De inspiratione sacrae Scripturae: theologica disquisitio

DE INTERPRETATIONE SACRAE SCRIPTURAE

« Omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit ». 2 Petr. I-20.

Ultimo dicere oportet de subordinatione criticae ad magisterium ecclesiasticum et unanimem consensum Patrum in exegesi scripturaria. Et primo de legitimo sensu decreti Tridentini circa usum et interpretationem sacrorum librorum. Secundo de iis quae ex hoc decreto consequuntur.

Dupliciter hac nostra aetate eludere tentaverunt decretum Tridentini de usu et interpretatione sacrorum librorum. Dixerunt aliqui, decretum hoc esse mere disciplinare, et non absolute pro quovis tempore habere valorem, sed solum pro illis circumstantiis in quibus editum est. Alii vero perspicientes ne verosimiliter quidem id persuaderi posse, ad aliam confugerunt cavillationem, asserentes interdictum concilii, ne quis Scripturam Sacram interpretari audeat contra sensum quem tenuit et tenet Ecclesia, esse intelligendum pure et simpliciter de eo quod fas non sit, interpretando Scripturas, dogma aliquod fidei ab Ecclesia definitum excludere vel negare; caeterum, plenam relinqui libertatem quoad positivam quorumlibet textuum exegesim, dummodo doctrina Ecclesiae pro norma saltem negativa sancte retineatur. Ne ergo, exempli gratia, neges explicite Iesu Christi divinitatem, vel realem eius in Eucharistia praesentiam, nec unquam trahas verba Scripturae ad positivum sensum qui cum his dogmatibus conciliari nullatenus possit, et fecisti satis. In reliquo, nihil prohibebit quin pro tua sapientia seu etiam phantasia, ea quoque loca quae tanquam dogmatum nostrorum expressiva ac demonstrativa semper ab Ecclesia habita sunt, intelligas tu, sensu haud quidem contradictorio, adhuc tamen alio quolibet modo vel ratione diverso.

