De inspiratione sacrae Scripturae: theologica disquisitio

Et certo quidem certius, vel a priori existimandum esset, viros catholico nomine adhuc gloriantes, non sine gravissimis rationibus, imo vero nonnisi evidentia ineluctabili coactos, ei quae mox dicta est, theoriae subscripsisse. Nam etsi multi nunc inveniantur, quibus apprime convenit quod de Atheniensibus, Act. XVII-21, scriptum legitur : Athenienses autem omnes et advenae hospites ad nihil aliud vacabant, nisi aut dicere, aut audire aliquid novi, ipsa tamen novitas nequaquam habere potest illimitatam vim alliciendi animos, praesertim cum ad eos limites devenitur, ubi locus est dicto poetae: Quodcumque ostendis mihi sic, incredulus odi. Non ergo intervenire hic potuit sola novitatis illecebra, sed graviores procul dubio rationes in causa esse debuerunt, quas, antequam ad ulteriora progrediamur opus est considerare.

Primo ergo notant, Scripturam aperte errare in re astronomica quoad systema mundi. Nobis enim exhibet solem sese moventem circa terram, terram autem immobilem. Dicit astra esse luminaria ad usum hominis facta, ex quibus duo omnium maxima sunt sol et luna. Docet quoque Deum fundasse terram super aquas, et coelos desuper velut tentorium extendisse. Atqui haec omnia, uti nunc omnibus notum est, contradicunt in terminis veritati scientificae¹. — Quod si timide respondeas, scripturam loqui eo ipso modo quo etiamnum loquuntur moderni astronomi omnes, quoties circumlocutionibus technicis uti non coguntur²; terram ab Ecclesiaste dici stare in aeternum, non absolute, sed per oppositionem ad perennem generationum sibi met deinceps succedentium vicissitudinem³; solem ac lunam luminare maius et luminare minus a Moyse per respectum ad nos verissime appellari; denique, sacros scriptores adhibuisse in hymnis et canticis et psalmis easdem locutiones quas usque hodie poetae passim usurpant, quin unquam vel minimam aut erroris aut ignorantiae in rebus physicis suspicionem de se suppeditent: si timide, inquam, simplices et obvias responsiones opponas, quas a puero omnes didicimus, sciendum tibi est responsiones istas iam amplius non valere. Superest igitur ut absque scrupulo teneas esse in Bibliis enuntiationes multas quae cum scientifica veritate contradictorie opponuntur, quanquam errores mox memorati nondum inveniantur nisi in iis quae sunt obiter dicta. Sed ecce tibi aliquid gravius.

Secundo ergo proclamant necessitatem adhaerendi conclusionibus quas scientia moderna definitivas fecit. Conclusiones autem sunt eiusmodi, ut pleraeque narrationes in libris veteris Testamenti consignatae, tanquam historice falsae debeant omnino haberi⁴. Oppones fortasse, definitivas istas scientiae conclusiones, definitivas non esse nisi in phantasia suorum assertorum, vel benevola credulitate discipulorum. Nonnulla quoque, confirmationis gratia, afferes exempla. Utputa exemplum de definitivis illis encyclopedistarum saeculi decimi octavi conclusionibus quantum ad fabulosum characterem relationum Abrahae et Ioseph cum regibus Aegypti, quas mox ineunte saeculo decimo nono, nil minus quam definitivas ostendebat hieroglyphorum inventio et interpretatio. Item exemplum de conclusione pariter definitiva, et post repertas tabellas in El-Armana statim antiquata, qua ante annos vix viginti, artem scribendi in populo Israelitico, nonnisi tribus aut quatuor saeculis post Moysen et Iosue inventam decernebant⁵. Adhuc observabis, quotidie evenire ut puri etiam rationalistae definitivas suorum conclusiones contra facta biblica penitus explosant, et solidissimis destruant argumentis⁶. Nossignore! Valet enim scientia rationalistarum cum contra Biblia pugnat, sed cum Biblia confirmat, amplius non valet, quia tunc sufficientem independentiae sponsionem ac veluti fideiussionem minime suppeditat.

