De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

Prooemium

Disputatio CXV: Quaenam sit legitima definitio, ac propria natura Liberi Arbitrii.

Disputatio CXVI: Utrum indifferentia sit de essentia potentiae Liberae, et in qua indifferentia consistat formaliter libertas.

Disputatio CXVII: Utrum Liberum Arbitrium creatum vere, et proprie habeat dominium sui actus, et quale sit huiusmodi dominium.

Utrum Liberum Arbitrium creatum vere, et proprie habeat dominium sui actus, et quale sit huiusmodi dominium.

I. POTEST haec difficultas sub aliis terminis tractari: Utrum videlicet consensus liberi arbitrii, praesertim respectu actuum supernaturalium, sit primo, et immediate in eius potestate; an in potestate Dei.

Circa quam illi auctores, qui existimant, determinationem actualem voluntatis, supposita gratia excitante, primo inchoandam esse ab eadem voluntate creata, pro sua innata libertate, ut iura libertatis eius illaesa conserventur; docent consequenter, liberum arbitrium ita habere dominium sui actus, ut determinatio talis actus, etiam quando est supernaturalis, sit primo, et immediate in eius potestate; nec posse aliter libertatem illius, quantum ad usum actualem, imo nec quantum ad ipsam potentiam liberam, defendi. Probari potest haec sententia.

Primo ex S. Aug. lib. 1. de libero arbit. cap. 12. dicente: Vides igitur iam, ut existimo, in voluntate nostra esse constitutum, ut hoc vel fruamur, vel careamus tanto, et tam vero bono; quid enim tam in voluntate, quam ipsa voluntas sita est? Et lib. 1. cap. 14. ait: Quid, inquam, quisque sectandum, et amplectendum eligat, in voluntate esse positum consistit: Et libro 2. capite 18. Homo ipse, inquantum homo est, aliquod bonum est, quia recte vivere, cum vult, potest. Et lib. 3. de libero arbitrio, cap. 3. Non enim possum aliud sentire, esse in potestate nostra, nisi quod, cum volumus, facimus. Quapropter nihil tam in nostra potestate, quam ipsa voluntas est; etenim prorsus nullo intervallo, mox, ut volumus praesto est. Et cap. 17. Quis, inquit, peccat in eo, quod nullo modo caveri potest? peccatur autem: caveri igitur potest. Quibus verbis aperte docet Augustinus, velle, et nolle esse immediate in potestate voluntatis, ac liberum arbitrium vere, et proprie habere dominium immediatum sui actus, alias non esset liberum, neque illi imputaretur ad culpam, cum peccat; nec esset dignum praemio, cum pie operatur.

II. Secundo arguitur auctoritate S. Thom. in secundo sententiarum, distinct. 25. q. 1. artic. 1. in corpore, ubi ait, quod iudicium de actione propria, est solum in habentibus intellectum, quasi in potestate eorum constitutum sit eligere hanc actionem, vel illam; unde et dominium sui actus habere dicuntur, et propter hoc, in solis intellectum habentibus, liberum arbitrium invenitur; non autem in illis, quorum actiones non determinantur ab ipsis agentibus, sed ab aliquibus aliis causis prioribus. Et in solutione ad 1. sic loquitur: In Deo salvatur liberum arbitrium, quantum ad hoc, quod determinatio sui actus, non est sibi ab alio, sed a seipso: unde ipse verissime sui operis Dominus est, et propter hoc etiam in littera dicitur, quod liberum arbitrium aliter in Deo, quam in aliis invenitur. Et in solutione ad 2. subdit: Hoc ad libertatem arbitrii pertinet, ut actionem aliquam facere, vel non facere possit; et hoc Deo convenit: bona enim, quae facit, potest non facere. Et in solutione ad tertium, loquens de libero hominis arbitrio, inquit: Determinatio actionis, et finis in potestate liberi arbitrii constituitur: unde remanet sibi dominium sui actus, licet non ita, sicut primo agenti. Quibus verbis aperte docet, ad libertatem arbitrii, sive in Deo, sive in hominibus necessario requiri, quod habeat dominium sui actus, et potestatem, ad illum producendum, vel non producendum.

