De convenientia institutorum Romanae Ecclesiae cum Evangelica libertate

1. Ex iis quae superius a nobis sunt definita, christianam Ecclesiam unam esse, non est difficile demonstrare: si tamen prius quid christianae Ecclesiae nomine intelligatur, explicaverimus.

Igitur, Ecclesia vocabulum graecum est; cumque plura apud auctores graecos habeat significata, christianorum usu, coetum tantummodo, congregationem, convocationemque significat. Nam consueto apud Iudaeos Synagoges nomine, quo etiam congregatio significari solet, reiecto, Ecclesiae nomen christiani sumpserunt in usum: ut sicuti ritu religioneque a Iudaeis abhorrent, ita et nomine multitudinis distinguantur.

Quo fit, ut christianae Ecclesiae nomine nihil aliud quam hominum multitudinem ad Christum convocata intelligamus. Quare tam varia, tamque diversa, de iis quae ad Christi Ecclesiam pertinent, opinio est, quam vario modo a diversis, christiani nomen est usurpatum.

Sunt enim quibus placeat, eos solos qui ad aeternam salutem sunt electi, ad christianam attinere rempublicam: quippe quod ii tantummodo Christi sanguine sint redempti, dominicaeque crucis beneficium assequantur. Aliis videtur latius esse christiani nomen accipiendum, omnesque eos christianos merito dici posse, qui caritatis munere a Christo impertiti sunt. Ideoque eos omnes in christianam Ecclesiam trahunt, qui communi quodam caritatis vinculo sunt in Christo devincti. At communis sanctorum Patrum usus habet, ut a fide Christi christiani sint appellandi: ut inquam ii omnes christiani dicendi sint, qui fidem Christi tenent, eiusque cultum et sacramenta venerant. Quod quum non ii dumtaxat qui caritatis participes sunt, sed etiam plerique alii qui a Christo vita moribusque desciscunt, Christi fidem cultumque observent; ad christianam Ecclesiam, ad eam, inquam, quam militantem appellant, eos omnes tam bonos quam malos spectare dicunt, qui Christi fidem tenent ac profitentur. Christianae itaque Ecclesiae nomine, multitudinem tam bonorum quam malorum ad Christi fidem convocatam significamus; tametsi in usum quoque venerit, ut et locus ipse in quo ad sacra conveniunt christiani, Ecclesia nuncupetur.

2. Est autem haec Ecclesiae christianae acceptio doctrinae Christi admodum consentanea. Nam Matth. XIII,¹ Ecclesiam sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congreganti similem esse dicit. Quam sane similitudinem Gregorius² in Homilia pertractans: «Sancta, inquit, Ecclesia, comparatur sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congreganti, quia nunc bonos et malos communiter, quasi permixtos pisces, fidei sagena continet; sed littus Ecclesia, idest finis, indicat sagena quid trahat.» — In eodem quoque capite, Agro, in quo bono semine sato, inimicus homo superseminavit zizania:³ — Superiusque cap. III. Areae, in qua grano permiscentur paleae⁴ comparavit. Quae, Augustinus de fide ad Petrum, cap. IV,⁵ sic interpretatur: «Firmissime tene et nullatenus dubites, aream Dei esse Ecclesiam catholicam, et intra eam usque in finem saeculi frumento mixtas⁶ paleas contineri, hoc est, bonis malos Sacramentorum communione misceri.» — Matth. praeterea, XXV cap.⁷ Decem virginibus, ex quibus quinque prudentes erant, et quinque fatuae, simile regnum coelorum esse dicitur. Super quo loco Gregorius⁸ ait: «Praesens Ecclesia regnum coelorum esse dicitur: et quia ex utroque sexu multipliciter colligitur sancta Ecclesia, decem virginibus similis denuntiatur: in qua quia mali cum bonis, et reprobi cum electis sunt admixti, recte virginibus prudentibus et fatuis similis perhibetur.» Adde quod, et Hieronymus adversus Luciferianos,⁹ et in primo contra Iovinianum libro, arcam Noe apud Apostolum Petrum Ecclesiae sanctae typum gerere ait, propterea quod, ut in illa omnium animalium genera morabantur, ita in Ecclesia iusti peccatoresque permixti continentur.