Tertio, prodigiosam antiquitatem mundo et generi humano attribuendam esse docti exegetae non dubitant. Et quia relative recens est iuxta Scripturam apparitio hominis super terram, reliquum est ut concedamus historiam biblicam, qua historiam, esse falsam, minimeque factis consentaneam⁷. — Repones iterum, multa forsitan esse quae huius argumenti vim satis superque enervare viderentur. Codices quoad supputationem annorum inter se non concordare, ita ut in hac parte errores amanuensium seu transcriptorum legitime possint et debeant praesumi. Nihil cogere ut series patriarcharum sive ante sive post diluvium, velut series hominum sibi invicem immediate succedentium, nullis suppressis intermediis, accipiantur. Falsum praesertim esse principium unde procedunt, cum supponunt hominem lentissimo et continuo progressu e statu informi ac penitus silvatico ad statum civilizationis sese reduxisse, cum diserte testentur Scripturae, et quidem in re ad fidem et mores iuxta ipsos biblicos pertinente, quod perfectus exivit homo e manibus sui Creatoris : ita nimirum ut non sit cogitanda civilizatio tanquam terminans motum eductionis e barbaria, sed magis barbaria, ubicumque inventa est, tanquam in termino reposita motus inversi, corruptionis scilicet et degenerescentiae. Tandem, non magis esse fidendum calculis doctorum magistrorum in aestimanda antiquitate humanitatis, quam fidendum erat exempli gratia, iudiciis peritorum circa authenticitatem tiarae regis Saitaphernis. Si enim periti quandoque tam turpiter errant, ut res a coaevis confictas artificibus pro monumentis remotissimorum temporum habeant, quo non divagabuntur palaeontologi in materia quae arbitrariis aestimationibus multo magis patet, et longe maioribus obscuritatibus involvitur, et pro homine moderno causas continet erroris pene in infinitum multiplicatas !⁸ — His tamen non obstantibus, adhuc tibi firmiter credendum erit, talem esse biblicam chronologiam quae historicae veritati per omnia contradicat, et ex hoc quoque capite absolutam Scripturae inerrantiam non sustineri.

Quarto observant notabiles quasdam concordantias scripturalium narrationum cum fabulis gentium. Quas quidem concordantias studium linguarum semiticarum, inventio cuneiformium inscriptionum, et continuae orientalistarum inquisitiones omni die evidentiores faciunt. Quanquam non tantae molis res ista erat, quia litterae classicae tam graecae quam latinae ad eamdem observationem iamdudum abunde suffecerant. Quis enim exempli gratia, non animadverteret in tragoedia Aeschylis Prometheus vinctus, adumbrationem eorum omnium quae narrantur a Moyse circa tentationem et lapsum hominis in paradiso terrestri, necnon et promissum mulieris semen, serpentis caput contriturum ? praesertim cum de hoc futuro salvatore Mercurius in fine dicat: Talis aerumnae finem ne expecta, o Prometheu, priusquam deorum alius laborum tuorum successor exstiterit, volueritque ad tenebricorum descendere orcum, et ad caliginosam tartari profunditatem⁹. Quis non biblicos agnosceret gigantes, posterioremque turris Babel aedificationem, in sequentibus Ovidii versibus: Affectasse ferunt regnum coeleste gigantes, altaque congestos struxisse ad sidera montes. Tum Pater omnipotens misso perfregit Olympum fulmine, et excussit subiectum Pelion Ossae? Quis etiam legens in primo libro Metamorphoseon eiusdem Ovidii, quomodo evolutum sit chaos, fuerintque in initio elementa suis quaeque composita locis; quomodo ornatum coelum astris, tellus animantibus, ultimus omnium conditus homo; quomodo denique aurea prima sata est aetas, cui deinde aetas successit argentea, tum aerea, tum ferrea, donec bello Superis a gigantibus indicto, orbem Iupiter diluvio perdere statuit, solo Deucalione sospite et in Parnasso monte recepto, ubi cum consorte tori parva rate vectus adhaesit: quis, inquam, evidentem parallelismum non notavit cum prioribus undecim Geneseos capitulis? Quis Adamum in Saturno liberos devorante, vel Noe in Iano duplicem habente faciem, senilem unam qua veterem respicit mundum aquis diluvii destructum, iuvenilem alteram qua in mundum novum de se iam nasciturum laetos coniicit oculos, expressum non arbitrabitur? Eadem ergo narrata inveniuntur tum apud Moysen, tum apud antiquos gentium poetas. Sed si ista sunt falsa commenta in mythologiis graecis vel aegyptiacis vel babylonicis, eruntne demum veritas in Bibliis ? Dicendum itaque superest quod Deus inspirans scriptores sacros sese accommodavit communi antiquorum hominum mentalitati, dum scilicet prae scopo quem intendebat docendi veritates divinas ac morales, adhibuit quidem falsas legendas quae ubique admittebantur, sed eas epuravit ab omni naevo dogmatico, quin imo vehiculum illas fecit sublimissimae altissimaeque doctrinae religiosae¹⁰. — Conclusionem eiusmodi tu forsitan miraberis, eo quod antiquatis veteris apologiae praeiudiciis adhuc retineris. Existimabas enim quod ipsae gentium fabulae, in eo in quo concordant, fundum quemdam veritatis historicae indubitanter ostendunt, multis licet phantasticis absurdisque chimaeris adulteratum. Quippe in quolibet rerum ordine, proportionata effectui causa quaerenda est. Si autem imaginatio populorum recte assignatur explicandis dissimilibus varietatibus, nonnisi irrationabiliter poneretur principium communium atque universalium traditionum, cuiusmodi illae sunt de originali quodam innocentiae et felicitatis aevo, de serpente tentatore, de lapsu generis humani in praesentem miseriae et aerumnarum statum, de reparatore promisso, de impietate gigantum, de catastrophe diluvii, atque ita porro. Hinc ergo deducebas quod si qua harum rerum narratio forte inveniretur, super caeteras omnes resplendens sicut sol super tenebras, narratio pura, simplex, limpida, sublimis, rectaeque consentanea rationi, ipsa procul dubio habenda foret tanquam accipiens ab aliis testimonium absolutae veritatis, nedum esset trahenda in consortium communis falsificationis. Deducebas praesertim, removendam fore vel solam suspicionem derivationis tam sublimis libri a corruptis fabularum fontibus, quoniam ab impuro purum vix oritur, et etiam in naturalibus, aqua sincera non solet e fonte coenoso emanare, dum e contra contingit frequentissime ut e fonte purissimo unda primum profluens, postmodum in suo decursu, multorum foedetur aut corrumpatur admixtione heterogeneorum elementorum; quapropter, si unum ab altero derivatum oporteret necessario agnoscere, longe longeque verosimiliorem videri derivationem fabulae a Scriptura quam Scripturae a fabula. Haec, inquam, tu deducebas secundum regulas antiquae sapientiae. Sed cum in eis regulis nescio quod logicae vitium inventum sit, revera concludendum nunc est, Scripturam equidem ab omni naevo esse immunem quoad dogma religionis, sed esse in eadem conditione cum paganis mythologiis quantum ad caetera.

