De convenientia institutorum Romanae Ecclesiae cum Evangelica libertate

1. Est et aliud quod haereticos christianam labefactare libertatem videatur; excommunicationis scilicet censura, qua quispiam interdicitur sacris, ab omnique hominum consortio, et¹ in manus satanae relegatur.

Quid enim gravius, durius, servilius homini potest accidere, quam ut a² christianorum coetu eiectus, in manus immanissimi tradatur hostis? Atqui et a divo Paulo³ ne cuiquam⁴ maledicamus admonemur. Ceterum, quae maior, quae gravior, quae exsecrabilior maledictio christiano homini evenire potest, quam ut omni hominum conturbenio, omnibus sacris, omnibus suffragiis interdicitur? Quodque omnium miserrimum est, acerrimo⁵ hosti captivus dedatur?

2. Sed est hac in re quam diligentissime attendendum, tanto Pontificum iudicium aequum esse, quanto Dei iudicio, cuius ministros se gerunt, fuerit simile ac conforme. — Duobus autem modis solitus est Deus Maximus hominem a vitio ad virtutem revocare. Quandoque enim aliquo damno afficit atque incommodo, ut aegritudine, ut opum iactura, ut imperii detrimento, ut propinquorum atque amicorum⁶ morte. Aliquando vero, propria virtute permittit inniti, suaque ope destituit, ut suarum virium debilitate perspecta, ad Deum, a quo superbiendo desciverat, humilior revertatur. Utrumque ergo huiusce nostrae Ecclesiae Pontifex Maximus, dum hominem excommunicationis censura notat, efficit: quo enim verecundia⁷ ductus in meliorem tandem redeat frugem, a fidelium coetu turpiter eiicit; at quo se spiritualium rerum⁸ indignum noscens, ad divinam supplex opem confugiat, spiritualibus adiumentis, sacris inquam, quibus ad bene vivendum iuvare magnopere poterat, interdicit. Non itaque aliqua evangelicae libertati fit iactura, si is qui maiorum iussis obedire detrectat,⁹ quo in meliorem vitae redeat rationem, excommunicationis censura notetur.

3. Nam, et Servator noster Christus fraternae correctionis modum formamque praescribens, eum qui Ecclesiam, hoc est praelatum, audire noluerit, uti ethnicum et publicanum habendum esse decernit. Paulus quoque priori ad Corinthios epistula, cap. V,¹⁰ in incestuosum hominem excommunicationis sententiam ferens, ait: Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu, iam iudicavi ut praesens, eum, qui sic operatus est, in nomine Domini nostri Iesu Christi, congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini nostri Iesu, tradere huiusmodi (hominem) satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Iesu Christi. Ad Thessalonicenses quoque, capite ultimo,¹¹ in haec verba scribit: Quod si quis non obedit verbo nostro per epistolam, hunc notate, et ne commisceamini cum illo ut confundatur. Significat etiam Timotheo,¹² se Hymenaeum et Alexandrum tradidisse satanae, ut discerent non blasphemare. Si ergo divinus Apostolus, maximus evangelicae libertatis assertor, perditos homines et scelestos a communi aliquando hominum coetu arcendos esse putat; quid caussae est cur absque eiusmodi libertatis detrimento, a Romano, ab¹³ aliisque Pontificibus contumax ac rebellis christianae excommunicationis censura damnari non queat? Nam qui maiorum praeceptis obedire contemnit, non Spiritu Sancto ducitur, ut ea gaudeat libertate de qua Apostolus ait: Ubi Spiritus Domini, ibi libertas.¹⁴ Atque idcirco nimirum, si ad meliorem sanctioremque vitam sit hac excommunicationis poena compellendus, durissimum sane est, atque gravissimum ab hominum conversatione secludi; non tamen iniquum est, neque ab evangelica alienum doctrina, ut qui sua pertinacia christianam exuit libertatem, suoque pastori ac principi parere non¹⁵ studet, tali prematur onere, talique revincatur catena, ut cum pudore, tum damno resipiscens, in verae libertatis semitam reducatur.

4. Quod vero satanae tradi dicitur, non ita accipiendum est, quasi tanquam in iudicio condemnatus, in manus daemonum extremo plectendus supplicio datur. Sed quoniam et sacris et suffragiis Ecclesiae, quibus sane se¹⁶ contra satanae molestias tutari poterat, ob suam pervicaciam ac temeritatem destituitur, sicque tanquam inermis daemoni tentandus abiicitur,¹⁷ unde et facilius et infelicius prolabitur in crimina. Ut enim adversus vicariam Christi personam cornu erigit, ita¹⁸ et absque ulla evangelicae libertatis iactura deprimitur, ab omni ecclesiastico deicitur commodo ac beneficio.

Ab ea autem nobis maledictione cavendum esse Apostolus monet, qua homini optamus praecamurque malum, hac tantummodo¹⁹ ratione, ut affligatur, ut doleat, ut excrucietur. At ab ea qua²⁰ eum hominem, qui a maiorum suorum, imo a Dei Optimi lege, sua temeritate digreditur, aliquo affici volumus nocumento,²¹ ut et ipse mentis compos effectus, in virtutis gremium revertatur, et reliqui, eius edocti malo, rectam semitam gradientur, nos nullo pacto²² deterret. Nam et saepenumero medici si putre aliquod membrum offenderit,²³ illud pro totius corporis salute praecidunt.