De convenientia institutorum Romanae Ecclesiae cum Evangelica libertate

1. At concedamus, inquit lutherani, terrenum aliquem Romano Pontifici principatum; qui est qui tantam vectigalium, decimarum, collectarum importunam exactionem, quantam saepenumero fieri videmus, non improbarit? Adde, quod omnes Romanae urbis praefecturae, quae innumerae ferme sunt, grandi emuntur pecunia; ecclesiarum quoque iura ac dignitates assequi nemo potest¹ nisi pecunia diplomata redimantur; ut illud Iugurthae dictum clamare liceat: «O urbem venalem et cito² perituram si emptorem invenerit.»³

Nunquid non est haec pecuniarum molesta collectio,⁴ in evangelicae libertatis dispendium, iacturam, perniciem? Nam, quum Simonem apud Matthaeum cap. XVII⁵ Christus interrogasset: Reges terrae a quibus accipiunt tributum vel census? a filiis suis, an ab alienis? Respondissetque Petrus: Ab alienis: subintulit: Ergo liberi sunt filii. — Alibi etiam dicitur:⁶ Gratis accepistis, gratis date: Si ergo filii ab omni tributo, Servatoris nostri sententia, liberi sunt; si gratis accepta gratis sunt impendenda; qua ratione christianorum, qui filii Dei sunt, libertati consentaneum est, ut ab eis solvantur tributa, solvantur decimae, solvantur sacerdotia, solvantur praefecturae? Non est haec libertas, sed turpis, sed infamis, sed dedecorosa servitus.

Haec et iis similia magni adversus Romanam Ecclesiam ponderis esse putant lutherani; sed ea nos parvi esse momenti, esseque fabellas, nenias ac perniciosas malevolorum inventa evidenti ratione monstrabimus.

2. Ut autem a vectigalibus ordiamur: Quis est qui ignoret regibus principibusque vectigalia tributaque deberi, ut communi populorum paci, tranquillitati, saluti consulatur? Quo enim modo ab hostibus, a latronibus, a perditis civibus tuta reddi respublica posset,⁷ nisi aliqua principi suppeditaretur impensa, qua militum, iudicum, ceterorumque praefectorum ordines, quibus gubernatur, ali sustentarique possint? Ipsa⁸ rerum omnium magistra experientia docet, pecuniam, non modo belli, verum etiam pacis, omniumque earum rerum quibus urbes ac regna conservantur, nervum esse. Quod si ad commune⁹ urbium commodum eiusmodi vectigalia conquiruntur,¹⁰ quid caussae est, cur non iuste sancteque a populis exquirantur? Accedit, quod e¹¹ ipsis principibus, pro conservanda urbium pace, tanquam eorum stipendia, tributa solvuntur. Laborantem enim agricolam, inquit Paulus,¹² oportet primum de fructibus percipere.¹³ Et ad Corinthios priori epistola cap. IX.¹⁴ ait: Quis militat suis stipendiis unquam? Quis plantat vineam, et de fructu eius non edit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non manducat? Alibi etiam dicit: Qui altari servit, de altari vivere debet.¹⁵ Dominus quoque noster operarium dignum mercede sua¹⁶ putat. At istud prudenter accipiamus oportet. Si videlicet, populorum urbiumque saluti operam incumbant, si moderata sint tributa, si sint aequa iustitiae ratione distributa.¹⁷ Nam si immoderata sint, si ad populorum utilitatem non referantur, si aequa iustitiae distributione careant; non modo non debentur principi, sed est tyrannidis arguendus, si vi extorqueat, estque ipsis civibus pro iniqua hac expilatione obaeratus. Unde et a Domino eiusmodi principes Ezech., cap. XXXIV,¹⁸ hisce verbis reprehenduntur: Lac comedebatis, et lanis operiebamini, et quod crassum erat occidebatis: gregem autem meum non pascebatis. — Cum ergo terrenum summo Pontifici concesserimus imperium, vectigalium quoque iura illi condonemus necesse est.

3. In ea autem argumentatione qua christianos ab omni tributorum solutione liberos esse volunt, eo quod Dei filii sint, vehementer falluntur lutherani. Non enim de omnibus christianis illud Servatoris dictum est intelligendum, sed de ipso Christo Iesu, deque discipulis eius, quibus res angusta domi erat. Quare eos solos christianos a solvendis vectigalibus absolutos esse censebimus, qui pauperem Christi Apostolorumque vitam imitantur, atque rerum omnium dominio se fecerunt expertes. Aequissimum namque est, ut qui divinis tantummodo rebus se se pro communi populorum salute dediderunt, nullo aut vectigalium aut tributorum premantur onere.