Quinto enumerant antilogias inventas in Scripturis. De Antiocho v. g. narratur 2. Mach. I-13,quod occisus est a sacerdotibus in templo Nanae; et infra IX-28, dicitur quod e Persepoli fugiens, dum Iudaeos ad internecionem perdere meditaretur, maximis viscerum doloribus a Deo percussus, cum foetore intolerabili scaturientibus e corpore vermibus, naturali morte occubuit. Item, Genes XI-12, Sale dicitur filius Arphaxad, et Luc. III-36, filius Cainan, de quo, si versionem septuaginta excipias, nullum vestigium reperitur. Rursus, 1 Reg. XVII-55¹¹, Saul quaerit ab Abner de qua stirpe oriundus esset David progrediens contra Goliath, cum tamen David Sauli ignotus tunc esse non posset, siquidem factus iam antea fuerat ipsius Saulis armiger et commensalis, 1 Reg. XVI-21. Adhuc, in censu populi quem sub finem regni sui David fieri iusserat, numerantur 2 Reg. XXIV-9, octingenta millia virorum fortium de Israel, et de Iuda quingenta millia; at 1 Par. XXI-5, numerantur mille millia et centum millia de Israel, de Iuda vero quadringenta septuaginta millia. Item in evangeliis plurimae notantur discordantiae, tum quoad infantiam Salvatoris, tum quoad facta vitae publicae, tum denique quoad circumstantias passionis, et praesertim apparitionum post resurrectionem. His autem, aliisque eiusdem generis difficultatibus, in suppositione absolutae Bibliorum inerrantiae, nusquam datae sunt responsiones quae vere satisfaciant¹². — Ad haec tamen reponi forsitan posset, assertionem istam de insufficientia responsionum videri sat temere prolatam; non ita hactenus inter catholicos iudicatum fuisse, et pro appretiatione mere subiectiva iure meritoque haberi quidquid absque probatione ulla contra communem prudentum existimationem noviter affirmatur. Nimis durum se exhibere eum cui antilogiae evangelicae adhuc irreductibiles videntur post multiplices valdeque rationabiles solutiones datas a nostris commentatoribus, et tam probabilibus conciliationis modis hucusque propositis praeferenda nunc appareret radicalis illa solutio qua in libris divinitus inspiratis errores essent admittendi¹³. Quoad vetus testamentum, rationem in primis habendam esse hodierni status codicum in nominibus et numeris, ne forte ad originales scripturas transferas difficultates quae ex solis versionibus seu apographis originem ducunt¹⁴. De Antiocho etiam non esse valde curandum, tum quia valde incertum est an de eodem Antiocho in utroque loco sermo sit ¹⁵, tum quia dato quod de Antiocho Epiphanae agatur in epistola quae initio libri relata invenitur, adhuc solidae non desunt explicationes ¹⁶. In summa, tantam esse subiectivitatem in aestimandis huiusmodi rebus, ut non ignobilis scriptor de schola rationalistarum inveniat positivum veritatis historicae documentum in ea ipsa Saulis interrogatione, 1 Reg. XVII-55¹⁷, quam encyclopedistae afferebant in demonstrationem apertae contradictionis ¹⁸. — Haec et alia similia responderes argumento quod ex biblicis antilogiis deducunt exegetae nostri. Sed iterum, causa finita est, quia ea est in hac parte critica evidentia, ut non aliam patiatur rei iudicatae demonstrationem ¹⁹.

Superest tamen ut hanc suam positionem de multiplicibus Bibliorum erroribus in re tam scientifica quam historica, cum dogmate inspirationis conciliabilem critici ostendant. Et hic opus, hic labor. Suntne igitur quaedam rationum momenta quibus possibilitas conciliationis, non dico nunc, persuadeatur, sed vel a longe, etiam insinuetur?