Confirmatur: nam ex eo S. Thom. in solutione ad 1. iam citata, probat, in Deo esse liberum arbitrium, quia verissime est Dominus sui operis: et ex eo concludit, quod sit Dominus sui operis, quia determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso: ergo, secundum S. Thomam, ut aliquis habeat liberum arbitrium, necessario requiritur, quod habeat dominium sui actus; et similiter, ut habeat dominium sui actus, erit necessarium, quod determinatio eiusdem actus non insit ei ab alio, sed a seipso; alias illa causalis S. Thomae esset falsa, videlicet: Quia determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso, ideo Deus sui operis Dominus est.

III. Tertio arguitur ex definitione liberi arbitrii recepta communiter a Theologis: est enim liberum arbitrium, quod, positis omnibus requisitis ad operandum; potest operari, et non operari: ergo ad libertatem arbitrii necessario requiritur, quod habeat immediate potestatem proximam, et expeditam super utrumque actum, scilicet super velle, et nolle: hoc autem est habere absolutum dominium super ipsum velle, et nolle: ergo.

Quarto. Homo non dicitur proprie habere dominium eius, quod dependet a voluntate alterius: ergo similiter non dicetur homo habere liberum arbitrium, respectu actus, qui non est immediate in eius potestate, sed in potestate Dei: ergo, ut vera libertas in homine defendatur, necessarium est dicere, consensum, aut dissensum esse immediate sub dominio, et potestate eiusdem arbitrii.

Confirmatur. Si voluntas hominis non habet dominium, aut potestatem, operandi, nisi, quod Deus vult, eam operari: ergo libertas solum erit in Deo, qui, pro ut vult, movet voluntatem creatam ad istum actum, vel illum; non autem in voluntate ipsa creata: siquidem ipsa non potest, pro ut libuerit, se determinare ad operandum, sed pro ut placet Deo.

Quinto. Si non est sub dominio, et potestate nostra arbitrium nostrum, sequitur non esse corripiendos homines, qui non bene operantur; nec laudandos, qui pie vivunt: sed totam laudem esse Deo tribuendam; quia sua potestate homines ad bene operandum induxit, et eadem ratione esset Deo imputandum, quod homines peccent, aut in peccatis persistant, si quidem non eis tribuit, ut converterentur ad Deum.

IIII. Liberum arbitrium creatum habet dominium sui actus, sed non primum.— Secunda sententia affirmat, liberum arbitrium creatum habere quidem dominium sui actus, non tamen primum, et absolutum dominium: nam primum, et absolutum dominium omnino independens ab alio, residet apud solum Deum, qui est universalis omnium Dominus. Et quoniam haec sententia vera est, et ad mentem sancti Augustini, et sancti Thomae; pro eius explicatione notandum, quod, ut docet sanctus Thomas: Liberum arbitrium est causa sui motus; quia homo per liberum arbitrium seipsum movet ad agendum; non tamen hoc est de necessitate libertatis, quod sit prima causa sui id, quod liberum est, sicut neque ad hoc, quod aliquid sit causa alterius, requiritur, quod sit prima causa eius. Unde motus voluntarius etsi habeat principium proximum intrinsecum; quia tamen hoc principium est movens motum ab alio, ideo principium primum eiusdem motus voluntarii est ad extra; sicut et primum principium motus naturalis est ad extra, quod scilicet movet naturam: et ideo bene cohaerent haec duo, quod scilicet liberum arbitrium creatum moveat se, et praemoveatur ab alio: quod determinet se, tamquam proxima causa sui motus, et praedeterminetur a Deo, ut a prima causa: eo quod liberum arbitrium creatum non est simpliciter primum se movens, aut primum se determinans. Proportionabiliter in praesenti dicendum est, optime cohaerere haec duo inter se, quod scilicet liberum arbitrium creatum habeat dominium sui actus, et quod deliberet de illo, et tamen non habeat primum, et absolutum dominium illius, nec sit simpliciter primum deliberans de tali actu, aut primum determinans illum; sed necessario omnis deliberatio, et dominium creatae voluntatis, reducendum est in Deum, tamquam in primum deliberans, et primum dominum simpliciter. Et ratio huius est, quoniam dominium creatum non excludit, sed potius praesupponit dominium increatum, et ab eo dependet, sicut causalitas creata cuiuscumque causae particularis non excludit, sed potius praesupponit causalitatem Dei, et in illum, tamquam in priorem causam per se efficientem reducitur.

