Liber contra Collatorem

Redit ad susceptam initio defensionem Augustini, quem praecipue Semipelagiani impetebant, eadem in illum iactitantes quae alias Pelagiani, et Iulianus maxime. Illos ergo iisdem armis impugnandos quibus Pelagiani victi sunt, auctoritate scilicet Ecclesiae: cum Augustini adversarios damnatione Pelagianorum prostraverit Innocentius, eosdemque damnarint Palaestina synodus, Africana concilia, Zosimus, Bonifacius, et Coelestinus. Quorumdam adversus Coelestini testimonium cavillatio refellitur. Augustini doctrina eiusdem tenoris ubique demonstratur. Votum S. Prosper, ut Xistus pontifex occultos gratia inimicos repellat.

1. En cuius dogmatis sunt magistri, qui, ut catholicarum mentium castitatem, gratiae defensoribus calumniando corrumpant, praecipuum nostro tempore in doctrina ecclesiastica virum rabido ore discerpunt, creduntque se omnia auctoritatum munimina posse convellere, si hanc pastoralis speculae validissimam turrim crebra Pelagiani arietis illisione pulsaverint. Firmum quidem fundamentum Dei stat (II Tim II, 19): sed congruenter isti non desunt partibus suis. Dignum quippe est, ut quorum sequuntur sententiam, imitentur insaniam. Nec enim possunt alia dicere quam quae damnatorum querelis, et procacissimi Iuliani sunt vulgata conviciis. Paria sunt unius seminis germina, et quod latebat in radicibus, manifestatur in fructibus. Non ergo cum istis nova acie dimicandum est, nec quasi contra ignotos hostes specialia sunt ineunda certamina. Tunc istorum machinae fractae sunt, tunc in superbiae suae sociis ac principibus corruerunt, quando beatae memoriae Innocentius nefandi erroris capita apostolico mucrone percussit: quando Pelagium ad proferendam in se suosque sententiam, Palaestinorum episcoporum synodus coarctavit: quando Africanorum conciliorum decretis beatae recordationis papa Zosimus sententiae suae robur annexuit, et ad impiorum detruncationem gladio Petri dexteras omnium armavit antistitum: quando sanctae memoriae papa Bonifacius piissimorum imperatorum catholica devotione gaudebat, et contra inimicos gratiae Dei non solum apostolicis, sed etiam regiis utebatur edictis; et quando idem, cum esset doctissimus, adversus libros tamen Pelagianorum beati Augustini episcopi responsa poscebat.

2. Unde et venerabilis memoriae pontifex Coelestinus, cui ad catholicae Ecclesiae praesidium multa Dominus gratiae suae dona largitus est, sciens damnatis non examen iudicii, sed solum poenitentiae remedium esse praestandum: Coelestium, quasi non discusso negotio audientiam postulantem, totius Italiae finibus iussit extrudi: adeo et praecessorum suorum statuta et decreta synodalia inviolabiliter servanda censebat, ut quod semel meruerat abscindi, nequaquam admitteret retractari. Nec vero segniore cura ab hoc eodem morbo Britannias liberavit, quando quosdam inimicos gratiae solum suae originis occupantes, etiam ab illo secreto exclusit Oceani, et ordinato Scotis episcopo [scilicet Palladio], dum Romanam insulam studet servare catholicam, fecit etiam barbaram Christianam. Per hunc virum etiam Orientales Ecclesiae gemina peste purgatae sunt, quando Cyrillo Alexandrinae urbis antistiti, gloriosissimo fidei catholicae defensori ad exsecandam Nestorianam impietatem, apostolico auxiliatus est gladio; quo etiam Pelagiani, dum cognatis confoederantur erroribus, iterum prosternerentur. Per hunc virum intra Gallias istis ipsis qui sanctae memoriae Augustini scripta reprehendunt, maleloquentiae est adempta libertas; quando consulentium actione suscepta, et librorum qui errantibus displicebant pietate laudata, quid oporteret de eorum auctoritate sentiri, sancto manifestavit eloquio, evidenter pronuntians, quantum sibi praesumptionis istius novitas displiceret, qua auderent quidam adversum antiquos magistros insolenter insurgere, et indisciplinata calumnia praedicationi veritatis obstrepere: « AUGUSTINUM, inquiens (Epist. Coelestini ad Gal. ep.), sanctae recordationis virum, pro vita sua atque pro meritis, in nostra semper communione habuimus; nec umquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit, quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter magistros optimos etiam a meis semper decessoribus haberetur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt; ut pote qui ubique cunctis et amori fuerit et honori. »

