De convenientia institutorum Romanae Ecclesiae cum Evangelica libertate

1. Petrum a Christo Opt. Max. catholicae nostrae Ecclesiae fuisse principem constitutum, sacris ex litteris ostendimus; restat ut Romanum Pontificem verum Petri successorem esse, id quod haereticorum plerique negant, demonstramus.

Quaesierim ergo primum: Num aliquem Christus successorem Petro constituerit, qui in christiana Ecclesia gubernanda eius locum dignitatemque servaret: Hoc si negetur, rempublicam ab ipso institutam, suoque sanguine consecratam, quampluribus aliis ignobiliorem, infelicioremque fateamur oportet. Qui enim respublicas instituerunt, curarunt ut firmae, ut stabiles, ut perpetuae essent. Sic Romanam Romulus; sic Solon Atheniensem; sic Spartanam Licurgus condiderunt. At qui Christiana respublica stabilis perpetuaque esse poterit, si ei quem Christus eius institutor caput principemque constituit nemo subrogetur? Quod si non ut perpetua esset, sed ut Petri tantummodo duraret aetatem, condita fuit, infelix admodum miseraque est constituta, utpote quae brevissimo tempore esset duratura.

2. Dices fortasse: Quomodo, quave ratione successorem Petro constituemus, quando¹ nullibi a Christo de hac successione mentio sit habita? — Sed quanquam nusquam espresse legimus, quis Petro in Ecclesiae principatu sufficiens esset; ex hoc tamen intelligi potest, Christum Petro successorem instituere voluisse, quod perpetuam rempublicam condidit, in qua unum caput, unumque principem esse voluit. Ceterum, si quispiam est cui debeat Petri principatus demandari, cui alii quam Romano Pontifici honestius, aequius,² iustius, debet obtingere? Etsi enim in ipso primo Ecclesiae ortu,³ ita Petrus universalis Ecclesiae praefecturam gessit, ut nullam sibi propriam sedem adsciverit, deinde aliquot annos sederit Antiochiae, urbem tamen Romam, divino actus numine, pro firma constantique sede delegit, in qua perplures presideret annos, extremumque pro Christo diem ageret; ut eam profecto pro sanguine sedem consecraret, in qua sibi Ecclesiae pastor sufficiens esset. Quanquam ergo nihil in sacris litteris de Romano Pontifice, Petro subrogando, est sancitum, ipse tamen Petrus Romanam sibi adscivit Ecclesiam, in qua diutius praesideret, ultimamque sui praesulatus aetatem ageret, aliis Ecclesiis Apostolis Christique discipulis dispartitis.⁴ Quo sane effectum est, ut is qui in Romana sede Petro succedit, etiam in principatu Ecclesiae, Patrum consensu, subrogetur. Dum enim Romano Pontifici praestantur suffragia, catholicae Ecclesiae pastori principique praestantur. Nam eundem, et in Romanum Pontificem, et in universalem Ecclesiae pastorem debere deligi, ab omnibus absque controversia receptum fuit; tametsi successu temporis, ab hac Patrum consensione temere aliqui desciverunt. Quem enim alium, excepto Romano Pontifice, successorem Petri historici perscripserunt?⁵ Non enim Ierosolymitanum, non Antiochenum, non Constantinopolitanum; non denique aliorum Episcoporum quempiam, praeter Romanum, pro universali Ecclesiae pastore⁶ receptum esse legimus; quanquam pro eiusmodi principatus gloria, nonnullae Orientales Ecclesiae quandoque pertinacissime decertarunt.

3. Quamobrem, non a priscis tantum Patribus, verum etiam ab ipsis Christi discipulis cautum esse crediderim: ut is in christiana republica principatum teneret, verusque Petri successor esset, qui Romanae Ecclesiae Episcopus⁷ esset institutus. — Accedit, et sacrosanctae illius Nicaenae Synodi mirifica auctoritas, in qua sapientissime decretum fuit, ut nullum absque Romani Pontificis licentia et auctoritate posset Concilium celebrari;⁸ utque ad ipsum, tanquam ad supremum omnium, appellari posset. — In Chalcedonensi quoque Synodo, in qua sexcenti et triginta Patres consederunt, Romanus Pontifex Leo⁹ Beatissimus est acclamatus,¹⁰ omniumque caussarum definitio in eius arbitrium cessit. — Exstat et Constantinopolitani Concilii tale decretum: «Veneramur secundum Scripturas et Canonum definitiones Sanctissimum antiquae Romae Episcopum, primum esse et maximum Episcoporum.»¹¹ Unde et Maximus in ea quam ad Orientales scripsit epistola: «Omnes, inquit, fines orbis, qui Dominum sincere receperunt, et ubique terrarum Catholici veram fidem confitentes, in Ecclesiam Romanorum tanquam in solem respiciunt; et ex ipsa lumen Catholicae et Apostolicae fidei recipiunt. »¹²