V. PRima ergo conclusio sit. Liberum hominis arbitrium habet dominium sui actus; ut causa eius proxima. In hac conclusione conveniunt auctores utriusque sententiae; et eam probant efficaciter argumenta facta a principio.

Lib. arbit. creatum in usum dominii sui actus dependet a Deo, tamquam a primo praedeliberante.— Secunda conclusio. Liberum arbitrium creatum in actuali usu dominii, et facultatis, quam super suos actus habet, dependet a Deo, tamquam a Domino absoluto praedeliberante, et praedeterminante ante praescientiam futurae cooperationis, quid in particulari sit acturum ipsum arbitrium creatum. Itaque deliberatio, et determinatio arbitrii creati ad alteram partem, cadit sub praedeliberatione, et praedeterminatione divina, et ab ea dependet in genere causae efficientis, quod liberum arbitrium creatum deliberet, et velit, quod bonum est. Tenent hanc conclusionem omnes Theologi, qui sentiunt, Deum sua motione, aut gratia efficaci, non solum moraliter, sed etiam efficienter, seu physice facere, ut faciamus, et operari, ut operemur. Et probatur omnibus rationibus, quibus supra ostensum est, Deum suo decreto, et motione efficaci physice praedeterminare omnes causas secundas, etiam liberas, ad operandum, salva earum libertate, et natura.

Secundo probatur: nam, ut disputatione 28. ostensum est, omnes actus liberi in individuo, et secundum omnes bonas circumstantias, subiacent providentiae divinae: ergo antequam voluntas creata deliberet de aliquo actu, aut utatur suo dominio, et potestate producendi talem actum, praesupponitur, quod Deus prius praeordinaverit, quod ipsum arbitrium creatum deliberet de tali actu, et utatur sua facultate ad eumdem actum producendum: alias liberum arbitrium creatum esset simpliciter primum liberum, et primum deliberans circa talem actionem, cuius contrarium probat sanctus Thomas prima secundae, quaestione nona, articulo quarto.

VI. Respondent ad hoc argumentum, quod homo non est simpliciter primum deliberans, nec primus dominus sui actus, sed proximum: quia etsi deliberare possit de suo actu absque Deo efficiente, ut homo deliberet; non tamen potest deliberare absque Deo conservante liberum arbitrium, et pariter cum illo in eumdem actum influente. Sed haec solutio disput. 18. num. 14. et disput. 24. num. 17. impugnata est.

Dominium sui actus non est primo in potestate arbitrii creati, sed in potestate Dei.— Tertia conclusio. Dominium sui actus non est primo in potestate arbitrii creati, sed in potestate, et dominio Dei, praesertim respectu actuum supernaturalium. Volumus dicere, quod omne dominium, et actualis usus dominii, quod voluntas creata, ut causa proxima, habet, aut exercet super actus liberos, quos elicit, procedit a Deo, ut a potissima, et prima causa efficiente, et in illum tandem, tamquam in primum auctorem, et primum Dominum absolutum debet reduci: et loquimur de omnibus actibus, qui in individuo non sunt peccata. Hanc conclusionem esse de mente sancti Augustini, et sancti Thomae sic ostendo.