Specimen accipe ex recentissimo opere theologiae positivae de Eucharistia, praesentia reali, et transubstantiatione¹. Auctor recenset et suae crisi subiicit ea quae Eucharistiam spectant in novo testamento, nimirum testimonia Pauli, Lucae, Marci et Matthaei, ac demum Ioannis. — In primo capitulo, de Paulo ait quod verba eius, 1 Cor. X-XI, nequaquam ostendunt realem Christi praesentiam in Sacramento : « Christianus manducat carnem victimae immolatae in cruce; id tamen, an in re, an solum in figura? Huic quaestioni Paulus non respondet, et ne verbum quidem habet unde ei satisfiat »². Et infra in conclusione : « Doctrina Pauli affirmat quod in Eucharistia panis et vinum procurant participationem corporis immolati in cruce, sed secundum aliquem modum (realem vel figurativum), quem « Paulus non definit »³. — In secundo capitulo, de valore testimonii evangelii Lucae, ad dogma realis praesentiae quod attinet, auctor silet, nec quidem immerito. Quid enim opus ei erat aliquid adiicere iis quae praecedenter dixerat de narratione Paulina, cui illa evangelistae non solum nihil addit, sed et ad amussim noscitur per omnia respondere? Remanebat tamen fractio panis, de qua idem ipse Lucas pluries meminit in libro Actuum, eratque locus inquirendi quid sibi vellet ista religio. Et responsio datur diversa pro variis phasibus evolutionis conscientiae christianae. Initio enim, Act. II-46, fuit observantia privata, actus pietatis domesticae qui saepe saepius a familiari fractione in mensa communi non distinguebatur nisi per intentionem directricem. « At quo melius intellectus fuit profundus sensus religiosus fractionis eucharisticae, eo etiam magis vestigium primitivae familiaritatis disparuit, et gestum augustum circumdederunt crescente reverentia ac solemnitate. Talis iam coena Troadis, Act. XX-7, seq. »⁴. Haec de Luca in capitulo secundo. — Iam in capitulo tertio, quod est de Marco et Matthaeo, eadem ac supra observatio occurrit: nihil nempe apud auctorem inveniri circa valorem testimoniorum pro realitate sacramentalis praesentiae. Nam rursus, si narratio primae ad Corinthios ne verbum quidem habet quo ad catholicum potius quam protestanticum sensum positive determinetur, satis superque lector iam intellexit, narrationem substantialiter identicam duorum priorum synopticorum in eadem prorsus versari conditione. Et hoc in tuto iam positum erat. Ideo auctor alio convertit ferramenta demolitionis, et post allatas antilogias Ioannem inter et synopticos quoad diem celebrationis coenae, concludit quod verosimilior solutio illa est, quae eidem coenae denegat omnem characterem paschalem. Frustra Matthaeus dicit: Prima autem die azymorum... fecerunt discipuli sicut constituit illis Iesus, et paraverunt pascha. Vespere autem facto, discumbebat cum duodecim discipulis suis. Frustra Marcus: Invenerunt sicut dixerat illis, et paraverunt pascha. Vespere autem facto, venit cum duodecim. Frustra Christus apud Lucam: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. Frustra auctor ipse supra observavit, narrationem Lucae in hoc a narratione Pauli maxime distingui, quod Lucas characterem paschalem coenae quam evidentissime notat ac describit⁵. Frustra cantat Ecclesia: Noctis recolitur coena novissima, qua Christus creditur agnum et azyma dedisse fratribus iuxta legitima priscis indulta patribus. Post agnum typicum, expletis epulis, etc., et rursus: In supremae nocte coenae recumbens cum fratribus, observata lege plene cibis in legalibus, etc. His utique non obstantibus, verisimilior explicatio est: non pascha a Christo fuisse celebratum in ea nocte qua tradebatur, sed caeremoniam familialem quam Iudaei vocabant Kiddûsch, de quo postea Kiddûsch, ex rabbinorum commentariis plura deinde auctor edisserit ⁶. — Demum in sexto capitulo quod est de Ioanne, edocemur eam esse inter Ioannem ipsum et quatuor praecedentes differentiam, quod Paulus, Lucas, Marcus et Matthaeus vere de Eucharistia locuti sunt, tametsi quid Eucharistia sit, an panis, an corpus Christi, minime definiant; Ioannes vero de hoc sacramento nihil omnino habet, nisi forte allusive in tribus quatuorve versiculis: « Invenitur quod Ioannes valde parum locutus est de Eucharistia, cum in summa ad eam c. 6 non alludat nisi in vers. 53-56. » ⁷.

Ecce igitur tibi sat liquidum exemplum de modo quo schola critico-historica intelligit decreta Ecclesiae circa interpretationem sacrorum librorum. Satis eis est, si diserte et ipsis omnino terminis dogma solemniter definitum sua exegesi non confodiant, ut deinde omnia sibi licere arbitrentur. Sed nec opus est magna consideratione ut perspicuum fiat, hanc methodum nihil minus secum ferre quam completam fidei ac religionis christianae destructionem, sicut toto suo libro quoad speciale dogma Eucharistiae, praefatus auctor, in actu, ut aiunt, exercito luculenter commonstrat.

Iam negavit valorem omnium fontium scripturalium in quibus suae fidei documenta circa sacramentum altaris, ab initio agnoverat Ecclesia. Ubinam ergo eiusdem catholicae fidei firmum fundamentum? Forte in monumentis traditionis, in testimoniis Patrum? Sed contra est primo, quod solent Patres in suis de Eucharistia tractationibus, appellare ad Scripturas, utputa ad Ioannem in sermone de pane vitae, ad Paulum, Matthaeum, Marcum et Lucam in narratione institutionis sacramenti.