4. Obiicent forsitan lutherani: Quum summus tuus iste Romanus Pontifex deligitur, a quo Ecclesiae capit principatum? Affert ne secum ipse supremam potestatem, an recipit aliunde? Si secum affert, antequam eligeretur omnium christianorum pastor erat: Si accipit aliunde, a quo sane, nisi ab ipsa universali Ecclesia, quae perpetuo manet numquamque¹³ emoritur, potest accipere? Non itaque Ecclesiae principatus Romano debetur Pontifici, quod Petro in Romana sede succedat, sed omnem quam habet potestatem, si verum est, quod aliquem in Ecclesia¹⁴ principatum gerat, christiani populi tam auctoritate quam consensione nanciscitur. Est igitur apud universalem Ecclesiam summa auctoritas, non apud Romanum Pontificem.

At respondeant mihi lutherani: Si ipso suo iure urbem condit imperator, in eaque perpetuam, successione quadam, constituat monarchiam, hac tamen lege: ut sibi quem voluerint¹⁵ cives principem decernant; a quo principem hunc nisi ab imperatore regiminis gubernationisque potestatem habere dicemus? Ita, cum christiana respublica sit a Christo Opt. Max., hoc ordine constituta, ut unus in ea supremum principem agat; quum Romanus Pontifex Petri successor eligitur, non secum suum ipse defert principatum, sed illum, dum electorum consensu in Petri sede collocatur, a Christo nanciscitur, qui suam hac lege rempublicam condidit, ut in ea Petri successor cum summa potestate praesideret.

Huiusce nostrae sententiae, Beatus Cyrillus Alexandrinus Episcopus esse videtur, cum ait: «Ut membra maneamus in capite nostro, Apostolico throno Romanorum Pontificum, a quo nostrum est quid quaerere, quid credere, et quid tenere debeamus; ipsum venerantes, ipsum rogantes prae omnibus, quoniam ipsius est solius, reprehendere, corrigere, statuere, disponere, solvere et ligare, loco illius qui ipsum aedificavit; et nulli alii quod suum est plenum sed ipsi soli dedit, cui omnes iure divino caput inclinant, et primates mundi, tanquam ipsi Domino Iesu Christo, obediunt.»¹⁶ — Unde et Anacletus martyr, habeturque dist.

XXI: «Sacrosancta, inquit, Romana et Apostolica Ecclesia, non ab Apostolis, sed ab ipso Domino et Salvatore nostro, primatum obtinuit, sicut Beato Petro Apostolo dixit: Tu es Petrus: et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam.»¹⁷

Est itaque in hoc Romani Pontificis principatu, quod in Christi Optimi legem, est¹⁸ quod in Petri voluntatem, est quod in humanam institutionem referatur; in Christi namque legem amplissima potestas, in Petri voluntatem Romani Pontificis in Petri¹⁹ sede successio, in humanam vero institutionem, huiusce viri, puta Clementis VII,²⁰ pontificia dignitas est referenda. Sanctorum enim Patrum institutione sancitum est: ut ille ipse Pontificem Romanum agat, qui Cardinalium suffragiis fuerit declaratus.

