit: Nam et, ut credamus, Deus dedit. Quod probat auctoritate Apostoli 1. Corinth. 4. Quid habes, quod non accepisti? Et capit. 32. et 33. idipsum confirmat.
Quarto probatur ex S. Th. 2. 2. q. 6. ar. 1. ubi ait: Ad assensum hominis in ea, quae sunt fidei, praeter ea, quae exterius ad fidem adducunt, oportet ponere aliam causam interiorem, quae movet hominem interius, ad assentiendum iis, quae sunt fidei. Et in fine corporis sic concludit: Et ideo fides, quantum ad assensum, qui est principalis actus fidei, est a Deo interius movente per gratiam.
Quinto. Nam actus fidei est nostrae iustificationis initium, ut docet Concilium Tridentinum sess. 6. cap. 8. de iustificat. ex Apostolo ad Rom. 5. Iustificati ergo ex fide. Ergo si actus fidei habetur ex solis viribus naturae, initium nostrae salutis esset ex natura, sive ex nobis, quod non est admittendum.
III. Fidei initium est a Deo.— TErtia propositio. Non solum ipsa fides, sed etiam primum initium fidei procedit ex auxilio gratiae, et non ex solis viribus naturae. Habetur definita in Concil. Araus. can. 5. ubi ex auctoritate Apostoli ad Philip. 1.12 Qui coepit in vobis opus bonum, perficiet, etc. concludit, initium fidei esse ex dono gratiae. Et S. August. lib. de praedestin. Sanctor. c. 2. ait: Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt cetera. sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia;13 quod ibi probat multis testimoniis scripturae, praesertim ex illo 2. Cor. 3. Non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Prius autem est cogitare, quam credere; ergo, secundum Apostolum primum initium fidei non ex nobis, sed ex Deo est: Idem docet cap. 20.
Secundo probatur ratione S. Augustini cap. 2. de praedest. Sanctor. Nam si homo ex viribus naturae incipit credere, ut Deus augeat suo dono, et perficiat ipsam fidem; sequitur, gratiam, qua perficitur fides, secundum merita nostra dari: Quis enim dicat eum, qui coepit credere, ab eo, in quem credidit, nihil mereri? Unde idem August. lib. contra duas epist. Pelag. c. 8. inquit: Fortassis ergo ipsi eo modo saltem servant locum gratiae, ut sine illa putent, hominem posse habere boni, sed imperfecti cupiditatem; perfecti autem non facilius per illam posse; sed nisi per illam, omnino non posse; verum et sic, gratiam Dei, dicunt, secundum merita nostra dari.
Tertio probatur ratione eiusdem sancti Augustini lib. de praedestin. Sanctor. cap. 2. circa finem: nam, si initium fidei non est ex gratia, sed ex natura, sequitur, quod fides ipsa aucta, et perfecta non sit ex gratia, sed ex natura. Verba August. sunt: Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere, quod non habebat: ipse quod instituit augeat; omnino non video, nisi quia resisti non potest manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietas exordium sumit, donum Dei esse monstratur.
IV. Diligere Deum super omnia non potest homo in natura lapsa absque auxilio gratiae.— Quarta propositio. Liberum hominis arbitrium in natura lapsa non potest, absque auxilio gratiae, diligere Deum super omnia simpliciter,14 etiam ut est auctor naturae. Probatur ex Concilio Milevitano can. 4. ubi definitur utrumque esse donum Dei, et scire quid facere debeamus, et diligere, ut faciamus. Et in Conc. Arau. 2. can. 25. dicitur: Prorsus donum Dei est diligere Deum. Et in Trident. sess. 6. de iustif. can. 3. anathematizatur, qui dixerit sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione, atque eius adiutorio, hominem diligere posse, sicut oportet, etc. Dilectio autem Dei super omnia simpliciter, est sicut oportet ad salutem, quoniam cum illa non compatitur peccatum mortale, aut aversio a Deo, ut propositione 2. dictum est. Illa enim particula, sicut oportet, addita est in Concil. ad differentiam dilectionis imperfectae, qua peccator diligit Deum, in quantum eum conservat, vel propter aliud motivum humanum, non autem propter eius bonitatem, nec super omnia simpliciter.
Secundo probatur ex sacris litteris, ad Rom. 5. Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Et 1. Ioan. 4. Caritas ex Deo est.
Idem docet S. August. epist. 107. ad Vitalem: Liberum, inquiens, arbitrium, ad diligendum Deum, primi peccati granditate perdidimus: id est amisimus virtutem, ad diligendum Deum super omnia simpliciter, ex sola facultate naturae. Et lib. de gratia, et libero arbitrio cap. 18. Si non ex Deo, sed ex hominibus est dilectio Dei, et proximi, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Et S. Prosp. lib. cont. collatorem, cap. 30. Tanta est, inquit, secundum istum liberi arbitrii, vel incolumitas, vel facultas: ut caritatem, quae in omnium arce virtutum est, non ex Dei munere, sed ex sola habeat voluntate. Quod ibi impugnat multis testimoniis scripturae.
Secundo probatur ex S. Thoma 1. 2. q. 100. ar. 10. ad 3. ubi ait, quod praeceptum caritatis non impletur sine gratia. Et loquitur etiam de praecepto caritatis, ad quod obligatur homo, ex lege naturae, et q. 109. art. 3. in corp. sic ait: Homo in statu naturae integrae non indigebat dono gratiae superaddito naturalibus bonis, ad diligendum Deum naturaliter super omnia, licet indigeret auxilio Dei ad hoc eum moventis: sed in statu naturae corruptae indiget homo etiam ad hoc auxilio gratiae naturam sanantis.
Si dicatur, Scripturam sacram, Concilia, et Patres loqui de dilectione supernaturali: non autem de dilectione mere naturali, qua Deus diligitur super omnia simpliciter; contra: nam Pelagius, quem concilia, et Scriptura sacra damnat, numquam docuit, dilectionem, quam ipse statuit ex solis viribus naturae, esse supernaturalem, sed absolute dixit, dilectionem Dei super omnia, et propositum absolutum numquam peccandi haberi posse simpliciter ex viribus naturae; et tamen hanc eius assertionem damnant Concilia, et sancti Patres, praesertim Aug. et Prosper: ergo.
Confirmatur: nam Pelagius asseruit, dilectionem Dei super omnia haberi posse ex solis viribus naturae: ergo loquebatur de dilectione mere naturali. Patet consequentia: nam dilectio procedens ex solis viribus naturae est mere naturalis: ergo Concilia, quae determinant contra Pelagium, hominem ex solis viribus naturae non posse diligere Deum super omnia, loquuntur etiam de dilectione naturali, qua absolute diligitur Deus super omnia. Accedit quod S. Thom. ubi supra expresse loquitur de dilectione naturali.
V. Quinta propositio. Homo in natura lapsa absque auxilio gratiae implere non potest omnia praecepta, etiam legis naturalis, aut superare quamcumque magnam difficultatem, et tentationem pro quolibet etiam parvo tempore,15 quam, pro eadem lege servanda, necesse sit vincere. Probatur ex Conciliis, et Patribus adductis propositione praecedenti: nam praeceptum etiam legis naturalis diligendi Deum super omnia simpliciter, non potest homo servare in natura lapsa, absque auxilio gratiae, ut in eadem propositione ostensum est.