Nunc autem, si nec Paulus, nec Matthaeus, nec Marcus, nec Lucas, nec Ioannes ea dicunt ex quibus praesentiae realitas constare possit, quomodo adhuc receptibiles hac de re attestationes eorum qui et Pauli et Matthaei et Marci et Lucae et Ioannis auctoritatibus nituntur? Quomodo firmum aedificium, cuius basis imaginaria? Aut forte iis unquam auctoribus fidere dignum et iustum fuit, qui sollicitant textus, ut in eis inveniant ea quae non continent? — Sed contra est secundo, quod non maior est Patrum auctoritas in testando dogmata, quam in testando sensum dogmaticum textuum Scripturae. Proinde, si quoad secundum reiicitur haec auctoritas, nulla est ratio excogitabilis cur quoad primum admittatur. — Sed contra est praesertim tertio, quod libertatem quam sibi vindicant in exegesi scripturali, a fortiori retinebunt in exegesi patristica. Et quodnam, quaeso, traditionis testimonium firmum ac demonstrativum illis videbitur, qui dicunt textus: hoc est corpus meum, hic est sanguis meus, ne verbum quidem continere, quo satisfiat curiositati inquirentis utrum caro victimae in cruce immolatae realiter manducetur sub specie sacramenti, vel figurative tantum? Pro arbitrio igitur Patres habebunt, alios ut symbolistas, alios ut realistas. Pro eodem arbitrio ipsos realistas divident in classes duas. Alii cum Ambrosio credent quod corpus in sacramento praesens, est identicum cum corpore Christi historico. Alii e contra cum Augustino tenebunt, corpus sacramentale nequaquam esse ipsum corpus natum de Virgine, passum in cruce, et nunc gloriosum in caelo, sed aliud plane diversum, materiae expers, ab omni concretione absolutum, de quo quid sit scire impossibile est, corpus denique quod non est corpus. Hanc porro erroneam, imo et haereticam sententiam, quam per totum suum librum omnibus modis ut suam auctor inculcat, vere augustinianam esse mordicus defendet. « *Theologi scholastici, inquit, volunt invenire apud Augustinum suam theoriam (sic) de praesentia in Eucharistia corporis historici Christi. Vidimus quam longe aberat Augustinus a tam praecisa affirmatione. Insistunt tamen, et appellant ad quosdam textus famosos. Primus est in quo Augustinus quaerit quomodo possumus adorare, sicut vult Psalmista (Psalm. XCVIII-5), scabellum pedum Domini, quod est terra? Hoc ideo est, respondet Augustinus, quia terra ibi potest intelligi de carne Christi: Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit, nemo autem illam carnem manducat nisi prius adoraverit, inventum est quemadmodum adoretur tale scabellum pedum Domini. Si ergo caro Christi, illa ipsa quam accepit a Maria, non est in Eucharistia, cur de adoratione eius loquitur Augustinus? Nemo, inquit, illam carnem manducat, nisi prius adoraverit. » Audisti argumentum theologorum. Audi nunc responsionem. Prosequitur enim auctor, et dicit: « Non puto textum esse tam peremptorium, quam theologis asserere placet. Nam « si integraliter legatur, invenitur quod Augustinus revindicat adorationem pro Deo, cuius terra est scabellum, et quod pro carne ipsa idem Augustinus nihil revindicat: Numquid autem, ait, caro vivificat? Ipse Dominus dixit, cum de ipsa commendatione eiusdem terrae loqueretur: Spiritus est qui vivificat, caro autem nihil prodest. Ideo et ad terram quamlibet cum te inclinas atque prosternis, non quasi terram intuearis, sed illum sanctum cuius pedum scabellum est, quod adoras: propter ipsum enim adoras. Dominus igitur in coena instituit sacramentum carnis suae, illius carnis quae terra erat. Sed haec caro, sive historica, sive sacramentalis, non valet nisi per spiritum qui ipsam vivificat. Itaque, quando te prosternis coram sacramento, non consideras terram quamlibet, sed adoras sanctum cuius haec terra scabellum est. Propter ipsum adoras »⁸. En tibi specimen interpretationis Patrum, sicut supra specimen habuisti interpretationis Scripturarum. Si, inquit auctor, integraliter legas, invenies quod Augustinus revindicat adorationem pro Deo, pro carne autem ipsa in sacramento nihil revindicat. Et tamen expresse dixit Augustinus: Quia ipsam carnem in qua hic ambulavit, ipsam carnem quam de Maria accepit, manducandam ad salutem dedit, nemo autem illam carnem manducat nisi prius adoraverit, inventum est quemadmodum adoretur terra scabellum pedum Domini. Et adhuc addidit Augustinus id quod auctor reticuit, quod dissimulavit, quod de textus integritate truncavit, dimidiatam tantum, et inabsolutam phrasim citans: Inventum est quemadmodum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non peccemus adorando, sed peccemus non adorando. Ubi evidenter apparet quod loquitur de adoratione alicuius rei quae ex sese sine idololatriae peccato non posset adorari. Ubi adhuc evidentius est quod illa res quae alias videretur non posse sine impietate terminare adorationem, non est utique divinitas. Quid igitur est quod inventum est adorandum ita, ut non solum non peccemus adorando, sed peccemus non adorando? Quid, quaeso, nisi caro? caro hypostatice Deo unita, quae in sacramento manducanda nobis proponitur? caro de qua Concilium V, can. 9: « Si quis non una adoratione Deum Verbum incarnatum cum propria eius carne adorat, iuxta quod sanctae Dei Ecclesiae ab initio traditum est, talis anathema sit? » Inutile! Pro Deo Augustinus adorationem revindicat, pro carne autem ipsa nihil revindicat, quia, ait, cum te inclinas et prosternis, non debes intueri carnem praecise ut carnem, sed illum Sanctum cuius propria effecta est, propter quem adoras. Sicut si dicerem: non debes intueri in proximo tuo id quod secundum se amabile non est, sed debes intueri Deum cuius est imago, et ad cuius societatem in aeterna beatitudine vocatur; propter Deum enim amas; ergo pro proximo ipso lex charitatis nihil revindicat! Haec est exegesis patristica, tota ex fontibus protestanticis translata, quae cum eadem arbitraria levitate in toto opere se expandit; quae etiam in demolitionis instrumentum ubique adhibetur, et per quam luculentiora Patrum testimonia, sive de reali praesentia veri ac proprii corporis Christi in sacramento, sive de transubstantiatione, ac per hoc, de permanentia, non substantiae, sed accidentium panis, pessum eunt et destruuntur.