5. Agedum, rursus obstrepunt lutherani: Receptum sit aliquem in christiana republica Petri successorem²¹ constitui, eumque Romanum Pontificem esse. Qui negare ausis, eum qui sit Petro in imperii potestate suffectus, oportere ceteris caritate praestare? Neque enim suarum illi ovium curam Christus voluit demandare, nisi ab eo confessione singularis dilectionis expressa. — Quid praeterea Petro committitur? Nonne ut Christi oves pascat? Qui ergo non amaverit Christum, et ferventius quidem ceteris; quique eius oves doctrina et exemplo non paverit; Petri legitimus successor esse non potest. At numquid non²² saepenumero in Romana sede, communi Patrum consensu, Pontifex collocatur qui neque Christum Optimum diligit, neque christianum populum fidei doctrina pascere potis sit: utpote qui et perditam vitam vivat, et omnis doctrinae omnisque peritiae sit expers? Non sunt igitur omnes Romani Pontifices Petri, absque discrimine, in²³ imperio successores.

At si diligenti cura rem hanc consideremus, male principatus naturam examinant lutherani. Est enim in principatu initium. Est gubernationis ratio. Est usus potestatis. Initium quandoque bonum, quandoque malum invenitur. Si enim recto quispiam ordine principatum ineat, bonum est initium; si vero quaerat²⁴ per devia, malum. Ratio formaque principatus, quae sane in quodam gubernantis atque gubernati²⁵ ordine est constituta, semper suapte natura bona est. Potestatis usus si ad subditorum commodum referatur, laudandus apprime est. At si ad principis tantummodo utilitatem prospectet, vituperio dignus. Si igitur Romanorum Pontifex iustis Patrum suffragiis fuerit designatus,²⁶ legitimus is Pontificem agit; estque verus ille Petri successor cui Catholici omnes, nisi a christiana fide desciverint, obedire tenentur. Quod si perditam exsecrandamque vitam vivat, si caritatis in Christum atque in eius oves expers exstiterit, dicendus quidem est malorum morum Pontifex, tantoque indignus imperio; nihil tamen ob hanc causam de pontificia imminuitur potestate; quando non aliunde, sed per ostium in ovile ovium penetravit. Quamobrem, etsi eiusmodi Pontifex aliquo christianae reipublicae incommodo est ac detrimento, sibique aedificat ad gehennam, nulla tamen sui iurisdictione privatur, si electione legitima sanctam illam sedem sit adeptus.

Hoc autem et in terreno inspicere possumus principatu. An non dicimus principis filium, si iusto matrimonio genitus sit, ut in paternis opibus, ita in paterno debere imperio succedere? Et tamen plerumque evenit, ut genitor omnibus virtutibus clarus sit, filius vero perditus sit, et sordidam vitam agat. Tempus me deficeret si huiusce rei tam ex gentilium libris, quam ex sacris litteris exempla concire vellem. Nihil ergo male acta vita, de Romani Pontificis detrahit potestate, tametsi a veri christianae Ecclesiae pastoris sanctitate abhorreat. Quamobrem suos Dominus Iesus discipulos admonens, ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae, et Pharisaei..... quaecumque dixerint vobis, servate, et facite; secundum opera vero eorum nolite facere.²⁷ Petrus quoque Apostolus nos in suis epistolis²⁸ monet: ut non solum bonis modestisque, sed etiam dyscolis praepositis pareamus.

6. Quod autem Servator noster Christus a Petro, cui christiani populi curam mandare decreverat, amoris caritatisque expressionem perquisivit; hoc in causa fuisse puto, ut et doceret posteros, tales populorum curae praeficere, qui non suis, sed subditorum commodis studeant. Accedit, quod cum eam rempublicam constituere vellet, quae esset optima, par decensque erat, ut is cui primi pastoris et nomen et potestatem dabat, non tantum auctoritate, sed etiam virtute et moribus ceteris praestaret. — De pascendi vero lege dicendum existimaverim, sat summo Pontifici esse, si ineruditus ipse sit, nequeatque christiano populo per se fidei doctrinam ministrare, ut aliorum in eo erudiendo diligenti utatur opera. Nam et terreni principes in rerum publicarum administratione, pluribus consultoribus, pluribusque ministris utuntur. Si ergo quispian christiano baptismate insignitus, Petri successor, aequalique illi auctoritate esse debeat; legitima institutione, legitimisque suffragiis, in Romana sede collocatus sit, necesse est. Si vero, suprema hac potestate, pro eius dignitate uti voluerit, sit catholicis omnibus doctrina, prudentia, caritate praestantior oportet. Ceterum, prae omnibus caveat, ne mercenarius, ne tyrannus, ne ovium Christi dissipator existat. Eiusmodi enim pastoribus Ieremiae²⁹ vaticinio Dominus ait: Vae pastoribus qui disperdunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus. Ideo haec dicit Dominus Deus Israel, ad pastores, qui pascunt populum meum: Vos dispersistis gregem meum, et eiecisti eos, et non visitastis eos: ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus. Et ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris, ad quas eiecero eos illuc: et convertam eos ad rura sua; et crescent et multiplicabuntur. Et suscitabo super eos pastores et pascent eos.