3. Quod si obieceris, Christi Ecclesiam, iuxta Apostoli dictum, sponsam esse, quae neque rugam habeat, neque maculam;¹⁰ hoc secundum Augustini sententiam in libro De nuptiis et concupiscentia, cap. XXXIV,¹¹ non ad praesentis saeculi statum, sed ad futurae integritatis nitorem esse referendum. — Apud Gregorium, vero, XIII Moralium libro,¹² de praesenti quidem Ecclesia, sed quantum ad bonos et electos intelligi potest. De hac ergo christiana Ecclesia, in qua boni malique absque ullo discrimine permiscentur, quod una sit, ex iis quae superius sunt definita, possumus demonstrare.

4. Sed illud praetereundum non est, quod cum multitudo omnis in quadam pluralitatis ratione sit constituta, unitatis modum formamque habere non potest, nisi ad unum aliquid referatur. Quandam enim congregatam hominum multitudinem, unam esse dicimus civitatem, quod aut eodem principe, aut eisdem legibus gubernentur omnes. Quod si plurium populorum aut diversi principes sint, aut diversae leges, diversarum potius civitatum quam unius habent rationem. At si in unum communem omnium regem plures populi referantur, unusquisque tamen peculiarem suum principem, et plures dici eae multitudines possunt, et una. Nam¹³ si particulares earum principes municipalesque leges inspiciantur,¹⁴ plures sane absque controversia dici debent. Si vero, unum illum communem earum regem, communemque quandam omnibus legem consideremus; iam unius sibi multitudinis vindicat rationem. Mediolanense namque dominium Mantuanumque, ex quo duos habent principes, diversisque municipalibus legibus gubernantur, duo dici principatus possunt; sed si¹⁵ ad communem christiani nominis Imperatorem prospiciatur, non duorum omnino principatuum, sed partium unius imperii nomen habent. Ut enim eorum principes sub Imperatore, tanquam partiales quidam duces, collocantur; ita unius imperii ea dominia partes quaedam sunt, quod suis ipse legibus Imperator moderatur.

Quum igitur plures in christiano populo sint antistites constituti, quibus diversorum populorum incumbit cura atque sollicitudo, sitque unus omnium christianorum communis Pater; si particulares tantummodo populorum Episcopos spectemus, plures esse christianorum ecclesias non diffitebimur: at¹⁶ si in communem omnium Patrem atque pastorem oculos intenderimus, esse unam catholicam, hoc est universalem, Ecclesiam, quae ex pluribus partialibus ecclesiis sit constituta, fatebimur: quando videlicet, unus sit communis christiani populi moderator, cuius legibus et institutis christiana nostra respublica¹⁷ gubernatur. Est enim supremus Ecclesiae pastor Christus ipse Iesus qui ait:¹⁸ Ego sum pastor bonus. Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. — Apostolus quoque Paulus¹⁹ de ipso inquit quod, Deus ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam. Post Christum primus Ecclesiae catholicae pastor ac rector Petrus est, cui dicitur:²⁰ Rogavi pro te (Petre) ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos.

5. Hanc unitatis Ecclesiae rationem Beatus Cyprianus,²¹ illud Matthaei, XVI:²² Tu es Petrus etc., pertractans, habeturque C. XXIV, quaest. 1, in can.: Loquitur: «Super unum, inquit, aedificat Ecclesiam. Et quamvis Apostolis omnibus post resurrectionem suam parem potestatem tribuat....., tamen ut unitatem manifestaret, unitatis eiusdem originem ab uno incipientem, sua auctoritate disposuit.»²³ Inferius quoque subiungit: «ab unitate exordium proficiscitur,²⁴ ut Ecclesia Christi una monstretur.»

