De convenientia institutorum Romanae Ecclesiae cum Evangelica libertate

1. Submurmurant rursus lutherani, multarum caeremoniarum observatione christianum populum opprimi, idque evangelicae libertati repugnare dicunt.

Neque enim rem divinam Servator noster Christus Iesus tot caeremoniis struendam esse censuit; sed simplici quadam eius absolutione¹ contentus fuit. Quare, ut sacrosanctum ipse Eucharistiae sacramentum coram discipulis suis, nullo superfluo aut verborum aut caeremoniarum apparatu perfecit atque constituit; ita et nos, inquiunt, ipsius simplicitate in eiusmodi sacramenti contrectatione contenti esse debemus. Baptismatis itidem² sacramentum absoluta quadam simpliceque verborum textura voluit expediri; at nos, e contra, multis illum caeremoniis multoque rerum atque verborum apparatu obvolumus: et ita obvolvimus omnia, ut in sacrorum etiam omnium usu, evangelica libertas sit imminuta. — Haec sunt sane quaedam adversum sanctam Ecclesiam Romanam³ irritamenta, quae isti perversi dogmatis inventores postquam eos spiritualium rerum fastidium cepit, excitarunt.

2. Sed, non vident se in hac caeremoniarum calumnia non solum catholicae nostrae Ecclesiae sanctissimos mores; sed etiam omnium gentium, omniumque nationum longas observationes expungere atque damnare. Nulla enim gens est, quae non maximis quibus potest caeremoniis aliquam Deo culturam exhibeat. Quis enim usque adeo insanat, ut Deo, si aliquem Deum esse putat cuius providentia gubernemur, exteriorem cultum exhibendum esse non censeat? Qui cultum hunc divinum nituntur evertere, ii non Romanae Ecclesiae modo, verum etiam universo terrarum orbi se opponunt. — At eiusmodi errori in quem et antiquorum haereticorum quidam inciderunt, Augustini verba in libro ad inquisitiones Ianuarii⁴ favere videntur. Queritur enim quod, quidam (ut eius utar verbis) «ipsam religionem nostram, quam manifestissimis et paucissimis celebrationum sacramentis Dei misericordia voluit esse liberam, servilibus premant oneribus.» — Ceterum hoc sciendum nobis est,⁵ quod quemadmodum divinae finis est legis, ut in veram Dei Opt. Max. notionem ac reverentiam provehamur, ita ecclesiastici principis in condendis legibus hoc esse debet institutum, ut Dei Maximi maiestas clementiaque hominum cordibus insideat, atque aliquem ei cultum impertiant,⁶ qui internae illius venerationis iudicium praeseferat. At quo modo interioris cultus ac reverentiae testimonium afferre possumus, nisi illum exteriori aliquo prodamus apparatu? Haec itaque tot sacrarum⁷ caeremoniarum quas Ecclesia servat, vera indubitataque ratio est: ut et debitus Deo cultus multis⁸ ornetur modis, et hominis cogitatio ex hac rerum sensibilium specie atque imagine in maiorem Dei Opt. Max. venerationem amoremque assurgat. Nihil enim caeremoniarum Romana instituit Ecclesia, quod aliqua spirituali significatione munitum non sit.

3. Quod vero huiusmodi caeremoniae quibus nunc catholica decoratur Ecclesia, non sint a Servatore nostro Christo in suis legibus constitutae, in caussa est quoniam, ut superius ostendimus, ea tantummodo in nova lege, quam in primis Spiritus Sancti gratiam esse diximus, definienda erant, quae aut ad nanciscendam gratiam suppeditarent viam, aut gratiae usum rectum efficerent. Quare, quum sacramentorum perceptione gratiam assequamur, in caritatis vero operibus bonus sit gratiae usus constitutus; debuit quidem legislator noster Christus Iesus et sacramenta decernere, et de caritatis amore praecepta dare; de caeremoniis autem nulla sibi habenda mentio erat, quando neque ad nanciscendam gratiam, neque ad bonum eius usum necessariae sint. Quamobrem ita humano relinquendae arbitrio erant, ut qui futuri christianae Ecclesiae moderatores erant, ea quae ad divinum cultum attinent, pro fidelium devotione, proque temporum qualitate definirent. Quo effectum est, ut non uno eodemque tempore omnes Ecclesiae caeremoniae sint institutae; sed successione quadam pro Pontificum ac sanctorum Patrum voluntate coaluerint. Nunquam⁹ enim satis pro suae maiestatis excellentia,¹⁰ laudari colique Deus Max. potest. Accedit, quod plerosque ritus quampluresque caeremonias fuisse ab Apostolis et institutas et traditas, rationi admodum congruere videtur. A Dionysio namque Areopagita, Pauli¹¹ discipulo, multa quae in baptismatis sacramento servantur, multa quoque quibus sacerdotum ac ministrorum consecrationes ornantur, multa quae in aliis nostris sacris agenda sunt, commemorantur.¹² — Augustini autem¹³ verba nostris ritibus ac caeremoniis contraria non sunt. Non enim eos reprehendit qui a Pontificibus, a¹⁴ Conciliis, ab antiquae Ecclesiae consuetudine sunt introducti,¹⁵ sed vanas quasdam et absque ratione caeremonias, quas sacrificulus quisque, pro suo arbitrio, ob indiscretam quandam devotionem volebat inducere, rationabiliter damnat.