De inspiratione sacrae Scripturae: theologica disquisitio

« Est autem Deus verax ».

Rom. III-4.

Absolutam scripturae sacrae inerrantiam esse firmissimum dogma catholicae religionis, nemo prudens negaverit. Nam etsi in hac parte non possit afferri solemnis et diserta alicuius concilii vel pontificis definitio, praecise quia in praeteritis temporibus necessitas huiusmodi definitionis non occurrit, satis perspicua est universalis ac perpetua Ecclesiae praedicatio, cui insitus cunctorum fidelium sensus per omnia respondet. Quis enim christianus audiens hac de re testimonia Patrum, non in iis statim agnoscet unum e principiis quae in fide nostra instar fundamentorum sunt? Ait Augustinus, epist. 82, n. 3 : « Solis eis scripturarum libris qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo aliquid errasse firmissime credam... Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi vel per illos auctores canonicos, vel probabili ratione, quod a vero non abhorreat, persuadere potuerunt. Nec te, mi frater, sentire aliud existimo. Prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros velle, tanquam Prophetarum vel Apostolorum, de quorum scriptis, quod omni errore careant, dubitare nefarium est ». Ait Hieronymus, epist. 105, n. 5 : « Si in Evangeliis ac Prophetis perversi homines inveniunt quod nitantur reprehendere, miraris si in tuis libris... quaedam a recta linea discrepare videantur? ». Ait Nazianzenus, Orat. 2, n. 105¹: « Neque enim nobis in mentem veniat existimare, ea temere litterarum (sacrarum) monumentis commendata fuisse, atque inanem quamdam rerum et verborum turbam esse ad oblectandos audientium animos compositam... Haec sane ludant fabulae et gentiles qui de veritate parum solliciti, verborum lenocinio quasi praestigias quasdam auribus atque animis offundunt. At nos, qui Spiritus diligentiam vel usque ad levem apicem et lineam trahimus, nunquam, nec enim fas est, ne minimas quidem actiones ab iis a quibus memoriae proditae sunt, temere perscriptas et elaboratas, memoriaque ad haec usque tempora conservatas esse concedemus ». Ait S. Thomas, Quodl. 12, a. 26 ad 1um: « Hoc tamen tenendum est, quod quidquid in sacra scriptura continetur, verum est. Alias, qui contra hoc sentiret, esset haereticus ». Et in 1a Part. Q. 68, a. 1, ubi de opere sex dierum agere incipit, duas cautiones adhibendas esse praemittit: « Primo quidem, ut veritas Scripturae inconcusse teneatur. Secundo, cum scriptura divina multipliciter exponi possit, quod nulli expositioni aliquis ita praecise inhaereat, ut si certa aliqua ratione constiterit hoc esse falsum quod aliquis sensum Scripturae esse credebat, id nihilominus asserere praesumat, ne Scriptura ex hoc ab infidelibus derideatur, et ne eis via credendi praecludatur ». Unde rectissime Melchior Canus in principio operis de locis theologicis observat: « Libros sacros et canonicos appellamus, quos Spiritu Sancto dictante, sacri auctores exceperunt. Quos igitur tales esse constiterit, eos dubio procul certissimos ac verissimos esse credemus. Nisi enim fundamentum hoc fideliter ieceris, corruet civitas illa Dei, cuius fundamenta in montibus sanctis, et in scripturis principum qui fuerunt in ea. Quarum scripturarum auctor est, non homo, sed Deus ».

Quocirca, omnes qui in Scripturis errores admiserunt, notati sunt nota haereseos. In qua haeresi fuerunt olim Anomaei, teste Epiphanio, Haeres. 76 in fine: « Cumque urgeri rationum vi, ac male haberi coeperint, effugiunt ac prosiliunt: Et ista, inquiunt, apostolus tanquam homo dixit ». Item Manichaei, si Augustino credas, l. 2 c. adversarium legis et prophetarum, c. 2 : « Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur epistola, ubi attestantur evangelio lex et prophetae, hoc dicat apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Iudaeis locutum fuisse quasi Iudaeum, etc. ». Item Erasmus, de quo Bellarminus l. 1 de verbo Dei, c. 6: « Nostro saeculo, inquit, Erasmus eamdem haeresim² renovavit, siquidem in annotationibus suis ad 2um et 27um caput Matthaei, non obscure scripsit non esse metuendum ne totius scripturae corruat auctoritas, si levis aliquis error in ea deprehendatur, praesertim cum evangelistas memoria lapsos Augustinus concedat, et negari nullo modo posse videatur ». Sed antiqua haec haeresis intimo saltem nexu connectebatur in mente suorum auctorum, cum negatione dictationis divinae sese ad omnes et singulas Scripturae partes extendentis. Neque enim hactenus somniaverant posse errorem aliquem, cuiuscumque tandem ordinis sit, de revelatione Dei descendere. Soli nostrae aetati reservabatur novus ille sui generis progressus: incredibilem dico quorumdam biblicorum opinionem, qui scientificos vel historicos errores in Scripturis admissibiles esse existimaverunt, etiam in sensu composito divinae inspirationis. Imaginantur namque inspirationem quam oeconomicam vocant, contradistinguentes doctrinam quam nos Deus docere intendit, a modis sub quibus docet et proponit eam. Et de doctrina quidem quae terminat intentionem Dei inspirantis, ultro fatentur quod non est et non potest esse nisi veritas, quanquam veritas illa semper contineatur in ordine fidei et morum, eo utique sensu restrictissimo de quo dictum est in capite praecedenti.

At vero, per ipsos nihil prohibet quominus forma sub qua veritas dogmatica dictata est a Deo, sacris litteris consignanda, iis erroribus sive scientificis sive historicis fuerit referta, quibus pro temporum vel locorum diversitate praeoccupatae erant mentes hominum; eorum videlicet hominum, per quos condebantur, et ad quos tanquam ad proximos atque immediatos lectores dirigebantur scripturae sacrae. Caeterum addunt nihil incommodi inde esse timendum, eo quod Scriptura coordinatur ad Ecclesiam, quae est constituta interpres eius infallibilis³.

Quae igitur cum ita se habeant, videndum est primo, quibus de causis biblici nostri ad eam opinionem devenerint, quae sensui christiano, ne dicam communi, tam aperte repugnat. Secundo, quibus argumentis illam utcumque firmare conentur. Tertio, quomodo fuerit insubsistens ista opinio expresse condemnata per Encyclicam Providentissimus Deus.