De inspiratione sacrae Scripturae: theologica disquisitio

Et quomodo esse possent, si omne dictum Scripturae est dictum Dei, si Deus est prima veritas, si a prima veritate falsum aliquid dici, prorsus impossibile et contradictorium est? Certe S. Thomas quaerens utrum fidei quae per Scripturam divinam a Spiritu Sancto traditam docetur, possit subesse falsum, respondet: « Nihil potest cadere sub fide nisi in quantum stat sub veritate prima, sub qua nullum falsum stare potest, sicut nec non ens sub ente, nec malum sub bonitate » ¹. In quo quidem, puto, merum enuntiat purae etiam rationis principium, quod nulla tergiversatione eludi unquam poterit, quamdiu stabit in mentibus hominum conceptus subsistentis et absolutae Veritatis, quae est Deus O. M. Unde, cum apud quosdam declivioris aetatis theologos occurrit quaestio per longum et latum agitata, an Deus vel per se vel per alium, vel de ordinaria vel de absoluta potentia fallere aut mentiri possit, contra tam vanam disputationem sensus intimus protestatur, et unusquisque apud se, notabili cuidam progressui adscribendum censet, quod tam otiosa problemata in scholis hodiernis locum iam non habeant. Est autem Deus verax, inquit Apostolus, Rom. III-4. Et Christus Dominus, Ioan. XVII-17: Sermo tuus veritas est. Et supra: Spiritum veritatis quem mundus non potest accipere... Spiritum veritatis qui a Patre procedit... Cum autem venerit ille Spiritus veritatis. Denique 1 Ioan. II-21: Omne mendacium ex veritate non est.

Neque ullum invenire est effugium in ea quam fingunt oeconomica inspiratione, distinguentes inter id quod intendebat Deus homines edocere, et id quod loco medii adhibuit ad proponendum doctrinam religionis. Eiusmodi enim conceptio, si eo vergat ut in medio ad finem praedictum possibilis fallacia asseratur, destruit primo sanctitatem, deinde vero sapientiam Dei. — Destruit sanctitatem, quia dicere falsum ad docendum verum, idem est ac facere malum ad procurandum bonum. Id autem certo certius intrinsece malum est. Alioquin, inquit Apostolus Rom. III-8, quid adhuc et ego tanquam peccator iudicor? Et non, sicut blasphemamur, et sicut aiunt quidam nos dicere, faciamus mala ut veniant bona; quorum damnatio iusta est. Et ratio est notior quam ut indigeat explicari, quia nimirum finis legitima non facit media, ac per hoc, intentio docendi veritatem nusquam abstulit a falso testimonio deformitatem mendacii. Unum ergo de duobus: Vel non est Scriptura in omnibus suis partibus inspirata, sed quoad partes non inspiratas Deus mere permissive se habuit. Vel si, ut fert praesens quaestionis status, omnia fuerunt dictante Deo conscripta, distinctio inter id quod dictavit Deus, et id ad quod, sive cuius causa dictavit, prorsus impertinens est ad praefixum scopum ponendi in tuto summam Dei veracitatem infinitamque sanctitatem. — At si destruitur sanctitas, salvane erit sapientia, cuius est iusta et proportionata media ad finem ordinare? Sed quomodo, quaeso, libri illi fidem meam obtinebunt de coelestibus et supramundanis rebus, si quoad res quae meae cognitioni subiacent, mendosi inveniuntur? Recte Beda alicubi redarguit illos Pharisaeos qui tentantes Christum, signum de coelo quaerebant ab eo: « At tu, inquit, qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid feceris de iis quae de coelo venerint? Utique respondebis, et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo ». Quidni ergo aliquis esset, Scripturam pariter redarguens in hunc modum: At tu, quae nequidem in rebus sub me positis veritati consentiens deprehenderis, utquid fidem iubes de his quae sunt supra me? Numquid fallax in minimis, et in maximis verax? Me decipiens ubi errorem detegere valeo, et infallibiliter me docens ubi iam non valeo? Scio equidem novos biblicos ad haec dicturos esse, quod deprehensio errorum in bibliis, nonnisi posterioribus scientifici progressus aetatibus erat reservata, et quod biblia sunt nec plus nec minus, id quod esse debebant ut a primis suis lectoribus intelligerentur². Sed cum de hac sua assertione iuxta consuetum, nullam prorsus afferant probationem, praeferenda forte tibi videbitur sententia Augustini: « Admisso semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio, nulla illorum librorum particula remanebit, quae non ut cuique videbitur vel ad mores difficilis vel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur »³.