4. Venio ad decimas, quarum etiam occasione plerique adversus Romanam obstrepunt Ecclesiam. Quid? Nonne qui christianam rempublicam administrat, salutisque¹⁹ animarum primariam curam gerit, si eius defendendae ab hostibus necessitas immineat,²⁰ potest ecclesiasticorum bonorum non modo decimam, sed etiam et quintam, et quartam, et tertiam partem ad bellicos usus postulare, quibus et arcere hostem queat, et pacem ac tranquillitatem in republica conservare? Desipit qui hoc non cernit. Quis enim usqueadeo excors oscitansque, ut nesciat partem pro totius conservatione, in discrimen esse ponendam?²¹ Nam, et ictui in caput proruenti, brachium, natura suggerente, obiiicimus, ne ex eiusmodi percussione²² emoriamur. Si ergo decimas pro christiana republica conservanda Romani Pontifices quandoque exigunt, non est hoc illis crimini dandum; sed laudandi sunt, sed extollendi,²³ sed gloria illustrandi sunt, quod christiani populi saluti, suo studio ac diligentia non desint.²⁴ Itidem et pro aliis Ecclesiae commodis fieri posse credendum est, quando profecto christianorum salus ex Romanae Ecclesiae salute, haud secus ac corporis integritas ex capitis integritate, dependeat. Quemadmodum enim Numerorum XVIII cap.,²⁵ iubentur Levitae summo Sacerdoti decimas dare; ita naturae legi consentaneum est, ut summo nostro Pontifici, qui communem omnium nostrum curam gerit, a clericis, quum sese aliqua obtulerit necessitas, exhibeantur.

5. Quod deinde in Romanae Ecclesiae contumeliam affertur, omnes curiae praefecturas grandi oportere pecunia comparari; parvi existimamus. Concesserim quidem²⁶ ego, melius fortasse utiliusve fore, si libere condonarentur; est tamen et in hac praefecturarum venditione quo rem Romanam tutari optime valeamus. Nam quum maximi lucri sint, haud mirum si in Ecclesiae subsidium, quae huiusmodi pinguia amplaue lucra constituit, Romanus Pontifex quippiam ab iis qui praefecturas exposcunt, accipiat.

Sed obiicient forsitan lutherani, hanc praefecturarum venditionem in magnam christiani populi iacturam cedere: propterea quod, qui aliquam sibi praefecturam pecunia conquisierit, suam venditare operam studeat,²⁷ quo profusam in ea assequenda pecuniam recuperare queat. Quo sane fit, ut ab iis qui eius operae indigent, emungat sanguinem. — Verum enim vero, qui hunc in modum blaterant, nesciunt esse a Romana sede, cuius²⁸ praefecturae, certam exigendi normam constitutam, et eam quidem moderatam, quam impune praeterire non liceat. Sperandum quoque est, Clementem VII²⁹ Pontificem Max., ut omnibus in rebus modestissimus est, ita usque adeo universa Urbis negotia moderaturum, ut futurus deinceps nemo sit, nisi plane improbus,³⁰ qui Romanam curiam de avaritia, deque immoderato lucro taxare queat. Nam tale de se probitatis, modestiae, integritatis, primum adhuc Pontificatus sui annum agens, indicium dedit, ut maxima nobis eius beneficio eventura comoda possimus polliceri.

6. Romanae praeterea Ecclesiae haec inuritur nota, quod sacerdotia diplomataque nonnisi pecunia redimantur.

Sed, dicant mihi lutherani: Nonne omnium Ecclesiae opum atque divitiarum Romanus Pontifex distributor est?³¹ Suique pontificatus iure, cuncta catholicae Ecclesiae ecclesiastica bona pro locorum personarumque qualitate potest dispensare? Quid ergo mirum si pro communi Ecclesiae utilitate, proque suorum familiarium sustentatione ab iis quibus ecclesiarum et curam et proventus³² impertit, aliquam annuorum proventuum partem expetat? Qui enim posset Romanae sedis auctoritas cum dignitate servari, nisi ex eiusmodi rebus sibi, unde pontificium suum ordinem tueretur, conquireret? Si a Romano Pontifice pecuniarum subsidia detrahas,³³ et ecclesiasticam omnem dignitatem calcari pedibus videbis, et nullam Christi vicarii a terrenis principibus rationem haberi. Ex multis enim historiis, quas, ne meo longior instituto sim, praetereo, aperte constat, quum Romanus angusto se loco contineret Principatus, quamplures Romanam Ecclesiam calamitates ac molestias fuisse perpressam, et ita perpressam, ut miraculo sit ascribendum, quod ad hanc quam modo cernimus provecta sit maiestatem.

7. Nihil autem illud Servatoris dictum:³⁴ Gratis accepistis, gratis date: nostrae sententiae officit. Sensus enim est: neque Spiritus Sancti gratiam neque spiritualium rerum quampiam ullo vendendam pretio esse; sed quemadmodum illam gratis accepimus, ita debere nos liberaliter elargiri.

Quod postremo inclamare videntur lutherani: Romae omnia venalia esse:³⁵ apertum sane mendacium est; hacque ratione ab ipsis effinctum,³⁶ ut Romanae sedis dignitatem maiestatemque commaculent. Nam, si eius dignitas meneat atque maiestas (manebit autem maximo fortasse eorum damno ac detrimento) nullum se assequi posse in christianos imperium, id quod quammaxime cupiunt, certo certius norunt. Non deest Romanae Ecclesiae iustitia, non deest clementia, non deest³⁷ munificentia. Quod si Pontificum aliqui, avaritiae sorde sunt³⁸ notati, omnis ea labes e Clementis VII³⁹ aedibus est explosa. Non enim convehendis in urbem⁴⁰ pecuniis studet, sed morum reformationi, sed paci, sed tranquillitati.