Sed iam ad exegesim scripturalem redeamus. Dictum est quod eam quam sibi in hac parte vindicant libertatem, legitimare volunt provocando ad decretum Tridentini, ut supra. Frustra tamen id ab eis tentari, ex duabus rationibus facile apparebit. Primo quia Tridentini verba nequaquam patiuntur interpretationem quam eis imponunt. Secundo quia contra hanc eorum expositionem directe prodit authentica declaratio Concilii Vaticani, Const. Dei Filius, cap. 2.

Primo, inquam, verba Tridentini non patiuntur interpretationem quam eis imponunt, quasi nempe: « Id, quod Concilium vetat Scripturam interpretari contra sensum quem tenuit et tenet Ecclesia, ita intelligendum esset, ut solummodo fas non sit interpretando Scripturas, dogma aliquod fidei ab Ecclesia definitum excludere et negare »⁹. Considerandum namque est quod non dixit Concilium: decernit sacrosancta synodus, ut nemo sacram Scripturam interpretari audeat contra dogma quod praedicavit et praedicat sancta mater Ecclesia; sed dixit: contra sensum quem de Scriptura ipsa et tenuit et tenet. Nec dixit: sancta mater Ecclesia, cuius est nihil unquam docere quod in oppositione sit cum vero sensu Scripturarum; sed dixit: cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione Scripturarum sanctarum. Quapropter Ecclesia non solum semper ea docet, quae utpote infallibiliter vera, non possunt esse in contradictione cum quavis veritate, sive naturaliter nota, sive desuper revelata, sive per rectam rationem dictata, sive in verbo Dei scripto ubilibet contenta: verum etiam, Tridentino teste, sentit et tenet aliqua sua dogmata contineri in certis quibusdam Scripturarum locis, et pro sua auctoritate atque infallibilitate in interpretando verbo Dei, iudicat talem esse proprium ac verum horum locorum sensum. Et ex hoc aperte consequitur quod contra regulam a Concilio propositam interpretatur, quisquis sensum illum ab ecclesiastico magisterio determinatum, et unanimi usu sive theologico, sive liturgico, sive polemico manifestatum, non verum esse ipsius Scripturae sensum audet asserere.