Tentationes graviores sine auxilio gratiae vinci non possunt.— Probatur secundo: nam S. Augustin. epist. 106. ad Paulinum refert, fuisse assertionem damnatam Pelagii, victoriam nostram non ex Dei adiutorio esse, sed ex libero arbitrio; et ibidem docet: unumquemque fidelem teneri confiteri, quando contra tentationes concupiscentiasque illicitas dimicamus, quamvis et illic habeamus liberam voluntatem: non tamen ex illa, sed ex adiutorio Dei, nostram provenire victoriam: ergo, etc.
Tertio probatur: quia Innocentius I. in epist. ad Concilium Carthaginense ait: Penes nos ad resistendum, non liberum arbitrium, sed Dei solius potest facere auxilium. Et Caelestinus I. epist. 1. cap. 6. definit, Neminem, etiam baptismatis unda renovatum idoneum esse, ad superandas diaboli insidias, et ad vincendas carnis concupiscentias nisi, per quotidianum Dei adiutorium, perseverantiam bonae conversationis acceperit: et intelligitur de gravioribus tentationibus occurrentibus; pro quolibet etiam parvo tempore, quas ob infirmitatem naturae, nisi adiuvetur per gratiam, non potest homo superare. Unde S. Prosp. lib. cont. collat. capit. 33. et 35. acriter reprehendit Cassianum, eo quod dixerit: Non ex Dei gratia, sed suis viribus, Iob superasse diaboli tentationes: Gratiam autem solum prohibuisse ne violentissimus inimicus animam eius amentem faceret, et impotem sensu, atque imparem eam, et iniquo certaminis pondere praegravaret.
De homine faciente, quod in se est ex solis viribus naturae.
VI. SExta propositio: Nulla est lex, aut fuit umquam a Deo statuta, dandi auxilia actualia praevenientis gratiae facientibus totum, quod in se est, ex sola facultate naturae,16 nec Christus Dominus meruit, aut voluit esse talem legem.
Nulla lex est a Deo statuta dandi auxilia gratiae iis, qui bene utuntur bonis naturae.— Est S. August. lib. 1. quaest. ad Simplicianum circa finem, Vers. Non enim habes, etc. ubi docet, quod multoties Deus relinquit in infidelitate homines, qui intendunt bonis operibus moralibus ex facultate naturae, et alios vocat ad fidem, qui sunt moribus corrupti, pessimi, et maximi peccatores. Sentit ergo Aug. non esse legem statutam a Deo, de dandis auxiliis gratiae facientibus, quod in se est ex facultate naturae. Item etiam lib. 1. contr. duas epist. Pelag. cap. 8. inquit: Si enim sine Dei gratia per nos incipit cupiditas boni; ipsum coeptum erit meritum, cui, tamquam ex debito, gratiae venit adiutorium: ac sic gratia Dei non gratis donabitur, sed meritum nostrum dabitur.17 Quibus verbis docet, quod operationes antecedentes gratiam, ex sola facultate naturae procedentes, quibus positis datur gratia, sunt initium aliquod eiusdem gratiae, et aliquale meritum ipsius: quod etiam docet latius lib. de praedest. Sanctor. cap. 2. ergo S. Aug. intellexit, non esse talem legem; alias idem actus ex viribus naturae incoeptus infallibiliter elevaretur a Deo per gratiam se inserentem, et fieret supernaturalis, et qualis ad salutem oportet; et ita initium gratiae esset ex nobis, quod tamen in Pelagianis, et Semipelagianis semper damnavit S. Augustinus.
Est S. Prosperi lib. contra collatorem cap. 4. 5. et 6. ubi illam Cassiani assertionem impugnat: Qui cum in nobis ortum quemdam bonae voluntatis inspexerit, illuminat eam confestim, atque confortat, et incitat ad salutem, incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viderit emersisse. Sentit ergo S. Prosper, nullam esse legem a Deo statutam, conferendi facientibus, quod in se est ex solis viribus naturae, auxilia praevenientis gratiae, quibus actus incoepti per naturam fiant, sicut ad salutem oportet. Et cap. 6. subdit S. Prosper: Quomodo autem non advertis, te in illud damnatum incidere, quod velis nolis convinceris dicere, Gratiam Dei secundum merita nostra dari, cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis hominibus, propter quod gratiam consequantur, affirmas? Non enim nullius meriti haberi potest petentis fides, quaerentis pietas, pulsantis instantia, praecipue cum omnes eiusmodi, et accipere, et venire, et intrare dicantur. Sentit ergo, gratiam secundum merita nostra dari, si asseratur, Deum eam ex lege infallibiliter conferre, facientibus totum, quod in se est ex solis viribus naturae, petendo, quaerendo, pulsando, etc. Unde lib. de vocat. gent. c. 9. ait. Manet prorsus, et quotidie impletur, quod Abrahae dominus sine conditione promisit, sine lege donavit. Eadem est sententia S. Thom. 1. 2. q. 112. ar. 3. in corp. ubi docet, quod praeparatio, si consideretur secundum quod est a libero arbitrio, nullam necessitatem habet ad gratiae consequutionem. Et idem docet q. 109. ar. 6. ad 2. ubi explicat illud: Facienti, quod in se est, Deus non denegat gratiam; de faciente, quod in se est moto auxilio divino, et eamdem explicationem tradit super caput undecimum ad Roman. Lect. 3. circa medium, qui locus est insignis, et necessario videndus. Et 3. cont. gen. c. 149. per totum praesertim, rat. 1. et 3. probat, non posse hominem auxilium divinum mereri, sed neque consequi illud propria virtute; sic enim ait in prima ratione: Homo non movet seipsum ad hoc, quod adipiscatur divinum auxilium, quod supra ipsum est: sed potius ad hoc adipiscendum a Deo movetur. Motio autem moventis praecedit motum mobilis ratione, et causa: non igitur propter hoc datur nobis auxilium divinum, quia nos ad illud per bona opera promovemur: sed potius nos ideo per bona opera proficimus, quia divino auxilio praevenimur. Si autem esset praedicta lex a Deo statuta, homo propria virtute consequeretur auxilium praevenientis gratiae, faciendo totum, quod in se est ex solis viribus naturae.
Praeterea: nam, ut dicit sanctus Thomas 2. 2. quaest. 80. in corpor. debitum legale est, ad quod reddendum, aliquis lege astringitur: ergo si Deus astrinxit seipsum sua lege, ad danda auxilia praevenientis gratiae facientibus, quod in se est, ex facultate naturae: talia auxilia essent illis debita secundum legem, et ita gratia non esset gratia, quia non gratis, sed ex debito daretur. Dicitur enim ad Roman. 4. Ei, qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Et cap. 11. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia non esset gratia.
