De inspiratione sacrae Scripturae: theologica disquisitio

DE FORMIS LITTERARIIS SCRIPTURAE SACRAE.

« Dei Filius Iesus Christus... non fuit est et non, sed est in illo fuit ». 2 Cor. I. 19.

Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus terrae quae fecerat Dominus Deus, inquit Scriptura. Genes. III.1. Et genesiacum quidem serpentem plerique nostri biblici ut mythum habent. Quis enim, quaeso, adhuc crederet serpentem cum muliere colloquentem? Certe id iamdudum incredibile visum fuerat imperatori Iuliano, et omnibus encyclopedistis post Voltaire¹. Quanquam, ut verum dicamus, vulgo christianorum non tanta in hac re difficultas hactenus occurrerat. Unde magnus ille Sanctus Cyrillus quem Voltaire mentiendo ridet, quasi qui non habuerit quomodo satisfaceret Iuliano sciscitanti: serpentem qui cum Eva loquitur, quo tandem usum sermone dicemus? an humano? quid a fictis Graecorum fabulis ista differunt? ille, inquam, magnus Sanctus Cyrillus simpliciter et sine tergiversatione responderat: « En rursus Graecis ea fabulis similia esse dicit. Compertum igitur habet, et fabulas esse et anicularum garritus, nihilque aliud... Sed nos, o bone, nequaquam istud de sancta et divinitus inspirata scriptura dicimus. Fabulosum namque in ea prorsus nihil, veritatis plena sunt omnia. Miror autem quod acutissimus licet, et intimarum, ut ipse opinatur, disciplinarum non imperitus, et extra res sensuum mentem aliquando attollens, non intelligat, improbi et malorum principis daemonis efficacia factam esse vocem malignitatis suae praetextum serpentem obtendentes... Quod si ipse non credit, non propterea percipi veritas nequit. Ille autem veris non assentiens, merito rideat tur »². Verumtamen id pro nunc non admodum refert. Fuerit enim genesiacus serpens verum animal quod occupavit Satanas; fuerit mera species, obiectiva quidem et externa, sed artificiose a diabolo formata et assumpta; fuerit denique purus simplexque mythus decursu temporum in populari imaginatione procreatus: semper in forma serpentina fidelissimam figuram habes calliditatis illius spiritus nequam, qui et versutissimus deceptor, et tortuosissimus sophista, et omnium insinuator atque insufflator haeresum est. Quod et in biblica, ut aiunt, quaestione, ex iis quae his ultimis annis post publicatam encyclicam Providentissimus Deus, excogitata, dicta, et scripta sunt, iterum iterumque luculenter apparuit.

Declaraverat Pontifex, antiquam esse et constantem Ecclesiae fidem, quod inspiratio sese ad omnes et singulas Scripturae partes extendens, non modo falsitatem excludit omnem, sed tam necessario excludit et respuit, quam necessarium est, Deum, summam Veritatem, nullius omnino falsitatis auctorem esse. Porro huic declarationi quae opinionem capite praecedenti expositam directe impetebat, plerique sese laudabiliter et nulla interposita mora subiecerant, editis etiam in publicum haud dubiis suae submissionis documentis. Credidisses igitur causam esse finitam, et ita finitam ut nequidem locus esset optativae clausulae quae alias adiici solet: utinam finiatur error. Sed vanam fiduciam mox monstravit eventus. Nam post aliquod tempus, prostrata opinio novis palliata nominibus, novas resumebat vires, et ecce serpens inter pomifera paradisi latitans ligna, ut incautos quosque decipiat³. Quippe retinebantur omnia fundamenta praecedentis sententiae. Adhuc astronomia Scripturae est in aperta oppositione cum veritate scientifica. Adhuc plurimae narrationes in libris praesertim veteris Testamenti consignatae, tanquam historice falsae haberi debent. Adhuc concordantiae inventae inter facta biblica et babylonica mysteria ostendunt, vel dependentiam Bibliorum a mysteriis illis, vel certe communem quamdam originem ab eodem fonte fabuloso. Adhuc irreductibiles in sacris libris antilogiae sunt, quas nulla unquam exegetarum peritia ad sensum contradictionis expertem reducere valebit. Haec, inquam, omnia intacta servabantur. Et nullus tamen in Scripturis error? Ita plane. Quia error in aliquo libro non est, nisi illud quod materialiter a veritate alienum est, proponatur ut veritas. Quia, quid proponatur ut veritas, quid vero non, ex genere litterario uniuscuiusque libri determinandum est. Quia unumquodque litterarium genus suam habet propriam speciem veritatis, et non est eadem veritatis species quaerenda in tractatu didactico ac in parabola vel allegoria, non eadem in poemate seu romanzo ac in historia, imo vero, neque in historia scripta secundum criteria moderna ac in historia scripta secundum usus et conventiones antiquorum, praesertim orientalium. Quia denique, si ad theologiam pertinet adstruere integralem Scripturarum veritatem, quae consequenter ad integralem earumdem inspirationem iustissime asseritur, opus tamen Criticae est determinare, assignare, et definire propriam singulis libris veritatis speciem, quae ex eorum formis litterariis tota quanta dependet. Haec est paucis expressa, substantia novi systematis, sed praestat ut primum omnium, ingeniosa illa biblicorum inventio in extenso referatur.