Haec quidem vel ex solis Tridentinorum Patrum verbis sat clare intelligebatur. Nunc autem nova accessit declaratio Concilii Vaticani, quae fuit expresse directa adversus largam illam opinionem criticorum. Legitur in annotationibus super primum schema constitutionis de doctrina catholica: « Quoad normam interpretandi sacros libros instauratio et etiam aliqua explicatio decreti Tridentini pro nostris temporibus desideranda est.. Patet praeposterum omnino esse sensum ad quem temerarii quidam recentiores critici et interpretes decretum Concilii detorserunt... Quare necesse est, supremam illam interpretationis catholicae normam, quae est iudicium et consensus Ecclesiae de vero sensu Scripturarum, ita proponere ut manifestum sit, non solum excludi interpretationem quae contradictorie opponatur sensui quem Ecclesia alicui Scripturae loco subesse doceat, sed etiam necesse esse ipsum illum sensum ab Ecclesia retentum habere ut verum sensum Scripturae »¹⁰. Hinc igitur optime iam intelliges quo spectet clausula illa a Patribus Vaticanis, Sess. 3, capiti secundo apposita: « Quoniam vero, quae sancta Tridentina Synodus de interpretatione divinae Scripturae ad coercenda petulantia ingenia salubriter decrevit, a quibusdam hominibus prave exponuntur, Nos, idem decretum renovantes, hanc illius mentem esse declaramus, ut in rebus fidei et morum..., is pro vero sensu sacrae Scripturae habendus sit, quem tenuit ac tenet Sancta mater Ecclesia, cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione Scripturarum sanctorum, atque ideo nemini licere contra hunc sensum aut etiam contra unanimem consensum Patrum ipsam Scripturam sacram interpretari ».

Tandem animadverte, nequaquam opus esse ut sensus ille a quo quavis ratione declinare non licet, fuerit solemni iudicio ab Ecclesia definitus. Neque enim per solas solemnes definitiones Ecclesiae mens innotescit, sed et per ordinarium atque universale magisterium, ut in eodem Vaticano, cap. 3 de fide, expresse habetur. Ordinarium autem dico magisterium, cuius documentum haud aequivocum reperire est in usu exegetico conciliorum et pontificum, in institutionibus liturgicis, in catecheticis instructionibus, in consentiente et unanimi iudicio probatorum theologorum seu interpretum, etc. Animadverte etiam, quaestionem non ad id tantum restringi, quod dici potest vel non potest sub poena vel non, haeresis incurrendae: quia praescindendo etiam ab haeresi formali, contra fidei legem multipliciter peccari contingit, et nomine catholico indignum se ostendit, qui id solum vitat quod praecise haereticum est, et expresse ab Ecclesia ut tale damnatum¹¹.

At si quoad particulares textus singillatim sumptos, regula tenemur a Tridentino declarata, multo magis quoad generalia illa interpretationis principia quae in Ecclesia catholica universaliter sunt recepta, et clavem intelligentiae suppeditant adversus depravatores evangelii.

Exemplum sumas ex quaestione ultimis temporibus toties agitata de parousia seu ultimo adventu Christi. Quaerunt critici utrum ad eos qui praesentes aderant, dirigebantur vel non, sermones eschatologici qui in extenso referuntur apud Matthaeum, ab illis verbis capitis 24 : Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit, etc., et compendiose resumuntur tum apud Marcum (XIII.33, seq.), tum apud Lucam (XXI-34. seq.). Et putant tenere nos in dilemmate cornuto. Quia si dixerimus, exhortationes ad vigilandum, ad orandum, ad praeparandum se improvisae parousiae Filii hominis, respexisse, non praesentes eos qui audiebant, sed solos futuri temporis homines: tunc quidem, praeterquam quod supra omnem fidem id esse videatur, positive in contrarium occurrit categorica declaratio ipsius Christi, qui sic conclusit apud Marcum: Quod autem vobis dico, omnibus dico, vigilate. Si autem responderimus, exhortationes illas fuisse directas, etiam ad adstantes discipulos in propria persona consideratos: tunc consequitur quod in mente Christi et in opinione eius, isti adhuc in vivis futuri erant, veniente parousia et clade suprema totius mundi. Alioquin, si istos pro illa hora novissima a longo iam tempore in sepulcris iacentes contemplatus fuisset, quomodo eis commendasset vigilantiam, ne dominus adveniens inveniret eos gravatos crapula, ebrietate, et curis huius vitae? Quomodo eos comparasset servis quibus dominus peregre proficiscens potestatem dedit cuiusque operis, praecipiendo ianitori ut vigilet, eo quod incertum sit quando dominus rediturus est, an sero, an media nocte, an galli cantu, an mane? Numquid enim haec esse potest habitudo mortuorum in monumentis suis?