7. Quod si nostrae huic sententiae obiecerit quispian, Ierosolymitanae Ecclesiae, dum illi Romanam proponimus, iniuriam irrogari, propterea quod illa et aetate antiquior sit, et dignitate sublimior; nam Apostolorum omnium, aliqua ex parte, alatrix exstitit; eique, ut priori ad Corinth. epistola, cap. XVI,³⁰ constat, ab aliis ecclesiis subsidia mittebantur.

Dicendum profecto est, non ita nos principatum Romanae Ecclesiae concessisse, ut eam ceteris omnibus aliquo temporis intervallo praecedere teneamus, satis enim ex se constat Ierosolymitanam priori tempore fuisse constitutam, priusque Ierosolymis sedisse Iacobum, quam Petrum Romae. Neque etiam eam eo quod Romana praecise sit, si inquam a suo capite divellatur, omnibus, dignitate, ecclesiis anteponimus. Fortasse enim, hac ratione pensata, omnibus est Ierosolymitana praestantior, quando universae aliae ecclesiae suam ex ipsa duxerint originem; sed quoniam, si pastorum ratio habeatur, Romana omnibus dignior est, sublimior et excellentior. Petro enim, qui supremum in catholica Ecclesia obtinuit principatum, Romanus Pontifex, ut ostendimus, est successor. Unde ad Damasum Papam Hieronymus scribens, habeturque C. XXIV, quaest. 1, can: «Quoniam vetus oriens. »³¹ — «Ego, inquit, nullum praemium, praeter³² Christum, sequens, Beatitudini tuae, idest cathedrae Petri, communione consocior,³³ super illam petram aedificatam³⁴ Ecclesiam scio.» — Quod autem Ierosolymitanae Ecclesiae subsidia mittebantur, non dignitati eius, sed magnae indigentiae, cuius in actis Apostolorum Lucas meminit, est ascribendum.

8. Si postremo, id quod in suo dialogo Ockam³⁵ obiicit, adducatur, nusquam in sacra Scriptura inveniri, quod Romam Petrus accesserit, atque idcirco falsum esse quod Romanus Pontifex Petro succedat:

Respondendum censeo, tot sanctorum Patrum testimoniis confirmatum hoc esse, ut nova probatione non egeat. Hoc enim Hieronymus super primo ad Romanos capite;³⁶ in ecclesiastica historia Eusebius;³⁷ Bernardus in epistola ad Eugenium Papam;³⁸ Ambrosius in epistola ad Auxentium, De basilicis tradendis³⁹ aperte testantur. — Sed et falsum est in nullo sacrae Scripturae loco inveniri. Ipse enim Petrus in prioris epistolae suae cap. V,⁴⁰ ait: Salutat vos ecclesia, quae est in Babylone coelected, et Marcus filius meus: ubi, iuxta glossam Venerabilis Bedae,⁴¹ Babylonis nomine Romam ob idolatriae cultum intelligit. Idem quoque Hieronymus, in libro De viris illustribus tenet. Nam: «Petrus, ait, in prima epistola sua sub nomine Babylonis figuraliter Romam significans, salutat vos, inquit, quae est in Babylone Ecclesia.»⁴² Cum igitur nullibi Petrum cum Marco fuisse in Babylone legatur, nomine Babylonis ipsam urbem Romam, cum ob magnitudinem, tum ob idolatriae cultum, Petrum significare voluisse a ratione alienum non est. Nam et Ioannes Apostolus in Apocalypsi⁴³ de Romana urbe sub Babylonis nomine facit mentionem.

Pleraque alia ad confirmationem Romani principatus afferre potuissem; at quoniam, ut a principio diximus, est res haec a multis⁴⁴ non minus diligenter, quam erudite tractata, sat sit pauca haec in medium attulisse.⁴⁵