3. Contra istam clarissimae laudationis tubam, contra istam sacratissimi testimonii dignitatem, audet quisquam malignae interpretationis murmur emittere, et perspicuae sincerissimaeque sententiae nubem obliquae ambiguitatis obtendere? ut scilicet quia in epistola papae, librorum pro quibus actum est, non expressus est titulus, hinc eo appareat non probatos, et istam in sanctum Augustinum laudationem pro anteriorum scriptorum meritis fuisse collatam. Maneat plane, maneat ista conditio, ut horum librorum (Lib. de Proed. Sanct. et de Dono Persever.) novitas repudiata videatur, si in eadem causa eiusdem viri dissentit antiquitas; et aut inutile aut incongruum iudicetur, quod ab his quae contra Pelagianos condidit dissonans invenitur. Ut itaque omittamus ea volumina in quibus ab exordio episcopatus sui, multo prius quam impugnatores gratiae exsurgerent, pro gratia disputavit, legantur tres ad Marcellinum ipsius libri (De Pecc. Meritis). Ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum epistola (Epist. 186) retractetur. Ad beatissimum quoque apostolicae sedis tunc presbyterum Xystum, nunc vero pontificem emissae paginae (Epist. 194) recurrantur. Ad sanctum Pinianum (De Gratia Christi et de Peccato Origin.), ad Valerium comitem (De Nuptiis et Concupiscentia), ad servos Christi Timasium et Iacobum (De Natura et Gratia), distinctim edita volumina revolvantur. Sex libri priores contra Iulianum, unus ad sanctum Aurelium Carthaginis episcopum de gestis Palaestinis: alius ad Paulum et Eutropium sacerdotes, contra Pelagii et Coelestii quaestiones (De Perf. iustitiae): et ad beatae memoriae papam Bonifacium quatuor volumina (Contra duas epistolas Pelagianorum) recenseantur. Et si in his omnibus operibus, multisque aliis, quae enumerare longum est, idem doctrinae spiritus, eadem praedicationis forma praecessit; agnoscant calumniatores, superfluo se obicere, quod his libris non speciale, neque discretum testimonium sit perhibitum, quorum in cunctis voluminibus norma laudatur. Apostolica enim sedes quod a praecognitis sibi non discrepat, cum praecognitis probat, et quod iudicio iungit, laude non dividit. Qui ergo hos proxime editos libros refutant, anterioribus acquiescant, et iis quae pro gratia Christiana prius sunt scripta consentiant. Sed non faciunt: sciunt enim omnia Pelagianis esse contraria, et nihil sibi posse competere ad consequentium resolutionem, si confiteantur in praecedentibus consistere veritatem.

4. Igitur huiusmodi hominum pravitati, non tam disputationum studio quam auctoritatum privilegio resistendum est: ut de prostrati dudum dogmatis corpore nullum membrum sinatur assurgere. Quia notum est ita falsitatis istius haberi versutias, ut si senserit, praetenta correctionis imagine aliquod sibi faventium radicis suae germen excipere, totam se velit ex sui parte minima reparare. Ubi enim non aliud habet summa quam portio, non est devotionis dedisse prope totum, sed fraudis retinuisse vel minimum. Quod ne hypocritarum obtineatur insidiis, confidimus Domini protectione praestandum, ut quod operatus est in Innocentio, Zosimo, Bonifacio, Coelestino, operetur in Xysto: et in custodia Dominici gregis haec sit pars gloriae huic reservata pastori, ut sicut illi lupos abegere manifestos, ita hic depellat occultos: illo auribus suis doctissimi senis insonante sermone, quo collaborantem secum hortatus est, dicens: « Sunt enim quidam qui iustissime damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant: et sunt qui occultius penetrant domos; et quod in aperto clamare iam metuunt, in secreto seminare non quiescunt. Sunt autem qui omnino siluerunt, magno timore compressi, sed adhuc corde retinentes quod ore iam proferre non audent: qui tamen esse fratribus possunt ex priore ipsius dogmatis defensione notissimi. Proinde alii severius coercendi, alii vigilantius vestigandi; alii tractandi quidem lenius, sed non segnius sunt docendi: ut si non timentur, ne perdant, non tamen negligantur, ne pereant (Aug. ep. 19 ad Xyst.).