Nec satis est respondere, gratiam praevenientem dari ex lege facientibus, quod in se est, non quidem propter eorum merita, quae nulla sunt sine gratia, sed propter merita Christi Domini: hoc enim non commendat, sed potius obscurat Christi merita infinita, cum id nihil aliud sit, quam mereri, quod gratia eius non esset gratia, sed merces.
Ex quo sequitur, hominem non posse ex solis viribus naturae petere, vel desiderare auxilium gratiae, sed necessario dicendum est, tale desiderium procedere ex auxilio praevenientis gratiae, alias initium gratiae esset ex nobis. Dicit enim Augustinus libro de corrept. et gratia, capite 1. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam eius volet? Ac per hoc, et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: Et dixi, nunc coepi: haec est immutatio dexterae excelsi. Et in Concilio Arausicano canone 6. definitur: Si quis sine gratia Dei, credentibus, volentibus, desiderantibus, conantibus, laborantibus, vigilantibus, studentibus, petentibus, quaerentibus, pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus: non autem, ut credamus, velimus, vel haec omnia sicut oportet agere valeamus, per infusionem, et inspirationem Sancti spiritus in nobis fieri confitetur, etc. resistit Apostolo dicenti: Quid habes, quod non accepisti?18 et gratia Dei sum id quod sum.19
De comparatione gratiae, et liberi Arbitrii adinvicem.
VII. Gratia adiuvans est praeveniens.— SEptima propositio. Deus sua gratia adiuvante influit in liberum arbitrium illud praemovendo,20 ut cooperetur, et similiter vere efficienter causat simul cum eodem libero arbitrio, piam eius operationem. Itaque operatio divina duo facit. Primum est movere efficaciter liberum arbitrium, ut operetur. Alterum est, simul cooperari cum eodem arbitrio, et producere vere efficienter actum liberum. Et quidem quod Deus concursu simultaneo producat efficienter cum libero arbitrio piam eius operationem in se ipsa, fatentur omnes Doctores Catholici contra Durandum, et constat ex dictis disputatione 18. praesertim numero 11. et disputatione 24. numero primo. Quod autem etiam praeveniat liberum arbitrium illud movendo, ut consentiat,21 probatur auctoritate Gelasii Papae epistola 5. ad universos Episcopos per Picenum, ubi sic loquitur:22 Magister Gentium clamat, cuncta breviter in se dona concludens: Gratia Dei sum id, quod sum, et Gratia eius in me vacua non fuit:23 ut ostenderet, quia donum gratiae non ipse praecesserit, sed fuerit subsequutus, atque monstraret, cooperatorem se esse gratiae, subsequendo. Si ergo liberum arbitrium cooperatur gratiae, subsequendo: ergo gratia adiuvans cooperatur eidem arbitrio, illud praeveniendo, et movendo.
Secundo probatur ex Concilio Tridentino sessione 6. de iustificatione cap. 5. vers. per eius excitantem, atque adiuvantem gratiam etc. ubi gratiam praevenientem dividit in excitantem, et adiuvantem. Sentit ergo gratiam adiuvantem, qua adiuvans est, esse praevenientem.
Tertio probatur ex sancto Augustino epistola 107. ad Vitalem, ubi hanc dicit potissimam eius cum Pelagio, de Dei gratia, fuisse quaestionem:24 Utrum praecedat haec gratia, an subsequatur hominis voluntatem; hoc est: Utrum ideo nobis detur, quia volumus, an per ipsam Deus etiam hoc efficiat, ut velimus. Pelagius enim asserebat, dari, quia volumus: Sanctus autem Augustinus contendebat, per illam Deum efficere, ut velimus. Unde libro 3. Hypognost. post medium, ait: In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii: id est, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuevisti, quia ego prior volui, Deus voluit; iam meritum facis, ut gratia ex operibus, iam non sit gratia, sed merces. Et sanctus Prosper epistola ad Augustinum vers. unde quia in istis, ait: Principium salutis male in homine collocatur, si divinae voluntati impie voluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuvetur, quia voluit, non ideo, quia adiuvatur, velit. Cum ergo sanctus Augustinus, et sanctus Prosper contra Pelagianos, et Semipelagianos contendant, liberum arbitrium ideo velle, quia a Deo adiuvatur, evidens est, eos sentire, gratiam adiuvantem, qua adiuvans est, praevenire liberam cooperationem arbitrii, non quidem tempore, sed ordine dumtaxat rationis, et causalitatis.
Denique probatur ex S. Thom. 1. 2. q. 111. ar. 2. in corp. ubi auxilium divinum, quo nos movet, ad bene volendum, et agendum, dividit in gratiam operantem, et cooperantem. Sentit ergo, Deum per gratiam cooperantem, sive adiuvantem movere liberum arbitrium ad agendum, ac per consequens esse praevenientem, quatenus praemovet ipsum arbitrium, ut operetur.
VIII. Deus non expectat hominis consensum.— Octava propositio. Postquam Deus sua excitante gratia pulsat, et tangit hominum corda,25 non expectat, ut ipsa voluntas ex sua innata libertate inchoet suum motum, consentiendo: sed Deus per gratiam adiuvantem efficit, ut libere, et infallibiliter consentiat. Probatur ex Concilio Arausic. 2. can. 4. Si quis, ut a peccato purgemur, voluntatem nostram Deum expectare, contendit, etc. Et intelligit Concilium, quod non expectat hominis liberum consensum, etiam postquam excitavit illum: nam ideo probat, quod non expectat, quia per Spiritus sancti infusionem, et operationem efficit, ut purgari velimus.
Probatur secundo ex S. Aug. epist. 107. circa finem: Quomodo, inquit, Deus expectat voluntates hominum, ut praeveniant eum, quibus det gratiam; cum gratias ei non immerito agamus, de iis, quibus non ei credentibus, et eius doctrinam voluntate impia persequentibus misericordiam praerogavit, eosque ad seipsum Omnipotentissima facilitate convertit, ac volentes ex nolentibus fecit; ut quid ei inde gratias agimus, si hoc ipse non fecit? Ubi Aug. loquitur de gratia efficaci, qua Deus facit ex nolentibus volentes: nam de ista gratia fuit controversia eius saltem potissima cum Pelagio; ut disput. 99. nu. 2. ostensum est. Cum ergo per istam gratiam Deus vere efficienter faciat, nos velle purgari, relinquitur, etiam postquam nos excitavit, non expectare nostram voluntatem, ut purgari velimus; sed ipsum velle Deum in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operari, ut in Conc. Araus. can. 9. dicitur.
IX. Gratia, et lib. arb. non sunt duae causae partiales piae operationis26.— NOna propositio. Gratia adiuvans, et liberum arbitrium non sunt causae partiales supernaturalis consensus,27 sicut duo trahentes navim, ita ut neutra praemoveatur ab alia, vel efficiat eam secum cooperari. Probatur ex locis Concil. et Patrum allegatis in duobus praecedentibus propositionibus. Praeterea id docet expresse S. Th. 4. con. Gen. c. 7. n. 16. ubi ait, quod, quando duo agentia partialiter trahunt navim, quia virtus cuiuslibet imperfecta est, et insufficiens ad istum effectum, ex diversis virtutibus congregatur una virtus omnium, quae sufficit ad trahendum navim. Quibus verbis significat, causas partialiter concurrentes esse imperfectas, et propterea ex duabus unam integram, et totalem constitui: Impossibile est autem causalitatem divinam esse imperfectam: ergo. Eamdem28 propositionem docet S. Aug. S. Ans. S. Bernar. et alii Patres, quorum testimonia disp. 85. n. 3. et disp. 62. n. 2. adduximus.
