Liber contra Collatorem

Libero arbitrio quantas vires tribuat Cassianus. Iob in conflictu cum diabolo sua ipsius virtute vicisse putat. Contra probatur Iob vicisse auxilio Dei. Tolerantiae fortitudo non nisi ex gratia Dei. Cassiani error, virtutem resistendi habuisse Iob ex libero arbitrio, non ex gratia.

1. Sed hactenus ne in totum videreris a praefixa regula discrepare, ita virtutum meritorumque principia a libero arbitrio ad gratiam transtulisti, ut ipsos bonorum desideriorum voluntarios motus sine auxilio Dei nec provehi fatereris posse, nec perfici: nunc vero remoto longius Deo, et a sustentatione hominis separato, tantam libero arbitrio potentiam tribuis, ut non solum amissionem multiplicium facultatum, et totius simul familiae ac necessitudinum acerbissimum finem constanter aequanimiterque suscipiat; sed ipsius quoque corporis proprii ineffabiles cruciatus proposito nudae voluntatis evincat. Et ut dubitari hinc disputante te nequeat, sancti Iob constituis exemplum, qui adversus illam insignem diabolicae saevitiae crudelitatem sine Dei praesidio decertarit: et argumento probare niteris, quod ipse cruentissimus inimicus confessus sit, non Domini, sed Iob se virtute superatum, in eo quod sibi in graviore conflictu gratiam Dei obstitisse non dixit: quasi vir ille in damnis atque orbitatibus debuerit superna protectione circumtegi, in carnis autem suae animaeque tormentis non eguerit adiuvari. Si ergo hac magnitudine animi, quam illata per singulos omnesque artus tot mortium poena non superat, nihil inter sanctorum palmas memorabilius, nihil invenitur illustrius, eamque asseris ex humana tantum virtute subsistere: quid erit laudis ac meriti, quod inter studia quietis et pacis nequeat arbitrii obtinere libertas, quam in tanti fine certaminis de suis viribus coronasti?

2. Quaero igitur abs te, videaturne tibi vir iste, cum illis quae legimus suppliciis probaretur, habuisse in se Spiritum sanctum? Si habuisse dicis, certum est quia Deus quem non deseruit, adiuvit. Si autem recessisse ab eo Spiritum sanctum dixeris; propheticus te eiusdem sermo convincit, dicentis, Scio enim quod Redemptor meus vivat, et in novissimo die de terra surrecturus sim, et rursus circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum, quem visurus sum ego ipse, et oculi mei conspecturi sunt, et non alius: reposita est haec spes mea in sinu meo (Iob. XIX, 25). Quod si de incarnatione Domini nostri Iesu Christi, ac resurrectione eius qui est primitiae dormientium, et de spe redemptionis, quae in ipso reposita est omnibus sanctis, recte intelligitur prophetatum; manifeste apparet non discessisse a templo suo gratiam Dei, et fecisse iam tunc Dominum in hoc sancto suo, quod postea in apostolis et martyribus suis spondebat esse faciendum, dicens, Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis (Matth. X, 19). Quid cum idem sanctus ineptis consolatoribus responderet, nonne in Dei fidebat auxilio, dicens, Qui deridetur ab amico suo, sicut ego, invocabit Dominum, et exaudiet eum (Iob. XII, 4)? Aut nesciebat ex illo se habere quod habebat, de quo ait, Apud ipsum sapientia et fortitudo, ipse habet consilium et intelligentiam (Iob. XIII, 3): et de quo dicit, In cuius manu anima omnis viventis et spiritus universae carnis hominis (Ibid., 10): et iterum, Exspecto, inquit, donec veniat immutatio mea: vocabis et ego respondebo tibi: operi manuum tuarum porriges dexteram: tu quidem gressus meos dinumerasti, sed parcis peccatis meis: signasti quasi in sacculo delicta mea, sed curasti iniquitatem meam. Non ergo deseruerat Dominus quem curabat: neque opem suam abstulerat ab eo cui purificatoria remedia, quibus clarius nitesceret, admovebat.

3. Ad hanc passionum tolerantiam, in qua hic sanctus emicuit, etiam ille erat praeparatus a Domino, qui dicebat, Nam etsi ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es (Psal. XXII, 4): et illud, Salus iustorum a Domino, et protector eorum est in tempore tribulationis (Psal. XXXVI, 39). Ad hanc tolerantiam etiam ille erat praeparatus a Domino, qui et credere in Christum, et pro Christo pati referebat ad Christum, dicens: Iustificati igitur ex fide, pacem habeamus ad Deum per Dominum nostrum Iesum Christum; per quem et accessum habemus per fidem in gratiam istam, in qua stamus, et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei: non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit: quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. V, 1). Et iterum (Rom. VIII, 33), Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Sicut scriptum est, Quia propter te mortificamur tota die, aestimati sumus ut oves occasionis (Psal. XLIII, 22): sed in his omnibus superamus per eum qui dilexit nos. Huius tolerantiae fortitudo unde descenderit, beatus Petrus, et in illo omnis Ecclesia, Veritatis ipsius voce discebat, dicentis (Luc. XXII, 31): Ecce Satanas postulavit ut cerneret vos velut triticum; ego autem rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua. Quisquis igitur in tribulationibus non deficit, ab illo se non dubitet adiuvari ad quem quotidie corda universorum fidelium clamant, Ne inferas nos in tentationem, sed libera nos a malo (Matth. VI, 13): quoniam Custodit Dominus animas sanctorum suorum, de manu peccatorum liberabit eos (Psal. XCVI, 10).

4. Quod autem dicis: Gratiam Dei ab Iob ex eo intelligendum non penitus recessisse, quod tentatori eius tantam Deus tentandi dederit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem: nonne rectius veraciusque loquereris, si ubi dixisti, Quantam et illum resistendi noverat habere virtutem; diceres potius, quantam et illi resistendi noverat se dedisse virtutem? In eius enim verbi correctione, totam istam gloriam quam humanis viribus assignare voluisti, sobrietate aliqua temperasses: ut illa mirabilis in tanta afflictione patientia, et Dei adiutorio et libero hominis ascriberetur arbitrio. Sed veritus es naturae humanae minuere laudem, si ei profitereris a Deo datam esse virtutem. Ideo conflictus illius atque victoriae non vis credi cooperatorem Deum fuisse, sed tantummodo spectatorem: ut cui persuadere poteris per naturalem liberi arbitrii facultatem tam arduum certamen evictum, dubitare non audeat in levioribus causis multo liberiores esse bonae voluntatis effectus, atque ita in illius damnatae sententiae foveam cadat, qua dicitur ideo nobis gratiam iustificationis dari, ut quod facere per liberum iubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam; tamquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possemus, etiam sine illa, implere divina mandata. Quod quia catholici pontifices dignum anathemate censuerunt; utendum nobis est eo quo usi sunt testimonio, dicentes (Carthag. conc. can. 5 seu 6; vid. append. p. 272): « De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, Sine me difficilius potestis facere; sed ait, Sine me nihil potestis facere (Ioan. XV, 57). »