Primo: nam S. Augustinus lib. 1. retract, cap. 9. explicans illud: Velle adiacet mihi, perficere autem non invenio, ait, quod homo non habet in potestate, ut bonus sit. Et lib. 2. cap. 1. subdit: Quamvis sit in cuiusque potestate, quid velit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. Quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra, nisi quod, cum volumus, fit, ubi prius, et maxime est ipsum velle. Sine ullo quippe intervallo temporis, praesto est voluntas ipsa, cum volumus, sed hanc quoque ad bene vivendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur voluntas a domino. Et lib. de praedest. Sanctorum, cap. 10. explicans illud: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini: Hoc, inquit, non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim, quod ipse facturus fuerat, non quod homines: quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit, ut illi faciant, quae praecepit: non illi faciunt, ut ipse faciat, quod promisit: alioquin, ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate; et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Quibus verbis aperte docet, potestatem, quam habet liberum arbitrium super pias operationes, esse primo in potestate Dei, et ab eo accipere homines potestatem, quam habent ad faciendum ea, quae pertinent ad cultum Dei. Quod etiam clarius docet libro de dono perseverantiae, cap. 8. his verbis: Sicut autem Apostolus ait, quod et in libro superiori memoravi: Non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Quem secutus beatus Ambrosius audet, et dicit: Non enim in potestate nostra est cor nostrum, et nostrae cogitationes: quod omnis, qui humiliter, et veraciter pius est, esse verissimum sentit. Et paulo inferius, explicans illud Psalm. 118. Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam, subdit: Non enim in potestate nostra est cor nostrum, et cogitationes nostrae, quae improviso effusae mentem, animumque confundunt, atque alio trahunt, quam tu proposueris: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore, quo eleuare mentem paramus, inserti inanibus cogitationibus, ad terrena plerumque deiicimur. Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri. Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae operetur per dilectionem: ad quod bonum sumendum, et tenendum, et in eo perseveranter usque in finem proficiendum, non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est, in cuius est potestate cor nostrum, et cogitationes nostrae. Ex cap. 13. bis repetit praeallegatum dictum Ambrosii: Non enim est in potestate nostra cor nostrum, et cogitationes nostrae. Et cap. 19. obiectioni eorum respondet, qui ex eo, quod non est in potestate cor nostrum, et cogitationes nostrae, male inferebant, non esse hortandos homines, ut bene operentur; aut corripiendos, si peccaverint. Et lib. de gratia, et libero arbitrio, cap. 20. concludit sic: Scriptura divina, si diligenter inspiciatur, ostendit, non solum bonas hominum voluntates, quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos, et in aeternam dirigit vitam; verum etiam illas, quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas, quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse iudicat, occultissimo quidem iudicio, sed sine dubitatione iustissimo. Et lib. de corrept. et grat. c. 14. inquit: sic velle, vel nolle in volentis, aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. De his enim, qui faciunt, quae non vult; facit ipse, quae vult. Et paulo inferius: Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum, quam ipsi suas; quis alius facit, ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut caelesti constituatur in regno? Idem docet aliis in locis in solutione ad primum, et quintum argumentum adducendis.

VII. Eamdem sententiam tenet S. Thom. 3. cont. Gent. c. 149. ubi explicans illud Apostoli: Non est volentis, neque currentis, sed Dei miserentis, inquit: Non ergo per huiusmodi verba excluditur liberum voluntatis arbitrium, sicut quidam male intellexerunt, quasi homo non sit dominus suorum actuum interiorum, et exteriorum, sed ostenditur Deo esse subiectum. Et cap. 160. explicans illud, quod in capite praecedenti dixerat, nempe esse in potestate liberi arbitrii impedire divinae gratiae receptionem, vel non impedire, subdit: Quod autem dictum est, in potestate liberi arbitrii esse ne impedimentum gratiae praestet, competit his, in quibus naturalis potentia integra fuerit. Si autem per inordinationem praecedentem declinauerit ad malum, non erit omnino in potestate eius nullum impedimentum gratiae praestare. Etsi enim ad aliquod momentum ab aliquo peccati actu particulari possit, abstinere propria potestate; si tamen diu sibi relinquitur, in peccatum cadet, per quod gratiae impedimentum praestatur. Et 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. ait: quod si in potestate hominis esse dicatur aliquid, excluso auxilio gratiae; sic ad multa tenetur homo, ad quae non potest sine gratia praeparante; sicut ad diligendum Deum, et proximum, et similiter ad credendum articulos fidei. Sed tamen hoc potest cum auxilio gratiae. Ex quibus locis evidenter constat, secundum sententiam S. Thom. liberum hominis arbitrium non a seipso, sed a Deo habere potestatem, et dominium sui actus, tamquam a prima causa efficiente, et movente, et ab eo pendere non solum quantum ad ipsam facultatem potentiae, et habituale dominium, sed etiam quantum ad usum eius actualem. Idem docet in omnibus locis supra adductis, et infra adducendis, in quibus asserit liberum arbitrium creatum, quantumvis ponatur perfectum, nihil posse operari, nisi moveatur a Deo. Sed praesertim 1. 2. q. 109. ar. 2. ad 1. explicans, qualiter homo habeat dominium sui actus, ait: Mens hominis etiam sani, non ita habet dominium sui actus, quin indigeat moveri a Deo, et multo magis liberum arbitrium hominis infirmi post peccatum, per quod impeditur a bono per corruptionem naturae. Quibus verbis satis aperte docet, liberum arbitrium creatum non habere primum, et absolutum dominium sui actus, sed in actuali usu eiusdem dominii pendere ex motione Dei, qui est primus, et absolutus omnium dominus, iuxta illud Esther 13. Dominus omnium es, nec est, qui resistat maiestati tuae. Et primo contra Gentes c. 68. post quintam rationem idipsum confirmat his verbis: Dominium autem, quod habet voluntas supra suos actus, per quod in eius est potestate velle, vel non velle, excludit determinationem virtutis ad unum, et violentiam causae exterius agentis, non autem excludit influentiam superioris causae, a qua est ei esse, et operari: et sic remanet causalitas in causa prima, quae Deus est, respectu motuum voluntatis.