De Praescientia, et Praedestinatione Dei gratuita.
X. Scientia media non est constituenda29.— DEcima propositio. Non est in Deo constituenda scientia media,30 qua, ante actuale decretum voluntatis suae, cognoscat, quid arbitrium creatum ex sua innata libertate acturum esset, si in tali rerum ordine collocetur; vel si tali, vel tali supernaturali excitatione, etiam interius invitetur, et alliciatur: sed omnis praescientia cooperationis arbitrii futurae, etiam ex hypothesi praedicta, praesupponit in signo rationis liberum decretum voluntatis divinae, quo absolute, vel data illa hypothesi velit in nobis, atque nobiscum operationem illam efficere, si est bona; aut permittere, si est mala. Probatur ex sacris litteris, in quibus asseritur, nihil esse futurum, nisi Deus fieri velit. Apoc. 4. Tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt. Sap. 11. Quomodo autem posset aliquid permanere, nisi tu voluisses? ad Eph. 1. Qui operatur omnia, secundum consilium voluntatis suae: ergo ante praedictum decretum nihil est, aut intelligi potest, ut futurum, etiam data quacumque hypothesi.
Secundo probatur ex S. Aug. in Ench. ad Laur. c. 95. ubi ait: Non ergo fit aliquid, nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo, ut fiat, vel ipse faciendo, etc. Cui proculdubio quam facile est, quod vult, facere: tam facile est, quod non vult, esse non sinere: Et expressius lib. de praed. SS. c. 14. explicans illud Sap. 4. Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. ait: Hoc dictum est, secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat, id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto: non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. Et lib. 1. de anim. et eius orig. c. 12. eos arguens, qui dicebant, Deum permittere, ut multi infantes in peccato originali decederent, quoniam praesciebat ipsos futuros iniquos, si viverent: inquit: Ipsa exinanitur omnino praescientia, si quod praescitur, non erit. Quomodo enim dicitur praesciri futurum, quod non est futurum?
Praeterea; nam haec praescientia media, seu conditionata fuit impugnata a SS. Prosp. et Hilar. Etenim S. Prosp. epist. ad Aug. ait: Sed intantum quibuscumque commentitiis meritis electionem Dei subiiciunt, ut quia praeterita, quae non extant; futura, quae non sint futura, confingant, novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. Et S. Hilar. epist. ad Aug. idipsum commemorat dicens: Cum autem dicitur eis, quare aliis, vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, vel nunc praedicetur, quod aliquando pene omnibus, sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit, dicunt, id praescientiae esse divinae: ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annunciaretur, vel annuncietur, quando, et ubi praenunciabatur esse credenda. Et hoc, non solum aliorum Catholicorum testimoniis, sed etiam sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur. Attribuebant enim Massilienses praedictam scientiam conditionatorum praecedentem omne liberum divinae voluntatis decretum Augustino. Quibus respondens S. Aug. lib. de praed. SS. docet, praescientiam futurae cooperationis arbitrii sequi ad decretum, quo Deus praedestinavit, ut homines Deo vocanti consentirent. Nam c. 10. ait: Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est: Fecit, quae futura sunt. Et explicans illud ad Rom. 4: Quoniam quaecumque promisit potens est, et facere; inquit: Non ait praedicere, non ait praescire: nam et aliena facta potest praedicere, ac praescire, sed ait: Potens est, et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. Et c. 19. subdit: Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, qui nos sanctos, et immaculatos facit. Idem dicit lib. de dono persev. c. 14. vers. An quisquam dicere audebit. Et c. 18. vers. Nullius igitur.
Haec etiam est expressa sententia S. Th. qui tantum constituit in Deo duplicem scientiam, videlicet simplicis intelligentiae, per quam cognoscit omnia possibilia, et scientiam visionis, per quam cognoscit existentia in aliqua differentia temporis; ut 1. p. quaest. 14. artic. 9. in corp. 3. p. q. 10. art. 2. ad 2. et aliis pluribus in locis disp. 6. num. 5. adductis. Accedit, quod sanctus Doctor 1. part. quaest. 14. artic. 13. in corp. docet, quod de futuro contingenti, ut est in sua causa contingenti, haberi non potest, nisi coniecturalis cognitio. Et idem docet, q. 57. a. 3. et q. 86. a. 3. in corp. et ar. 4. etiam in corp. et q. 16. de malo artic. 7. Sentit ergo, ante decretum divinae voluntatis determinantis futurum contingens ad alteram partem, non esse scibile per certitudinem, etiam a Deo.
XI. Praedestinationis ex parte nostra nulla datur causa.— Undecima propositio. Nulla datur ex parte nostra causa, ratio, vel conditio,31 propter quam divina providentia, supernaturalis comparatione huius, vel illius sortiatur rationem formalem praedestinationis, vel retineat rationem communem providentiae: sed praedestinatio ipsa reducenda est in solam Dei voluntatem gratuitam. Probatur ex sacris litteris, ad Rom. 9. Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, (ut secundum electionem propositum Dei maneret) non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: quia maior serviet minori, sicut scriptum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Et rursus: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Et ad Roman. 11. Reliquiae, secundum electionem gratiae, salvae factae sunt. Et ad Ephes. 1. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum, secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae. Et post pauca. In quo nos sorte vocati sumus, praedestinati secundum propositum, quod de proposito gratuito voluntatis Dei, non de proposito hominis a Deo praecognito intelligendum esse, antiquorum Patrum communi consensu apertissime constat, praesertim Aug. lib. 2. contr. duas epist. Pelag. c. 9. et lib. de correp. et grat. c. 7. Et Mat. 11. Ita Pater, quia sic placitum fuit ante te. Eadem est sententia S. Aug. q. 2. ad Simplic. et lib. de praedestin. Sanct. c. 15. 16. et 17. vers. praesciebat ergo, ait Pelagianus, et epist. 106. ubi pro hac doctrina urget locum inductum Apost. ad Rom. 9. Idem confirmat in omnibus fere suis libris contra Pelag. conscriptis. Eamdem sententiam docet sanctus Thomas 1. par. quaest. 23. art. 5. et 3. contra Gentes cap. 163. et quaest. 6. de veritate articul. 2. et super capit. 15. Ioan. Lect. 5. et ad Roman. 9. Lect. 2. et ad Eph. 1. Lect. 1. in quibus locis affirmat, praescientiam meritorum non esse causam praedestinationis, quantum ad integrum illius effectum. Et intendit sanctus Thomas excludere etiam conditionem sine qua non; et merita procedentia, non solum ex viribus naturae, sed etiam ex auxilio gratiae, ut disp. 110. n. 12. et 13. visum est. Et ratio id convincit: nam cum omnia merita, quibus praedestinati ad vitam aeternam perveniunt, sint divinae praedestinationis effectus, non possunt esse eius causa, quantum ad integrum effectum illius.
