Liber contra Collatorem

Recapitulat S. Prosper duodecim Cassiani definitiones: ut pateat facilius quid de gratia sentirent qui gratiae defensoribus obloquebantur, et pacem Ecclesiae, resumptis de Pelagianorum schola quaestionibus, inquietabant.

1. Ex his igitur definitionibus quas hactenus, quaedam praetermittendo, discussimus, non obscurum atque ambiguum est quid de gratia Dei sentiant qui sincerissimis eius defensoribus obloquuntur, et pacem victricis Ecclesiae, resumptis de damnatorum schola quaestiunculis, inquietant: quas si, ut audivimus, retexamus, fiet sermonis nostri immoderata prolixitas: cum ex his quae de ipsorum stylo innotuerunt, facile pius lector intelligat, ad quae praecipitia pervematur his callibus, et in istam lutulentorum rivorum coenosam uliginem, cuius voraginis humor exsudet. Necessarium sane aestimo, ante conclusionem voluminis, ea quae ostendimus non congruere catholicae veritati, breviter coniunctimque digerere: ut quae interiectis responsionibus nostris, possent recordationem legentis effugere, facilius simul decursa recolantur.

PRIMA ERGO DEFINITIONE DICTUM EST:

Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium: qui nobis et initia sanctae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunitatem eorum quae recte cupimus, tribuit peragendi. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum: qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis

Quod et nos valde amplectimur, catholicumque esse profitemur.

SECUNDA DEFINITIONE DICTUM EST:

Adest igitur inseparabiliter nobis divina protectio; tantaque est erga creaturam suam pietas Creatoris, ut non solum comitetur eam, sed etiam praecedat iugiter providentia: quam expertus Propheta confitetur, dicens: Deus meus, misericordia eius praeveniet me (Psal. LVIII, 11). Qui cum in nobis ortum quemdam bonae voluntatis inspexerit, illuminat eam atque confortat, et incitat ad salutem, incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viderit emersisse.

Iam hic a praemissa definitione disceditur, et quod totum gratiae datum fuerat, ex parte nunc libero arbitrio deputatur.

TERTIA DEFINITIONE DICTUM EST:

Nisi quod in his omnibus, et gratia Dei, et libertas declaratur arbitrii, qua etiam suis interdum motibus homo ad virtutum appetitus possit extendi, semper vero a Domino indigeat adiuvari. Nec enim cum voluerit quis sanitate perfruitur, aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur.

Quasi medicus noster non etiam hoc donet morbidis, ut et veram desiderent sanitatem.

QUARTA DEFINITIONE DICTUM EST:

Ut autem evidentius clareat, etiam per naturae bonum, quod beneficio Creatoris indultum est, nonnumquam bonarum voluntatum prodire principia, quae tamen nisi a Domino dirigantur, ad consummationem virtutum pervenire non possunt, Apostolus testis est, dicens: Velle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non invenio (Rom. VII, 18).

Quasi Apostolus ex naturali affectu, et non ex gratiae dono bonam habeat voluntatem, qui profitetur ex Deo sibi esse sufficientiam etiam cogitandi (II Cor. III, 5).

QUINTA DEFINITIONE DICTUM EST:

Et ita sunt haec quodam modo indiscrete permista atque confusa, ut quid ex quo pendeat, inter multos magna quaestione volvatur: id est, utrum quia initium bonae voluntatis praebuerimus, misereatur nostri Deus, an quia Deus miseretur, consequamur bonae voluntatis initium. Multi enim singula haec credentes, ac iusto amplius asserentes, variis sibique contrariis sunt erroribus involuti. Si enim dixerimus, nostrum esse bonae principium voluntatis, quid fuit in persecutore Paulo? quid in publicano Matthaeo? quorum unus cruori ac suppliciis innocentum, alius violentiis ac rapinis publicis incubans attrahitur ad salutem. Sin vero gratia Dei semper inspirari bonae voluntatis principia dixerimus, quid de Zacchaei fide? quid de illius in cruce Latronis pietate dicemus? qui desiderio suo vim quamdam regnis coelestibus inferentes, specialia vocationis monita praevenerunt.

In errore esse dicitur et is qui ex gratia nasci bonam asserit voluntatem, et is qui dicit gratiam ex bona voluntate pendere: et tamen utraque sententia suscipienda decernitur, dum unius in Paulo et Matthaeo, alterius in Zacchaeo et Latrone forma praefigitur.