VIII. Secundo probatur ex illo Proverb. 21. Cor regis in manu Domini, idest in potestate Domini, sicut divisiones aquarum, quocumque voluerit, vertet illud. Quibus verbis significatur, dominium cordis, voluntatis, et liberi arbitrii, quod habet potissimus inter principes temporales, subditum esse, et subiectum, quantum ad omnes suos motus, potestati, et dominio liberi arbitrii divini. Item etiam Rom. 9. Non volentis, scilicet velle, nec currentis, scilicet currere, sed miserentis est Dei: quae verba non significant, hominem non habere dominium, et potestatem supra suum velle, et nolle, sed declarant, hominem non habere primum, et absolutum dominium supra suum velle, et nolle; sed Deum solum esse primum, et absolutum nostrarum actionum Dominum, et in potestate illius esse nostrum velle, et nolle, et ab eius nutu, et voluntate pendere. Cui consonat illud Hierem. 10. Scio, Domine, quia non est hominis via eius, nec viri est, ut ambulet, et dirigat gressus suos.

Tertio probatur ratione: nam, ut docet S. Thom. Dominium est facultas utendi re, sed nulla creatura habet potestatem, utendi suo arbitrio a seipsa, sed omnis usus actualis liberi arbitrii, respectu cuiuscumque actus boni est a Deo, ut supra ostensum est: ergo nulla creatura habet primum, et absolutum dominium sui actus, sed tale dominium est solum apud Deum, ac per consequens, in actuali usu huius dominii dependet a Deo, tamquam a priori causa per se efficiente. Ad omnia argumenta facta a principio respondetur, quod tantum probant primam conclusionem: quatenus vero secundam, et tertiam impugnare videntur, singulis est satisfaciendum.