XII. Deus absoluto decreto omnia praedeterminavit.— DUodecima propositio. Deus absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis, antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii futuri,32 praedeterminavit omnes actus bonos, qui in tempore fiunt, eos praesertim, per quos praedestinati ad vitam aeternam perveniunt. Probatur ex sacris litteris, locis propositione 10. adductis. Praeterea probatur aliis auctoritatibus scripturae, et sanctorum Patrum, praesertim S. Dionysii Areopagitae, S. Anselmi, S. Damasc. S. August. S. Thom. et aliorum Doctorum, quorum testimonia disp. 22. n. 28. et seqq. adduxi. Videatur S. Th. quodlib. 12. q. 3. ar. 4. ubi ait, quod a providentia Dei omnia sunt praedeterminata, et ordinata. Et idem dicit super caput 5. Dionys. de divin. nomin. Lect. 3. et 1. p. q. 19. ar. 3. ad 5. et q. 116. ar. 1. 3. et 4.
XIII. Liberi arb. cooperatio cum gratia est praedestinationis effectus.— DEcimatertia propositio. Cooperatio liberi arbitrii cum gratiae donis est in praedestinatis effectus praedestinationis,33 et efficienter procedit a Deo faciente per auxilium gratiae, quod nos libere cooperemur; ac per consequens non dependet a sola, et innata arbitrii libertate. Probatur ex Celest. Pap. epis. ad Episc. Gall. c. 7. ubi docet, quod nemo, nisi per Christum, libero bene utatur arbitrio.
Secundo probatur ex S. Aug. lib. de dono persev. c. 14. dicente: Nam si in nullo gloriandum, quando nostrum nihil est; profecto, nec de obedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tamquam non nobis desuper donata, dicenda est. Et lib. 1. retract. c. 9. ait: Et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna, et media, et minima ex Deo sunt; sequitur, ut ex Deo sit et bonus usus liberae voluntatis, quae virtus est, et in magnis numeratur bonis. Et libro 2. de peccat. merit. et remiss. cap. 18. Sed laborant homines, invenire in nostra voluntate, quid boni sit nostrum, quod nobis non sit ex Deo; et quomodo inveniri possit ignoro. Et post pauca ex illis verbis Apostoli: Quid habes, quod non accepisti? probat, bonum usum arbitrii non esse ex nobis, sed ex Deo. Et S. Prosper contra collatorem definit. 11. ait: Impius sensus, qui putat beatiorem esse hominem, cui Deus nihil dederit, quam cui universa contulerit.
Tertio probatur ex sancto Thoma 1. par. q. 23. a. 5. in corp. ubi ostendit, bonum usum gratiae esse ex gratia, quia quidquid est in homine ordinans ipsum ad salutem, comprehenditur totum sub effectu praedestinationis. Et in solut. ad 1. ait, quod usus gratiae praescitus non est ratio collationis gratiae, sed finis. Et 1. 2. quaest. 111. ar. 2. ad 2. ait, quod Deus non sine nobis nos iustificat, quia per motum liberi arbitrii, dum iustificamur, Dei iustitiae consentimus; ille tamen motus non est causa gratiae, sed effectus; unde tota operatio pertinet ad gratiam.
Quarto probatur ratione sancti Augustini lib. 2. de pecc. merit. et remiss. cap. 18. allegato: nam, si posse velle bonum est ex Deo, et bonus usus ex nobis, sequitur, quod melius sit id, quod a nobis, quam quod a Deo est: nam actu operari bonum, melius est, quam posse bonum operari: consequens autem absurdissime dicitur: ergo.
De duplici auxilio Gratiae: sufficienti scilicet, et efficaci.
XIV. Auxilium gratiae duplex aliud sufficiens, aliud efficax.— Decimaquarta propositio. Necessario distinguendum est duplex Dei adiutorium, sive auxilium gratiae, aliud sufficiens, quo homo potest ad Deum converti, vel pie operari, aliud efficax, quod Deus efficit, ut actualiter convertatur, et pie operatur.
Probatur ex sacris litteris: nam de auxilio sufficienti dicitur Apoc. 3. Ego sto ad ostium, et pulso, etc. Prov. 1. Quia vocavi; et renuistis. Matth. 20. Multi sunt vocati, pauci vero electi. Act. 7. Vos Spiritui sancto semper resistitis; quo adiutorio vocati sunt. Luc. 14. Qui noluerunt venire ad nuptias. De auxilio efficaci loquitur Apostol. 1. ad Cor. 1. cum dixit: Ipsis vocatis Iudaeis, et Graecis praedicare se Christum. Et ad Rom. 8. Quos praedestinavit, hos et vocavit. Et iterum: Iis, qui secundum propositum vocati sunt Sancti. Et rursus: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori.34 Ex vocante non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens, ut Aug. ait q. 2. ad Simpl. De eodem adiutorio loquitur Dominus per Ezech. dicens: Faciam, ut in praeceptis meis ambuletis. Et Ioan. 6. Omnis, qui audit a Patre, et didicit, venit ad me. Non enim ait, ut observavit Augustinus;35 Omnis qui audivit a Patre et didicit, potest venire ad me; sed ait: venit ad me; quia omnis, qui didicit a Patre non solum potest venire, sed venit. Sic enim docet, Deus eos qui, secundum propositum vocati sunt, simul donans, et quod agant scire, et quod sciunt agere. Haec est gratia potentior, alta, atque secreta, per quam Deus operatur in nobis, quamvis non sine nobis libere cooperantibus, consensum bonae voluntatis: per quam gratiam non solum aversas, sed et adversas ad se convertit voluntates, faciens ex nolentibus volentes; ex non credentibus, vel diligentibus credentes, et diligentes; ex repugnantibus, consentientes; cum gratia, quae per Iesum Christum nobis confertur (ut verbis utamur Aug.) sit effectrix bonae voluntatis.36
Probatur auctoritate S. Aug. lib. de corrept. et grat. c. 12. dicentis: Adiutoria gratiae distinguenda sunt, aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. Et lib. de praed. SS. c. 16. eamdem distinctionem constituit, et eam probat multis testimoniis scripturae.
Item sanctus Thomas 1. 2. q. 109. art. 10. ad 2. et super illud 1. Timothei 2. Dedit se in redemptionem pro omnibus, inquit, pro omnibus sufficienter, pro aliquibus efficaciter. Idem dicit ad Hebraeos 9. in fine in illa verba: Ad multorum exhaurienda peccata. Et in 4. sentent. distinction. 8. quaestione 2. articulo 2. quaestiuncula 3. ad septimum, inquit: Quod sanguis Christi effusus est pro omnibus, quo ad sufficientiam, sed pro electis tantum, quo ad efficaciam. Distinguitur autem auxilium efficax ab auxilio sufficienti, non solum in ratione extrinseca gratuiti doni, seu beneficii, quia videlicet datur in illis circumstantiis, in quibus Deus praescit hominem esse consensurum, si per illud praemoveatur: sed quia pro ut venit a Deo, atque ex decreto eius absoluto convertendi hominem, habet intentionaliter quamdam realem virtutem ad permovendum liberum arbitrium, quam non habet auxilium, quod est solum sufficiens, ut constat ex dictis disput. 72. num. 2.