SEXTA DEFINITIONE DICTUM EST:

Haec ergo duo, id est, gratia vel liberum arbitrium, sibi quidem invicem videntur adversa; sed utraque concordant, et utraque nos pariter debere suscipere pietatis ratione colligimus: ne unum horum homini subtrahentes, ecclesiasticae fidei regulam excessisse videamur.

Quasi ita utrumque recipiendum sit, ut in aliis hominibus voluntas gratiam, in aliis gratia praeveniat voluntatem: et non ita ut in omnibus voluntas gratiam subsequatur. Quoniam secundum ipsos, si aufertur liberum arbitrium cum gratia praevenitur, aufertur gratia cum libero arbitrio praevenitur.

SEPTIMA DEFINITIONE DICTUM EST:

Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali: boni vero quam acceperat, scientiam non amisit.

Cum utrumque sit falsum: quia et a quanto malo Adam cavere deberet, Deo monente praedidicit; et in quanto bono esset constitutus, dum diabolo credidit, oblitus est. Sicut autem pessima scientia mali est, malum esse; ita pessima ignorantia boni est, bonum non esse.

OCTAVA DEFINITIONE DICTUM EST:

Unde cavendum nobis est, ne ita ad Deum omnia sanctorum merita referamus, ut nihil nisi id quod malum est humanae ascribamus naturae.

Quasi natura ante gratiam non sit in damnatione, non sit in caecitate, non sit in vulnere: aut non gratis iustificati sint, quorum inde sunt merita, unde iustitia.

NONA DEFINITIONE DICTUM EST:

Dubitari ergo non potest, inesse omni animae naturaliter virtutum semina, beneficio Creatoris inserta: sed nisi haec opitulatione Dei fuerint excitata, ad incrementum perfectionis non poterunt pervenire.

Quasi de spiritalibus bonis nihil Adam praevaricando perdiderit; et virtus non ut habeatur danda, sed ut facilius perfectionem apprehendat, hortanda sit.

DECIMA DEFINITIONE DICTUM EST:

Quod etiam in Iob probatissimo athleta suo, cum eum diabolus expetiisset ad singulare certamen, divinam legimus providisse iustitiam. Si enim contra inimicum, non sua virtute, sed Dei solius fuisset gratia protegente congressus, et absque ulla virtute patientiae suae, divina tantum opitulatione suffultus, multiplices illas, ac tota inimici crudelitate quaesitas, tentationum moles et exitia pertulisset; quomodo non illam calumniosam diabolus, quam prius emiserat vocem, adversus eum iustius iterasset: Numquid Iob gratis colit Deum? Nonne tu vallasti eum ac domum eius, et universam substantiam eius per circuitum. Sed aufer manum tuam, id est, sine eum suis mecum viribus decertare, nisi in faciem tuam benedixerit tibi. Sed cum nullam huiuscemodi querimoniam calumniosus hostis post conflictum audeat iterare, non Dei, sed illius se victum viribus confitetur. Licet etiam gratia Dei non in totum illi defuisse credenda sint, quae tantam tentatori tentandi tribuit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem.

Si Deus scivit tantummodo quid Iob posset, non etiam donavit ut posset; testis patientiae eius, non auxiliator fuit. Et in quo erit necessarium gratiae adiutorium, si humanis solis viribus tanta illa est parta victoria?

UNDECIMA DEFINITIONE DICTUM EST DE CENTURIONIS FIDE:

Miratur eum Dominus atque collaudat, cunctisque illis qui ex Israelis populo crediderant, praefert, dicens, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. Nullius enim laudis esset ac meriti, si id in eo Dominus quod ipse donaverat praetulisset.

Impius sensus, qui putat beatiorem esse hominem cui Deus nihil dederit, quam cui universa contulerit.

DUODECIMA DEFINITIONE DICTUM EST:

Inde est, quod orantes, non solum protectorem, sed etiam susceptorem Dominum proclamamus. In eo enim quod prior advocat, et ignorantes nos atque invitos attrahit ad salutem, protector atque salvator est: in eo autem quod annitentibus nobis opem ferre, refugientesque suscipere ac munire consuevit, susceptor ac refugium nominatur.

Huic sententiae is potest praebere consensum, qui se a Christo non vult esse salvatum.