Definitio sexta Cassiani: Liberum arbitrium et gratiam pariter suscipi debere; id est, ita ut pari modo conferre ad salutem credantur. Divinae auctoritates de gratia afferuntur: daturque ratio quare voluntas non auferatur per gratiam.
1. Post haec subiicit testimonia sacrae Historiae, quibus ostendit observantiam mandatorum Dei, consummationemque virtutum divinae gratiae deputandam (Collat. 13, c. 11): quod et nos promptissime confitemur. Et commemoratis exemplis de Balaam, quem volentem Israeli maledicere Deus in benedictionis verba transtulerit (Num. XIII); et de Abimelech, qui peccare non permissus sit in Rebeccam (Gen. XXVI); et de Ioseph a fratribus vendito, quorum malam voluntatem in bonum Deus verterit (Genes. XXXVII): recurrit ad confirmationem definitionis suae, ut liberum arbitrium, quod gratiae se dicit iungere, a parte quadam humani generis, quantum in ipso est, auferat, et in quadam parte constituat, dicens: Haec enim duo, id est, vel gratia, vel liberum arbitrium, sibi quidem invicem videntur adversa; sed utraque concordant, et utraque nos pariter debere suscipere pietatis ratione colligimus: ne unum horum homini subtrahentes, ecclesiasticae fidei regulam excessisse videamur.
2. Ecclesiasticae fidei regula est, praedicante Apostolo: Nemo potest dicere Dominum Iesum, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII, 3). Ecclesiastica regula est: Quid autem habes quod non accepisti (I Cor. IV, 7)? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Ecclesiastica regula est: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia eius in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; non autem ego, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 10): et, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25). Ecclesiastica regula est: Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus, ut sublimitas virtutis sit Dei, et non ex nobis (II Cor. IV, 7). Ecclesiastica regula est: Gratia salvati estis per fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur (Ephes. II, 8). Ecclesiastica regula est: In nullo terreamini ab adversariis, quae est illis causa perditionis, vobis autem salutis, et hoc a Deo: quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut patiamini pro eo (Philip. I, 28). Ecclesiastica regula est: Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Deus enim est qui operatur in nobis et velle et operari pro bona voluntate (Philip. II, 12). Ecclesiastica regula est: Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est (II Cor. III, 5). Hanc regulam firmat Dominus dicens, Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo (Ioan. VI, 66): et, Omne quod dat mihi Pater venit ad me (Ibid., 37): et, Sine me nihil potestis facere (Ioan. XV, 5, 16): et, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos (Luc. X, 22): et, Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI, 27): et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius quos vult, vivificat (Ioan. V, 21): et, Beatus es, Simon Bariona, quoniam caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est (Matth. XVI, 17).
3. Hac regula nulli hominum aufertur voluntas; quia virtus gratiae non hoc in voluntatibus operatur ut non sint, sed ut ex malis bonae, et ex infidelibus sint fideles; et quae ex semetipsis erant tenebrae, lux efficiantur in Domino; quod mortuum erat vivificatur, quod iacebat erigitur, quod perierat invenitur. Hoc in omnibus prorsus hominibus qui eruuntur de potestate tenebrarum, et transferuntur in regnum Filii dilectionis Dei, sine cuiusquam exceptione personae, agere credimus gratiam Salvatoris. Quia, sicut hic idem probabiliter, sed non stabiliter definivit, dicimus atque defendimus, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium, qui nobis et initia sanctae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunitatem eorum quae recte cupimus, tribuit peragendi. Omne enim datum bonum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum (Iac. I, 17): qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur; et consummat in nobis. In qua sententia si auctor ipsius permaneret, ecclesiasticam regulam non excederet; neque simul et libero arbitrio infensus, et gratiae Dei esset ingratus: quorum duorum dum unum in Paulo et Matthaeo, aliud in Zacchaeo et latrone indicat operatum, non intelligit in illis se liberum arbitrium, in istis gratiam sustulisse.