XV. Auxilium efficax non solum moraliter, sed etiam efficienter movet lib. arb. ad bene operandum.— Decimaquinta propositio. Auxilium efficax praevenientis, seu praeoperantis gratiae movet liberum arbitrium hominis ad bene operandum, non solum suadendo, alliciendo, invitando, aut aliter etiam interius moraliter attrahendo; sed etiam efficaciter, et vere efficiendo, ut ipsum arbitrium a Deo motum, et excitatum se determinet ad bene operandum, et operetur. Probatur ex Concilio Araus. 2. can. 9. ubi dicitur: Quoties bona agimus, Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur. Operari autem solum moraliter suadendo, est metaphorice operari, et non proprie, ut docet S. Thomas q. 3. de malo art. 3. in corp. Et can. 6. definitur, per infusionem, et inspirationem Sancti spiritus in nobis divinitus fieri, ut credamus, velimus, etc. Et in Trident. sess. 6. de iustif. can. 4. definitur, liberum hominis arbitrium a Deo motum, et excitatum, libere cooperari assentiendo Deo excitanti, atque vocanti. Probatur praeterea ex sancto Augustino lib. de grat. et libero arb. c. 16. ubi ait: Certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit; Faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis. Et libr. 1. cont. duas Epist. Pelag. cap. 19. Trahitur, inquit, miris modis, ut velit, ab illo, qui novit intus in ipsis hominum cordibus operari, non ut homines, quod fieri non potest, nolentes credant, sed ut volentes ex nolentibus fiant. Nec potest explicari sanctus Augustinus de efficacia solum morali, quae est per suasionem, et excitationem internam; hanc enim admisit Pelagius, licet negaverit esse simpliciter necessariam ad salutem, quem tamen sanctus Augustinus libro de gratia Christi cap. 7. et 10. vehementer impugnat, quia solum constituebat praevenientem37 gratiam moraliter suadentem, non autem vere efficientem, ut homo velit, ut patet ex verbis Pelagii relatis eodem c. 10. ab Augustino. Dicebat enim: Non adiutorio Dei, sed ex nobis ipsis in nobis effici voluntatem bonam. Ubi verbum, effici, veram efficientiam significat. Eamdem conclusionem docet aperte sanctus Prosper epistola de libero arbitrio ad Rufinum, ubi ait: Quis ambigat, tunc liberum arb. cohortationi vocantis obedire, cum in illo gratia Dei affectum credendi, obediendique generavit? Alioquin sufficeret moneri hominem, non etiam in ipso novam fieri voluntatem; sicut scriptum est: Praeparatur voluntas a Domino:38 Et sicut ait Apostolus: Deus est enim, qui operatur in vobis, et velle, et perficere pro bona voluntate.39 Pro qua bona voluntate, nisi quam in ipsis operatus est Deus? Ut quod donaverat velle, donaret, et facere. Expendantur illa verba Alioquin sufficeret moneri hominem: quibus evidenter ostendit, efficaciam praeoperantis gratiae, non esse solum moralem, seu per modum suadentis, sed etiam ad modum causae physicae, seu vere efficientis, ut liberum arbitrium cooperetur. Idem docet S. Th. super c. 6. Ioan. Lect. 5. in illa verba: Nemo potest venire ad me, nisi Pater traxerit eum: Ubi ait: Trahit multos Pater ad Filium per instinctum divinae operationis moventis interius cor hominis, ad credendum. Philip. 2. Deus est, qui operatur in nobis velle, et perficere. Et ibi distinguit hanc tractionem ab ea, quae fit suasione, aut interna revelatione. Et infra explicans illud: Omnis, qui audit a Patre, etc. inquit: Attractio Patris efficacissima est: quod probat: quia omnis, qui audivit a Patre, et didicit venit ad Christum. Et 2. 2. quaest. 6. artic. 1. in corp. ait, quod fides, quantum ad assensum, est a Deo interius movente, per gratiam. Et 1. 2. q. 109. ar. 1. in corp. ait, quod sicut motus omnes corporales reducuntur in motum caelestis corporis, sicut in primum movens corporale; ita omnes motus, tam corporales, quam spirituales reducuntur in primum movens, simpliciter: quod est Deus. Et ideo quantumcumque natura aliqua corporalis, vel spiritualis ponatur perfecta, non potest in suum actum procedere, nisi moveatur a Deo. Et idem dicit art. 9. in corp. et in omnibus fere articulis quaest. 111. et 1. p. q. 105. ar. 4. in corp. et q. 106. art. 2. in corp. et q. 111. art. 2. in corp. quibus in locis, et aliis quam plurimis docet, Deum movere voluntatem non solum ex parte obiecti, et per modum suadentis, sicut Angelus, aut homo potest movere alterius voluntatem, sed ex parte potentiae, et per modum vere, et proprie agentis, et perficientis.
Eamdem propositionem confirmant omnia loca adducta pro assertione 13. Si enim ipsum cooperari, et consentire liberi arbitrii est a Deo, tamquam a causa per se efficiente, relinquitur, Deum per auxilium efficax praevenientis gratiae, non solum moraliter, sed vere efficienter operari, ut ipsum arbitrium libere consentiat.
XVI. Auxilii divini efficacia fundatur in omnipotentia divinae voluntatis.— DEcimasexta propositio. Efficacia auxilii praevenientis gratiae, et connexio eius infallibilis cum libera cooperatione arbitrii, tota fundatur, et desumitur, tamquam ex prima radice ex omnipotentia Dei, atque ex absoluto, et efficaci decreto voluntatis eius volentis, ut homo, quem movet convertatur, et pie operetur:40 nec huiusmodi efficacia ullo modo dependet, etiam tamquam a conditione, sine qua non, ex futura cooperatione arbitrii creati:41 licet actus liber, quo perseverat homo, ab eius arbitrio moto a Deo effective dependeat.
Probatur ex locis Scripturae, sancti Augustini, et sancti Thomae propositione 14. adductis. Ideo enim sanctus Augustinus gratiam efficacem appellat vocationem secundum propositum, quia dependet ex proposito, et voluntate, non quidem hominis, sed Dei vocantis, ut contra Pelagianos explicat idem Augustinus lib. de correptione, et gratia, cap. 7. versiculo, electi sunt.
Praeterea etiam S. Thom. 1. 2. quaest. 112. artic. 3. in corpore, infallibilitatem cooperationis arbitrii revocat ad intentionem Dei moventis, quia ex decreto voluntatis Divinae, cuius virtus est intentionaliter in auxilio efficaci, habet ipsum auxilium, quod infallibiliter efficiat, ut liberum arbitrium pie operetur.