IX. AD primum respondetur, quod sanctus Augustinus expresse docet nostram sententiam, ut patet ex locis pro 3. conclusione adductis. Et ad testimonia in contrarium adducta respondet ipsemet Augustinus lib. 1. retract. capit. 9. ubi refert, eadem testimonia fuisse sibi prius a Pelagio obiecta, contendente illum in sua sententia pertrahere, ut patet ex verbis eiusdem Aug. disp. 22. n. 28. adductis. Et cap. 10 eiusdem libri ad obiecta testimonia respondens ait: Quod vero dixi: Illud autem lumen non irrationabilium animalium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum, et temporalium se ad eius praecepta implenda convertunt, quod omnes homines possunt, si velint, non existiment novi haeretici Pelagiani secundum eos esse dictum. Verum est enim omnino, omnes homines hoc posse, si velint; sed praeparatur voluntas a Domino, et tantum augetur munere caritatis, ut possint. Quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. Et cap. 22. eiusdem libri: Alio loco dixi: Nisi quisque inquam, voluntatem mutaverit, bonum operari non potest, quod in nostra potestate esse positum alio loco Dominus docet, ubi ait: Aut facite arborem bonam, et fructum eius bonum; aut facite arborem malam, et fructum eius malum. Quod non est contra gratiam Dei, quam praedicamus. In potestate quippe hominis est mutare in melius voluntatem: sed ea potestas nulla est, nisi a Deo detur, de quo dictum est: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Cum enim hoc sit in potestate, quod cum volumus, facimus, nihil tam in potestate, quam ipsa voluntas est, sed praeparatur voluntas a Domino. Eo modo ergo dat potestatem. Sic intelligendum est, et quod dixi postea, in nostra potestate esse, ut vel inseri bonitati Dei, vel excidi eius severitate mereamur; quia in potestate nostra non est, nisi quod nostram sequitur voluntatem. Quae cum fortis, et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile, atque impossibile fuit. Sententia ergo S. Aug. est, liberum hominis arbitrium habere potestatem, et dominium sui actus, sed hanc potestatem, et dominium non a seipso habere, sed a Deo, ut a primo, et absoluto Domino, a quo bona cuncta procedunt; sive magna, sive minima sint; aut media; ne quis in seipso, sed in Domino glorietur; sicut Apostolus ait: Quid habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?

X. Ad secundum respondetur similiter, quod S. Thom. fatetur quidem, hominem per voluntatem, et rationem habere dominium sui actus: non tamen primum dominium, et absolutum, ut ex supra dictis constat et praesertim in 2. sent. qui est primus locus adductus pro opposita sententia, id expresse insinuavit, cum dixit: Homini remanet dominium sui actus, licet non ita sicut primo agenti; quasi diceret, hominem non habere primum, et absolutum dominium sui actus; sed hoc dominium residere tantum apud Deum. Et ad id, quod obiicitur ex solutione ad primum, respondetur, quod S. Thom. ex eo, quod determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso, recte infert, quod Deus verissime sui operis Dominus est; non tamen requiritur necessario; ut homo sit dominus sui actus, quod determinatio eiusdem actus non insit sibi ab alio, scilicet a Deo; sed sufficit, quod ipse homo per liberum arbitrium sit causa proxima determinationis sui actus. Nec inconvenit, quod haec determinatio sit primo in potestate Dei, ut supra ostensum est. Et per haec patet ad alia loca S. Thom. in primo argumento inducta.

Ad libertatem actus, quid sit necessarium.— Secundo respondetur, quod, ut aliquis sit verissime, seu perfectissime dominus sui actus: necessario requiritur, quod eius determinatio non sit ab alio, sed solum a seipso. Unde solus Deus est perfectissime Dominus sui actus; quia eius dominium est omnino independens ab alio. Unde S. Thom. cum magna advertentia addidit illud adverbium, verissime, non enim dixit, quia determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso, ideo Deus sui operis dominus est; sed adiunxit: Unde ipse verissime sui operis est Dominus; id est perfectissime. Unde explicari potest S. Tho. ita, ut sensus eius sit, ad libertatem arbitrii requiri, quod eius determinatio non sit ita totaliter ab alio, ut excludatur libera cooperatio arbitrii, qua, ut causa proxima, a seipso, hoc est a principio intrinseco, concurrat ad determinationem eiusdem actus. Et per haec respondetur ad confirmationem. Et ad id, quod in eadem confirmatione obiicitur, nam illa causalis S. Thom. esset falsa, videlicet: Quia determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso; ideo Deus sui operis Dominus est; respondetur primo, quod S. Thom. adiunxit illud verbum, ideo verissime, id est perfectissimo modo, sui operis Dominus est. Secundo respondetur, quod etiam si non addidisset illam particulam, adhuc causalis esset vera: nam ad eius veritatem non requiritur, quod quicumque est dominus sui actus, ita sit causa illius, ut talis determinatio sit solum a seipso, et non ab alio. Sicut ista causalis est vera: Quia Petrus est homo, Petrus est animal; non tamen licet ex eadem causali inferre, quod, ut aliquid sit animal, debeat esse homo; potest enim esse animal, etiam si non sit homo.

