De inspiratione sacrae Scripturae: theologica disquisitio

Reliquum est ut ex catholica illa doctrina de sensu spirituali scripturae sacrae, quaedam conclusiones eruantur contra largam scholam Biblicorum.

Et prima conclusio sit, quod veritas in hoc capitulo hactenus declarata conciliari omnino non potest cum mythica indole quam novatores illi generatim attribuunt veteri testamento. Unde etiamsi haec eorum monstruosa opinio aliis ex capitibus, utique tot ac tantis, non repugnaret, iam esset explodenda hoc solo nomine, quod de medio tollit sensum illum soli scripturae proprium, quem in ea unanimi consensu agnoverunt maiores nostri, apostolicae traditionis testes authentici. Nam si sensus spiritualis nihil aliud est quam significatio qua res significatae per voces iterum res alias significant, super veram realemque historiam fundetur oportet. Et si significatio parabolicarum allegoriarumve verbalium non supergreditur modum sensus litteralis, ut supra ostensum est, multo minus, puto, significatio puerilium earum imaginationis popularis procreationum quae mythi dicuntur. Denique, divinum illud quod in sensu spirituali signum elucet, in hoc praecise reponitur, quod Deus solus, utpote solus potens disponere et ordinare mundi eventus sicut scriba ordinat et disponit apices describendos in charta, possit quoque significare aliqua, non iam per signa vocalia aut similitudines fictas, sed per ipsum realem cursum rerum suae providentiae subiectarum. Et ideo Patres unanimiter adstruunt historicam veritatem tanquam unicum ac necessarium spiritualis sensus fundamentum. « Post historiae veritatem spiritualiter accipienda sunt omnia », inquit Hieronymus, Prolog. in Isaiam. Et Gregorius l. 1 Moral. n. 56 : « Qui ad spiritualem intelligentiam mentem sublevat, a veneratione historiae non recedat ». Et Hilarius in Psalm. 123, n. 5 : « Fides historiae non periclitatur, si rebus effectus inesse et connexam sibi extrinsecus significantiam existimemus ». Et inter alia erronea quae in Origene notant Epiphanius, Hieronymus, et alii, illud quoque invenitur, quod allegoricus semper interpres exsistat, historiae fugiens veritatem : « Quod sic paradisum allegorizet, ut historiae auferat veritatem; pro arboribus angelos, pro fluminibus virtutes coelestes intelligens, totamque paradisi continentiam tropologica interpretatione subvertat... Recede ab haeresi Origenis, et a cunctis haeresibus, dilectissime » ¹.

Altera quoque conclusio sit, quod si sensus spiritualis, totus quantus est, suum habet in historia fundamentum, vice etiam versa, verae historiae fidem haud raro firmat et tutatur, pro quanto scilicet suppeditat clavem intelligendi rationem certarum circumstantiarum quae alias, vel supposititiae, vel otiosae, vel minus dignae commendatione narrationis divinitus inspiratae viderentur. Quod quidem multis prosequitur Augustinus, l. 12 c. Faustum, c. 39 : « Si Ismael et Isaac homines nati, duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis, quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? ... Verbi enim gratia, numquid, si oportebat adiutorium viro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat, vel ulla suadebat utilitas ut de dormientis latere fieret? Si causa evadendi diluvii opus erat fabricari arcam, quid opus erat mensuras eius, aut ipsas potissimum fieri, aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari? Si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero, septena de mundis, bina de immundis? Aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri, vel etiam memoriae commendari per litteras, quid cogebat? Immolare filium iubetur Abraham; iussus hoc fuerit, ut eius obedientia tali etiam examine probata, posteris innotesceret; convenientius ligna portaverit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus ne orbitate gravissima se feriret: numquid etiam si nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? Aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in vepre adhaerens cornibus appareret, ad ullum augmentum victimae pertinebat? Sic omnia cum considerantur, et quasi superflua necessariis contexta inveniuntur, admonent humanum animum, prius aliquid significare, deinde quid significent quaerere. Itaque etiam ipsi Iudaei qui Christum nolunt talibus rerum, non tantum dictarum, sed etiam gestarum figuris praenuntiatum videri, coguntur a nobis discere quid illa significent. Quae nisi aliquid significare concedant, divinae auctoritatis libros ab ineptarum fabularum ignominia non defendunt ».

Ultima denique conclusio esse potest, quod cum spirituales sensus ad splendorem fidei catholicae tantopere conferant, multae sunt in scripturis historicae narrationes, quae cum aliunde indifferentes prorsus, et nullius emolumenti videri possent, nihilo tamen minus, praedictorum sensuum ratione, dicendae sunt omnino esse de illis rebus fidei et morum ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium, a quibus ad sua placita contorquendis, per decretum Concilii Tridentini, omnis humana critica iam dudum iussa est abstinere. Sed de his ipsis sic dictis rebus fidei et morum, propter quaestionis gravitatem, aequum est ut specialis consideratio habeatur. Huc igitur spectabit capitulum sequens.