Sed dilemma quod criticis videtur insolubile, ideo eis insolubile videtur, quia aut ignorant, aut contemnunt, aut reiiciunt principium interpretationis universaliter in Ecclesia receptum, et aliunde solidissimis inconcussisque argumentis firmatum: Solere scilicet Scripturam referre ad ultimum et universale iudicium quidquid pertinet ad retributiones praemiorum ac poenarum futurae vitae, et per ordinem ad sententiam a qua pendet aeternitas, cunctos indifferenter homines qui pro quavis differentia temporis fuerunt vel sunt vel erunt, personificare in eis quos vivos reperiet saeculi consummatio. Et ratio revera facilior est quam ut longa declaratione indigeat. Continetur enim in eo quod omnes didicimus in catechismo: Talem nempe iudicandum esse unumquemque hominem, cum venerit Christus iudicare mundum universum, qualis hic et nunc est cum moritur; adeoque, si de vigilantia sollicitaque semper praeparatione sermo sit, eamdem prorsus esse omnium indiscriminatim conditionem, ac si pro omnibus et singulis tolleretur intervallum separans mortis diem a die illa ultimi adventus Christi¹.

Et hoc est exemplum aliquod generalis principii catholicae interpretationis, quod clavem intelligentiae suppeditat pro multis locis N. T., utputa pro monitionibus quae frequenter occurrunt in epistolis apostolicis: Tempus breve est, reliquum est ut et qui habent uxores, tanquam non habentes sint. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus, Dominus enim prope est. Nunc enim propior est nostra salus quam cum credidimus. Nox praecessit, dies autem appropinquavit, etc. etc. Qua quidem clave destituti critici, haec loca depravant sicut et caeteras scripturas, et parum abest quin nobis persuadeant, auctores inspiratos adeo fuisse persuasos de instante consummatione saeculi, ut docuerint non oportere amplius arare, seminare, navigare, emere, vendere, generare, administrare; non debere parentes thesaurizare pro filiis (2 Cor. XII-14); non posse salvari mulierem per filiorum generationem (2 Tim. V-14); non esse orandum pro regibus et omnibus qui in sublimitate sunt constituti, ut quietam et tranquillam vitam agamus, prout bonum et acceptum est coram Salvatore nostro Deo (1 Tim. II-2). Parum denique est, quin praefracte negent id quod historia simul et sacri textus certatim testantur: apostolos nempe ea praecepisse omnia quae ad humanae societatis instaurationem ac renovationem spectabant, nedum insinuaverint in ianuis esse ultimam catastrophen.

Inhaerendum itaque generalibus principiis interpretationis catholicae, quia ubi id negligitur, non solum impossibilis est assecutio veri illius Scripturae sensus, quem tenuit et tenet Ecclesia, verum etiam pronus est lapsus in sensum contradictorie ei oppositum, imo et penitus destructivum auctoritatis sacrorum librorum, qui iam ut falsitatibus et erroribus pleni impudenter traducuntur. Et possent multiplicari exempla, quorum interminabilem seriem suppeditarent ea quae ultimis temporibus cum tanta argumentorum levitate, tantoque scandalo fidelium, a Schola larga in medium adducta sunt. Sed haec limites praesenti opusculo praefixos longe excederent.

Placet igitur huic qualicumque dissertationi cum verbis Irenaei imponere finem, ubi Scripturarum expositionem ab iis qui in Ecclesia catholica successionem habent ab apostolis, petendam esse significans, ait: « Quapropter eis qui in Ecclesia sunt presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab apostolis, sicut ostendimus; qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum secundum beneplacitum Patris acceperunt; reliquos vero qui absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt, suspectos habere... Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea quae est ab apostolis Ecclesiae successio, et id quod est sanum et irreprobabile conversationis, et inadulteratum et incorruptibile sermonis constat. Hi enim et eam quae est in unum Deum fidem nostram custodiunt, et eam quae est in Filium Dei dilectionem adaugent, qui tantas dispositiones propter nos fecit, et Scripturas sine periculo nobis exponunt, neque Deum blasphemantes, neque patriarchas exhonorantes, neque prophetas contemnentes » ¹.