Alteram unitatis Ecclesiae rationem²⁵ Hieronymus ad Evang.²⁶ Episcopum, habeturque dist. XCIII, can: «Legimus,» inducit. Fidei scilicet unitatem, in qua partiales omnes Ecclesiae communicare, nemini dubium; quando christiani omnes in Christum credant, eademque de ipso, divino illustrati lumine, teneant. «Nec enim²⁷ altera, inquit Hieronymus, Romanae urbis Ecclesia, altera totius orbis existimanda est; et Galliae, et Britanniae, et Africa, et Persis, et Oriens, et India, et omnes barbarae nationes (intellige quae in Christi militiam dederunt nomen) unum Christum adorant, unam observant regulam veritatis, »²⁸ Apostolus quoque, priori²⁹ ad Cor., epistola, cap. I:³⁰ Idipsum, inquit, dicatis omnes, et non sint in vobis schismata.

Est et tertia ratio unitatis eiusmodi: Sacramentorum unitas quibus universus christianorum populus insignitur. — Uno enim baptismo, quod sacramentorum primum est, omnes in Christo regeneramur, eisdemque³¹ sacramentis omnes utimur.

Est et quarta unitatis ratio: Expectati a nobis finis unitas; ipse scilicet Deus Opt. Max. ad cuius sempiternam fruitionem intendunt animum christiani. Hanc autem unitatem Dominus significare sub illam parabolam³² voluit, in qua omnes qui in culturam vineae missi fuerant, singulos accepisse denarios enarravit. — Tangit et ipsam super Psalm. LXXXV Augustinus, sic inquiens: «Multae gentes et una gens. Quare una gens? Quia una expectatio. Postremo: quare non una gens si una patria Ierusalem est? »³³

Quid plura? Hasce omnes unitatis Ecclesiae rationes ad Ephesios cap. IV³⁴ Paulus³⁵ Apostolus complectens ait: Unus Dominus, una fides, unum baptisma. Unus Deus et Pater omnium qui est super omnes, et per omnia, et in omnibus nobis. — Quamobrem et Cantic. VI,³⁶ de Ecclesia dicitur: Una est columba mea, perfecta mea.

6. Istud autem consideratione dignum est; quod non modo nostra haec praesens Ecclesia, in christianorum finibus constituta, una est; verum etiam et cum antiquorum Patrum ac Prophetarum Ecclesia, unitatem habet. Illorum enim fides eadem erat quae et nostra. Nam ut nos in Christi incarnati³⁷ fide salvamur, ita in Christi futuri fide antiqui illi Patres salvabantur, tametsi aliis ipsi sacramentis suam protestabantur fidem,³⁸ aliis nos nostram declaramus. Quapropter Actuum, IV,³⁹ de Christo Iesu dicitur: Nec enim aliud nomen est sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri.

Quod si obieceris, antiquos illos Patres, quanquam sanctissimi essent, Christique futuri profiterentur fidem; ad nostram nullo pacto attinere Ecclesiam posse, propterea quod Christi baptismate diluti non essent. Hoc enim solo — ut Augustino in epistola ad Bonifacium, et in libro De Baptismo parvulorum, placet, habeturque De Consecratione, Dist. IV, can.: «Ad hoc» — incorporatur quis Christo, eiusque efficitur membrum.⁴⁰

Duplicem scias unionis ad Christum, modum formamque esse. — Sunt enim qui Christo merito tantummodo animoque iungantur; ut iis evenit qui dum instruuntur in fide, antequam baptismate regenerentur in Christo, cum solo huiusce sacramenti desiderio, emoriuntur. Nam de Valentiniano⁴¹ qui cathecumenus obiit, inquit Ambrosius :⁴² «Quem regeneraturus eram amisi: verumtamen ille gratiam quam poposcit non amisit.» — Sunt et qui numero quadamque christiani nominis expressione, Christi membra se gerant; ii scilicet qui christianis sacramentis⁴³ ornati, christiano nomine nuncupantur. Antiqui ergo Patres, sicut Abraam, sicut Isaac, sicut Iacob, sicut David, quum Christum pro nostra salute humanam sumpturum carnem crederent, occulta quaedam atque latentia Christi membra merito quidem erant et animo. At quoniam extrinsecum insigne Christi, batisma inquam, non gerebant; manifestis publicisque Christi membris, de quibus loquitur Augustinus, non annumerantur; ad Christi tamen spectant Ecclesiam, propterea quod interiori christianorum signo, fide inquam nostra, essent instructi.