Ratio evidens id ipsum suadet: nam gratia efficax, inquantum efficax, praevenit cooperationem arbitrii, ut disput. 90. et 91. ostensum est: ergo antecedit illam ordine rationis, et causalitatis: non ergo dependet ab illa: prius enim non dependet a posteriori.
Ad haec. Cooperatio arbitrii est effectus auxilii efficacis in genere causae vere efficientis: ergo efficacia eiusdem auxilii non dependet ex cooperatione arbitrii: efficacia enim causae non dependet ab eius effectu, sed e contra effectus ipse dependet ex efficacia causae.
XVII. Gratia efficaci posita in libero arbitrio infallibiliter et libere convertetur.— DEcimaseptima propositio. Posita gratia efficaci in libero arbitrio, infallibiliter sequitur, quod ipsum liberum arbitrium consentiat, et pie operetur: ita, ut haec duo simul sint incompossibilia, quod scilicet gratia efficax ponatur in homine, et homo actu dissentiat. Probatur ex illo Ioan. 6. Omnis, qui audit a Patre, et didicit, venit ad me; non enim ait, potest venire ad me, sed venit, ut notavit Augustinus lib. de gratia Christi contra Pelagium, et Caelest. cap. 14. Est enim gratia effectrix bonae voluntatis, ut idem sanctus Augustinus quaestione 2. ad Simplicianum docet. Item ad Rom. 8. Et quos vocavit (scilicet vocatione secundum propositum, sive efficaci) hos et iustificavit. Threnorum 5.42 Converte nos Domine ad te, et convertemur? Isai. 46. Consilium meum stabit, et omnis voluntas mea fiet. et Esther 13. Domine, Domine, Rex omnipotens, in ditione enim tua cuncta sunt posita, et non est, qui tuae possit resistere voluntati, si decreveris salvare Israel. Et Genes. 50. Num Dei possumus resistere voluntati? Psalm. 134. Omnia, quaecumque voluit, Dominus fecit. Cum ergo auxilium efficax sit vocatio secundum propositum Dei volentis, hominem ad se convertere, et in eodem proposito fundetur; fit consequens, ut, sicut voluntas Dei efficax operatur infallibiliter, quaecumque vult: ita et auxilium efficax id ipsum infallibiliter operetur.
Secundo probatur ex S. Augustino lib. de corrept. et gratia, cap. 14. ubi ait: Cui volenti salvum facere, nullum hominum resistit arbitrium; sic enim velle, vel nolle, in volentis, aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Et in Enchir. ad Laurent. cap. 95. ait: Deus autem noster in caelo sursum; in caelo, et in terra omnia, quaecumque voluit, fecit. Quod utique non est verum si aliquid voluit, et non fecit; et quod est indignius, ideo non fecit, quoniam, ne fieret, quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae fidei confessionis initium, qua nos in Deum Patrem Omnipotentem credere confitemur: Neque enim veraciter ob aliud vocatur Omnipotens, nisi quia quidquid vult, potest; nec voluntate cuiuspiam creaturae, voluntatis Omnipotentis impeditur effectus. Et cap. 103. subdit: Nullus fit salvus, nisi quem Deus voluerit salvari; et ideo rogandus est, ut velit; quia necesse est fieri, si voluerit. Et lib. de corrept. et gratia, cap. 8. explicans illud Lucae 22. Ego rogavi pro te Petre, ait: Quando rogavit, ne fides eius deficeret; quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam fortissimam, invictissimam, et perseverantissimam voluntatem? et cap. 12. Subventum est, inquit, infirmitati voluntatis humanae, ut Divina gratia indeclinabiliter, et insuperabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non deficeret, nec adversitate aliqua vinceretur. Et in lib. de dono perseverant. cap. 14. ait, quod per beneficia Dei certissime liberantur, quicumque liberantur: ergo, etc.
Tertio probatur ex S. Thom. 1. 2. q. 112. art. 3. in corpore, ubi ait, quod si praeparatio ad gratiam consideretur secundum quod est a Deo movente, tunc habet necessitatem ad id, ad quod ordinatur a Deo, non quidem coactionis, sed infallibilitatis. Unde si ex intentione Dei moventis est, quod homo, cuius cor movet, gratiam consequatur; infallibiliter ipsam consequitur; secundum illud Ioan. 6. Omnis qui audit a Patre, et didicit, venit ad me. Et 2. 2. quaest. 24. art. 11. in corpore, ait: Virtus Spiritus sancti moventis animam infallibiliter operatur, quodcumque voluerit; unde impossibile est haec duo simul esse vera, quod Spiritus sanctus velit aliquem movere ad actum caritatis, et quod ipse caritatem amittat peccando. Et quaest. 23. de veritate, art. 5. ad 3. idem dicit. Et quaest. 6. de malo, artic. unico ad 3. ait: Deus movet voluntatem immutabiliter propter efficaciam virtutis moventis, quae deficere non potest.
XVIII. Perseverantiae donum, et eius efficacia ex liberi arbitrii cooperatione non pendet.— Decimaoctava propositio. Donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, et efficacia illius non dependet, etiam ut a conditione, sine qua non ex43 cooperatione nostri arbitrii, sed ex proposito, et decreto Dei absoluto efficiente, ut homo usque in finem in bono perseveret.
Est sancti Augustini lib. de corrept. et gratia, cap. 12. ubi ait:44 Ac per hoc, nec de ipsa perseverantia boni, voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari, qui eis non solum dat adiutorium, quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare, si velint: sed in eis etiam operatur et velle; ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint, et velint, perseverandi eis possibilitas, et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Et lib. de dono perseverantiae, cap. 7. ait: Prorsus in hac re non operosas disputationes expectet Ecclesia, sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit eos ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam, usque in finem. Et lib. de dono persever. cap. 2. et lib. de corrept. et gratia, cap. 12. ait: Cur perseverantia poscitur a Deo, si non datur a Deo? An et ista irrisoria petitio est, cum id ab eo petitur, quod scitur, non ipsum dare, sed ipso non dante, esse in hominis potestate?
Est S. Thom. 1. 2. quaest. 109. art. 10. in corp. ubi ait: Ad continuationem boni usque ad finem vitae, homo in gratia constitutus indiget divino auxilio ipsum dirigente, et protegente. et quaest. 114. art. 9. in corpore, ait: Perseverantia autem viae non cadit sub merito, quia dependet solum ex motione Divina, quae est principium omnis meriti: sed Deus gratis perseverantiae donum largitur, cuicumque illud largitur. Idem probant loca adducta pro tribus praecedentibus propositionibus. Denique sacrum Concil. Trid. sess. 6. de iustificat. cap. 13. ait, quod donum perseverantiae aliunde haberi non potest, nisi ab eo, qui potens est eum, qui stat, statuere, ut perseveranter stet, et eum, qui cadit, restituere: Si ergo donum perseverantiae aliunde haberi non potest, nisi a Deo: ergo eius efficacia non dependet ex cooperatione arbitrii; sed a solo Deo.