Porro ab hac traditionali expositione et recepto a maioribus sensu recedendum esse existimaverunt novi exegetae, altioris intelligentiae nomine, et progressus specie allecti. Cuiusmodi autem progressus ille sit qui eorum studiis et laboribus iam debetur, ex hactenus dictis satis apparuit. Antea securi dicebamus cum Psalmista: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum. Nunc eadem illa divina eloquia, et plumbum et stannum et scoriam continere perhibentur, quae opere criticae oportebit ad purum excoquere. Antea firmiter persuasum habebatur, scripturam etiam veterem esse talem, quae humili sermonis modulo inexhaustam veritatis plenitudinem comprehendens, simul et parva nutriret, et magna oblectaret ingenia. Nunc inventum est quod infantili cogitatione concepta, soli infantili mentalitati antiquorum accommodabatur. Antea contra Protestantes asserebatur Scripturae ut in multis, sed absit ut in omnibus, mysteriosa obscuritas. Nunc ultima novae exegesis conclusio est, Scripturam esse atra a principio ad finem caligine perfusam, et longe longeque densioris obscuritatis in iis quae hactenus pro claris et perspicuis habita fuerant, quam in caeteris. Cui enim aenigmata sphyngis faciliora non viderentur, quam simplex Bibliorum historia qualem illam esse volunt? Et iam peius accidit nobis quam Iudaeis, de quorum futura circa prophetias obcaecatione vaticinans Isaias aiebat: Quoniam miscuit vobis Dominus spiritum soporis, claudet oculos vestros, prophetas et principes vestros qui vident visiones operiet. Et erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent: lege istum, et respondebit: non possum, signatus est enim.

Ergone, dices cum Lirinensi, nullus in Ecclesia Dei profectus habebitur quoad intelligentiam Scripturarum? « Habeatur plane et maximus. Nam quis est tam invidus hominibus, tam exosus Deo, qui istud prohibere conetur? Sed ita tamen ut vere profectus sit ille fidei, non permutatio... in eodem sensu, eademque sententia ». Ad huiusmodi autem profectum multa forsitan requireretur quae desunt. Requireretur studium in sacras illas disciplinas impensum, quarum Ecclesia est auctrix et magistra; nunc autem nimiae litterae orientales eos insanire faciunt. Requireretur praesertim aliqua in Deum reverentia et in sacra oracula eius; nunc autem ad quamlibet opinionis levitatem quotidie torquent et flectunt Scripturam, quasi experimento facto in anima vili. Requireretur adhuc depositio omnis arrogantiae de clave scientiae, pro qua contra fas usurpata reprobantur in evangelio a Christo Pharisei; nunc autem clavem hanc sibi ita propriam esse volunt, ut seipsos competentes, caeteros quoscumque incompetentes soleant appellare. Oporteret etiam destruere ridiculum illud idolum animae modernae, cui aras extruxerunt, et thus adolescent, et amatoria carmina canunt. Nam de illa anima moderna hucusque nescitur cuius speciei sit, et si vera sunt exposita, extra universalem Christi redemptionem posita videtur, quandoquidem omnibus iis quae Christus ad suae religionis aedificationem providit, utputa miraculis et prophetiis, non movetur. In summa, oporteret redire ad nidum illum quem eleganter signat Augustinus l. 12 Confess. c. 27, cum de iis loquens quibus fastidio incepit esse Scripturarum simplicitas, ait: « Quorum si quispiam quasi vilitatem dictorum aspernatus, extra nutritorias cunas superba imbecillitate se extenderit, heu! cadet miser. Et, Domine Deus, miserere, ne implum pullum conculcent qui transeunt viam, et mitte angelum tuum qui eum reponat in nido, ut vivat donec volet ».