Unde iam vides quo loco reponenda sit paritas illa quam identidem insinuant inter Ecclesiam et Scripturam, quasi nimirum ex hoc quod Ecclesia non est infallibilis nisi in rebus fidei et morum, idem quoque concludendum foret de Scriptura. — In quo quidem primum omnium observandum est quod nonnisi ineptissime Scriptura cum Ecclesia comparatur. Simile enim est ac si loco comparandi Aeneidem cum Iliade, et Virgilium cum Homero, comparares Homerum cum Aeneide, et cum Iliade Virgilium. Proinde, dum comparatio in praesenti instituitur, oportet comparare Scripturam cum definitionibus Ecclesiae, et Ecclesiam ipsam cum Deo auctore scripturarum. Sed sic disponendo comparationis terminos, cui non absurda videbitur paritas? Paritatem dico inter infallibilitatem Ecclesiae et infallibilitatem Dei? Haec quippe est absoluta et per essentiam. Illa vero est tantum participata per gratuitum assistentiae charisma, et hac utique de causa non habet sphaeram illimitatam, sed omnino ad eos limites determinatur quos praestituit assistentis Dei voluntas et sapientia. — Quid si nunc secundo observares quod infallibilitas Scripturae ad solas res fidei et morum restricta, poneret Scripturam ipsam longe infra Ecclesiae definitiones? Nam si recte de infallibilitate Ecclesiae sentis, confiteri debes quod infallibilitas ista exercitium supremi magisterii semper et necessario comitatur, ita scilicet ut nulla opus sit inquisitione de servatis vel non servatis certis quibusdam conditionibus, sed ex hoc solo quod aliquid a supremo illo magisterio credendum proponitur, eo ipso accipi debeat tanquam conforme veritati, et inerrantiae charactere signatum. Nec obstat omnino infallibilitatis limitatio ad determinatum quemdam ordinem rerum, quia pars eius non minima in hoc praecise consistit, quod magisterium tali ac tanto charismate auctum nunquam possit extra sui proprii obiecti campum in ipso definiendi actu excurrere. Atque hinc demum efficitur ut in ecclesiasticis definitionibus non oporteat separare pretiosum a vili, et verum a falso, sed sit in eis purissima et sincerissima veritas. At Scriptura de facto excurrit extra ordinem rerum quae fidei et morum dicuntur. Unde si ad eas res inerrantia eius restringeretur, contineret falsitatem mixtam veritati, et talem quidem falsitatem quae nata esset, ut supra ostensum est, omnem eius auctoritatem funditus destruere.

Nec demum ulla ratio habenda est considerationis quam afferre solent, ut persuadeant vitari et corrigi inconvenientia ex biblicis erroribus alias enascitura, per hoc quod Ecclesia magistra veritatis, infallibilisque interpres nobis provisa sit. Nam hic est deus ex machina, quem reservant et in promptu habent pro omni casu desperato. Destruunt unam post aliam omnes dogmatum demonstrationes quae ex fonte tam scripturali quam traditionali deducuntur, et cum interrogas ubinam tandem aliquando quaerendum erit dogmaticae veritatis fundamentum, ecce tibi Ecclesiae infallibilitas. Abeunt in quamlibet temeritatem, ipsas primas fidei bases in ruinam et scandalum multorum convellendo, et cum ab eis petitur ut tantae suae licentiae rationem reddant, respondent id exigere progressum scientiae, nihil obtineri posse nisi aliquid sub periculo sit, caeterum adesse infallibilem Ecclesiam quae potens est cunctos, si occurrant, reprimere errores. Sicut si pueri admoverent ignem ad quatuor angulos domus, et interrogati quo animo id facerent, responderent: quia sunt in civitate ad extinguenda incendia vigiles constituti⁴. Eadem igitur nunc quoque, ad Biblia quod attinet, ultima responsio erit: Biblicos quidem errores qui accommodabantur infantili antiquorum hominum mentalitati, iam non esse in eadem conditione quoad nos; adhuc tamen nihil sequi incommodi, eo quod adest infallibilis Ecclesia quae separabit pretiosum a vili, et praeibit tanquam luminis columna ad omnem epuratae veritatis inventionem ⁵.

At ne in longius abeat ista disputatio, satis iam erit annotare duo. — Notandum primo, quod non est cogitanda infallibilis Ecclesia, ut cui per novas revelationes assistat Spiritus Sanctus. « Neque enim, ait Vaticanum, Petri successoribus Spiritus Sanctus promissus est, ut eo revelante novam doctrinam patefacerent, sed ut eo assistente, traditam per apostolos revelationem seu fidei depositum sancte custodirent et fideliter exponerent ». Quapropter, cum in deposito apostolico nequaquam contentum inveniatur principium de mixtione veritatis cum errore in libris canonicis, multoque minus criterium quo in iisdem purum ab impuro discerni queat, statim apparet quomodo, seclusa revelatione nova, nullus remaneat locus iudicio infallibili in ordine ad selectionem quam somniant novi exegetae. — Notandum praesertim secundo, quod valde accidentale est in praesenti, an possent vel non possent vitari inconvenientia ex biblicis erroribus secutura, quia suprema atque indeclinabilis quaestio semper redit: Possitne ad errorem quoque sese extendere inspiratio illius qui summa, absoluta, et subsistens Veritas est ⁶.