XIX. Auxilium efficax, et potentia dissentiendi simul compatiuntur in lib. arb.— DEcimanona propositio. Auxilium efficax, et potentia dissentiendi simul compatiuntur, et componuntur in eodem arbitrio. Probatur ex Concilio Tridentino sess. 6. de iustific. can. 4. ubi definitur, liberum arbitrium excitatum, et motum a Deo posse dissentire, si velit: sentit ergo, motionem Dei efficacem, et facultatem dissentiendi, si velit, simul esse in eodem arbitrio.
Praeterea probatur ex S. Prospero lib. 2. de vocat. gent. cap. 27. et 28. ubi ait: Quod Deus voluit eos velle, voluerunt: qui ad obediendum sibi ipsum velle sic donat, ut etiam a perseveraturis illam mutabilitatem, quae potest nolle, non auferat. Et sanctus Thomas quaest. 23. de veritate, art. 5. ad tertium, ait, quod quamvis non esse effectus Divinae voluntatis non possit simul stare cum Divina voluntate: potentia tamen deficiendi effectum simul stat cum Divina voluntate; non enim ista sunt incompossibilia: Deus vult istum salvari, et iste potest damnari; sed ista sunt incompossibilia: Deus vult istum salvari, et iste damnatur. Idem dicit quaest. 6. de veritate, art. 3. ad 7. cuius verba disput. 18. num. 23. adduximus.
XX. Gratia efficax non destruit, sed perficit libertatem arb.— Vigesima propositio. Per gratiam praevenientem praedicto modo efficacem non destruitur libertas arbitrii, nec usus actualis illius impeditur, sed mirum in modum perficitur, et roboratur. Probatur ex Concilio Tridentino, sessione 6. de iustificatione, cap. 5. et can. 4. ubi definitur, quod liberum arbitrium excitatum, et motum a Deo potest dissentire si velit. Item etiam Caelestinus Papa epist. ad Episcopos Galliae, cap. 12. ait: Quo utique auxilio, et munere Dei non aufertur liberum arbitrium, sed liberatur; ut de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, de imprudente fit providum.
Secundo probatur ex sancto Augustino lib. de spiritu, et littera, cap. 29. dicente: Liberum arbitrium evacuamus per gratiam? absit. Sed magis liberum arbitrium statuimus. Sicut enim lex per fidem, ita liberum arbitrium per gratiam non evacuatur, sed magis statuitur. Et lib. 1. cont. duas epist. Pelagianorum, cap. 20. ait: Numquid homines Dei, qui hoc scripserunt; immo ipse Spiritus Dei, quo auctore per eos conscripta sunt, oppugnavit liberum hominis arbitrium? absit. Sed Omnipotentis in omnibus, et iudicium iustissimum, et auxilium Dei misericordissimum commendavit.
Tertio probatur ex sancto Thoma in secundo sententiarum, distinct. 25. quaestione prima, articulo secundo, ad primum, ubi ait, quod etiam si Deus voluntatem hominis in aliud mutet, nihilominus tamen hoc sua Omnipotentia facit, ut illud, in quod mutatur, voluntarie velit. Et prima secundae, quaestione 10. articulo 4. ad primum, ait: Quod magis repugnaret Divinae motioni, si voluntas ex necessitate moveretur, quod suae naturae non competit; quam si moveretur libere, prout competit suae naturae. Item prima parte, quaest. 19. articulo octavo, et quaestione 83. articulo primo, ad tertium, ait: Deus igitur est prima causa movens, et naturales causas, et voluntarias. Et sicut naturalibus causis, movendo eas, non aufert, quin actus earum sint naturales; ita movendo causas voluntarias, non aufert, quin actiones earum sint voluntariae; sed potius hoc in eis facit. Operatur enim in uno quoque secundum eius proprietatem. Et tertio contra Gentes, cap. 148. multis rationibus ostendit, quod per auxilium divinae gratiae nullo modo praeiudicatur arbitrii nostri libertati. Et probari potest ex dictis in 19. propositione: nam gratia efficax, qua Deus movet liberum arbitrium ad consentiendum vocationi divinae, revera non aufert ab eodem arbitrio facultatem, qua potest dissentire, si velit, ut ex Concilio Tridentino constat: et ex his, quae in disputatione 18. num. 23. dicta sunt: sed efficit, quod cum possit ex sua innata libertate dissentire, non tamen dissentiat, sed infallibiliter consentiat: ergo non laedit in aliquo, sed potius perficit, ac roborat eius libertatem. Etenim, ut disputatione 115. et 116. dictum est, libertas consistit in facultate voluntatis, et rationis ad utrumlibet, scilicet ad operandum, et non operandum; ad consentiendum, et dissentiendum. Cum ergo voluntas etiam in illo instanti, in quo efficaciter movetur ad consentiendum vocationi divinae, retineat veram, et expeditam facultatem, qua potest dissentire, si velit; relinquitur, per huiusmodi gratiam efficacem non laedi, nec impediri libertatem arbitrii, quantum ad usum actualem illius, sed potius perfici, et sanari. Quod et S. Prosper epist. ad Rufinum de libero arbitrio, his verbis confirmat:45 Nimium vero inepte, nimiumque inconsiderate ab adversantibus dicitur, quod per hanc Dei gratiam libero nihil relinquatur arbitrio. Et impugnans Collatorem, eo quod asseruit, per gratiam efficacem, qua Deus ex nolentibus efficit volentes, destrui libertatem arbitrii, sic ait: Quid de elisarum argumentationum ratiunculis fracta studes arma colligere?46 Quid cineres extincti dogmatis refovendo, deficientis fumi nidorem in redivivam flammam conaris accendere? Non est periculum liberi arbitrii ex gratia Dei, nec voluntas aufertur, cum in ipsa bene velle generatur. Nam si ideo non putanda est nostra, quia formatur, regitur, ordinatur, imbuitur; spoliantur libertate Filii Dei, qui aguntur Spiritu Dei, perdunt vigorem rationalis animi, et omni voluntariae devotionis laude privantur, quibus datur spiritus sapientiae, et intellectus, consilii, et fortitudinis, scientiae, et pietatis, ac timoris Domini. Et cap. 38. eiusdem lib. subdit: Non conturbat nos superbientium inepta querimonia, qua liberum arbitrium causantur auferri, si et principia, et profectus, et perseverantia in bonis usque in finem Dei dona esse dicantur: Quoniam opitulationes Divinae gratiae stabilimenta sunt voluntatis humanae. Volentes oramus, et tamen misit Deus Spiritum in corda nostra clamantem Abba Pater.47 Volentes loquimur, et tamen, si pium est, quod loquimur, non sumus nos loquentes, sed Spiritus Patris nostri, qui loquitur in nobis.48 Volentes operamur salutem nostram, et tamen ipsum velle, atque operari, Deus est, qui operatur in nobis.49 Cui potestas, imperium, claritas, sapientia, gratiarum actio, honor, et gloria in saecula sempiterna. Amen.
Finis Libri Duodecimi, et Ultimi.
Omnia correctioni Sanctae Romanae Ecclesiae, quae columna, et firmamentum est veritatis, humiliter subiicio.