XI. Potentia expedita ad operandum, dicitur dupliciter.— Ad tertium respondetur, quod potentia potest dupliciter dici proxima, et expedita ad operandum. Primo, quia nihil aliud requiritur ex parte ipsius potentiae, quo in actu primo constituatur ad actualiter operandum, sive ad volendum, et nolendum, et hoc modo liberum arbitrium, positis omnibus requisitis ad operandum potest potentia proxima, et expedita operari, et non operari; velle et nolle. Unde S. Thom. 1. p. q. 83. artic. 2. ad 2. ait, quod facultas nominat quandoque potentiam expeditam ad operandum, et sic ponitur in definitione liberi arbitrii. Secundo modo potest dici facultas, vel potentia proxima, et expedita ad operandum; quia in sua operatione non dependet ab alia priori causa efficienter ei tribuente ipsum cooperari, vel actualiter concurrere; et in hoc sensu nulla causa secunda, quantumvis ponatur perfecta, est secundum se, et seclusa praemotione divina, expedita ad operandum; quia, ut supra dictum est ex S. Thom. nulla causa secunda quantumvis perfecta potest in suum actum prodire, nisi virtute motionis divinae.

XII. Ad quartum respondetur, quod homo non dicitur habere dominium, aut liberum arbitrium, respectu eius, quod nullo modo est in eius potestate, nec ab eius voluntate dependet; actus autem liberi, sive naturales sint, sive supernaturales, sunt in potestate liberi arbitrii creati; non tamen exclusa potestate, quam, ut primus, et absolutus dominus, habet Deus super eosdem actus. Sed quando actus sunt libero arbitrio proportionati, habet homo potestatem super eosdem actus, per facultatem naturalem liberi arbitrii, quam per creationem accepit; quamvis, ut haec potestas exeat in actum, necessario requiratur concursus Dei generalis praevius, ut supra dictum est. Si autem sint supernaturales, vel excedentes naturales vires liberi arbitrii, non habet facultatem, seu potestatem ex viribus naturae ad illos actus producendos; sed haec potestas competit ei per adiutorium gratiae; ut S. Thom. dicit 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. Illud autem, quod per amicos possumus, per nos ipsos posse dicimur, ut 3. Ethicor. c. 3. ait Aristoteles.

Ad confirmationem respondetur, solum concludere, libertatem per essentiam, et independentem ab alia priori causa solum reperiri in Deo, qui est simpliciter primum liberum, a quo subinde, tamquam a priori causa per se efficiente pendet omnis libertas creata, et actualis usus illius.

Praedestinatio, et efficacia gratiae necessitatem exortationum, et praedicationis non tollit.— Ad quintum respondetur, idem argumentum fuisse obiectum olim contra doctrinam S. Augustini, ad quod tamen sanctus Doctor respondet in haec verba: Puto Cyprianum, et Ambrosium, quorum tam praeclara testimonia posuimus, debere sufficere et debere ad utrumque id est, ut gratiam Dei gratuitam, sicut credenda, atque praedicanda est, per omnia credentes, per omnia praedicent: et eamdem praedicationem praedicationi, qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; alter autem, non esse in potestate nostra cor nostrum, et nostras cogitationes, non tamen hortari, et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt, ne diceretur eis: Quid nos hortamini? Quid corripitis, si nihil boni habemus, quod sit nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum?

Disputatio CXVIII: Utrum Concordia liberi Arbitrii cum infallibilitate Praescientiae, Providentiae, et Praedestinationis divinae, possit naturali ratione demonstrari.

Disputatio CXIX: Utrum saltem per potentiam Dei absolutam possit aliqua creatura, seclusa visione beatifica, habere cognitionem evidentem Mysteriorum, quae per se pertinent ad fidem.

Disputatio CXX: In qua varii modi concordiae liberi arbitrii cum gratia, qui assignantur a diversis Doctoribus referuntur, et confutantur.

Disputatio CXXI: In qua, legitima Concordia liberi Arbitrii cum infallibilitate divinae Praedestinationis, et efficacia auxiliorum Gratiae statuitur, et defenditur.

Epilogus fere omnium, quae in praecedentibus Disputationibus dicta sunt, continens Propositiones viginti.

↑ Top of work